Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Hôm Thứ Hai, 26 Tháng Năm, Phó Tổng Thống Joe Biden gọi điện thoại qua Iraq nói chuyện với Thủ Tướng Haider al-Abadi để bảo đảm rằng Hoa Kỳ vẫn tiếp tục ủng hộ trong cuộc chiến chống tổ chức Hồi Giáo quá khích tự xưng Nhà Nước Hồi Giáo (được gọi là IS, ISIS hoặc ISIL).
Hành động này do từ việc hôm Thứ Bảy, Bộ Trưởng Quốc Phòng Ash Carter nói chuyện trên truyền hình CNN, phàn nàn quân đội Iraq “thiếu ý chí chiến đấu,” dù rằng lực lượng đông hơn IS đã bỏ chạy khỏi thành phố Ramadi. Lời phê phán này gây ra một loạt những phản ứng phẫn nộ của quân đội Iraq và Iran, đồng thời tạo nên hoài nghi là có lẽ Hoa Kỳ muốn chuẩn bị bỏ cuộc.
Dân quân Hồi Giáo Shia lập tuyến phòng thủ hôm Thứ Hai bên ngoài nhà máy lọc dầu Baiji gần Tikrit, tỉnh Salahaddin, Bắc Baghdad. (Hình: Ahmad al-Rubaye/AFP/Getty Images)
Một phát ngôn viên của thủ tướng Iraq nói với hãng tin AP rằng bộ trưởng Carter đã nhận được những thông tin không chính xác và rằng “không thể phán đoán khả năng của một quân lực chỉ dựa trên một sự kiện.”
Tòa Bạch Ốc giải thích thêm là Phó Tổng Thống Biden nhìn nhận “sự dũng cảm và hy sinh lớn lao” mà quân đội Iraq đã thể hiện trong 18 tháng qua ở Ramadi và những nơi khác. Ðồng thời Hoa Kỳ bày tỏ sự hoan nghênh quyết định triển khai thêm lực lượng của Iraq và chuẩn bị các chiến dịch phản công.
Ngược lại, Tướng Qassem Soleimani, tư lệnh lực lượng Quds, đơn vị hành động của Vệ Binh Cách Mạng Iran, chỉ trích Hoa Kỳ “không có ý chí đánh IS.” Ông nói với nhật báo Javan: “Hiện nay chẳng có nước nào đương đầu với IS ngoại trừ Cộng Hòa Hồi Giáo Iran và những quốc gia cạnh Iran hay được Iran trợ lực.” Theo lời Tướng Soleimani các máy bay chiến đấu Mỹ không có hành động gì để ngăn cản quân IS tiến đến Ramadi và Hoa Kỳ có vẻ đồng lõa với sự bành trướng của IS.
Tại Anh, Thiếu Tướng Tim Cross phụ trách kế hoạch an ninh sau chiến tranh ở, Iraq cũng phê bình quân đội Iraq “thiếu tinh thần câu kết” trong chiến đấu chống IS.
Còn ở Washington những chỉ trích của người Cộng Hòa về chính sách đối ngoại của Tổng Thống Obama, trong đó có cuộc chiến tranh chống IS, càng gia tăng mạnh mẽ hơn. Thượng Nghị Sĩ John McCain, chủ tịch Ủy Ban Quân Lực Thượng Viện, diễu lời tổng thống cho rằng sự thay đổi khí hậu là một đe dọa đến an ninh Hoa Kỳ vì không kiểm soát được IS. Tổng Thống Obama muốn liên hệ chuyện máy bay Mỹ đã không thể hoạt động tại Ramadi khi IS tấn công với điều kiện thời tiết bão cát đang xảy ra.
Những màn khẩu chiến quốc tế như thế làm nổi bật sự bất đồng quan điểm giữa Hoa Kỳ, Iraq, Iran về phương cách chiến tranh chống IS. Chiến dịch không kích kéo dài 10 tháng của Hoa Kỳ cùng đồng minh đến nay tỏ ra chưa đạt tới một kết quả cụ thể nào và chiến tranh sẽ còn kéo dài vô hạn định.
Thật ra kinh nghiệm lịch sử cho thấy chiến tranh không bao giờ là dễ dàng vì không thể căn cứ trên lực lượng, quân số hay vũ khí vượt trội của một bên. Chiến tranh tại Afghanistan, Iraq hay sẽ xảy ra giữa các lực lượng nào đó trên Biển Ðông, biển Hoa Ðông đều không thể nhanh chóng đi tới một kết quả dứt khoát. Tại khu vực Trung Ðông, tình thế còn rắc rối hơn nhiều do sự phức tạp của các phe lâm chiến.
Ở đây không thể đi quá sâu vào những phân tích, nhưng cần phải nhìn qua sự phát sinh và lớn mạnh của cái gọi là Nhà Nước Hồi Giáo IS. Trên căn bản, đây là một tổ chức cực đoan quá khích Sunni, giáo phái đối nghịch với Hồi Giáo Shia từ lâu đời và sự hòa hợp chưa bao giờ có, mọi sự hòa giải chung sống chỉ có tính cách cục bộ trong từng giai đoạn.
IS nổi lên từ tỉnh Anbar, nơi phe Sunni đối lập bị đàn áp dưới thời Nouri al-Maliki, thủ tướng Iraq từ 2006 đến 2014, dân Hồi Giáo Shia được sự ủng hộ của Iran và Syria. Bị đánh đuổi, IS chạy qua Syria và dần dần trở nên một thành phần mạnh trong lực lương nổi dậy chống chính quyền Tổng Thống Bashar al-Assad. Tháng Sáu năm ngoái, bằng một chiến dịch chớp nhoáng IS trở lại đánh chiếm được một phần lãnh thổ lớn miền Bắc và Tây Iraq, đe dọa đến cả thủ đô Baghdad, rồi chỉ dừng lại khi Hoa Kỳ can thiệp bằng không lực.
Tháng Chín năm ngoái, Thủ Tướng Haider al-Abadi được tổng thống và Quốc Hội chỉ định thay thế al-Maliki. Là dân Hồi Giáo Shia nhưng al-Abadi với sự cố vấn của Hoa Kỳ, chủ trương một chính sách hòa hoãn hơn nhằm cố gắng thu phục người Hối Giáo Sunni cùng chống lại hành động tàn bạo của IS, tuy nhiên đường lối này không có nhiều kết quả.
Quân đội Iraq với sự tiếp sức của dân quân Shia đầu năm nay đã lấy lại được Tikrit, thành phố trung tâm dầu lửa phía Bắc Baghdad. Sau đó quân Iraq và dân quân người Kurd cũng tiến đánh Mosul, nhưng chưa chiếm được thành phố lớn nhất ở miền Bắc Iraq đã bị quân IS tràn ngập tháng 6 năm ngoái.
Những trận đánh này đều được trợ lực bởi các cuộc không kích của máy bay Hoa Kỳ và đồng minh. Ngoài ra một số đơn vị đặc biệt Iran, với sự yểm trợ bằng trọng pháo và hỏa tiễn cũng tham gia trận chiến. Một cách mặc nhiên, không có sự chính thức thỏa thuận, Iran trở thành đồng minh cùng Hoa Kỳ trong trận chiến chống IS.
Hoa Kỳ vẫn giữ vững chủ trương không đưa bộ binh vào trận, và các toán lực lượng đặc biệt nếu có can thiệp chỉ bằng sự hướng dẫn phi cơ oanh kích. Mặc dầu đường lối chiến tranh này bị một số dư luận trong cũng như ngoài nước chỉ trích là làm hạn chế hiệu quả, nhưng dứt khoát chính quyền Mỹ không muốn để bị vướng mắc một lần nữa trong một cuộc chiến tranh có những yếu tố vô cùng phức tạp và không thể nào bảo đảm diễn biến cùng hậu quả.
Tuy nhiên lực lượng IS chưa hề suy yếu như người ta tưởng. trong Tháng Năm vừa qua đã chiếm được thành phố cổ Palmyra khi lực lượng phòng vệ của chính quyền Syria suy sụp sau nhiều tháng chiền đấu vô vọng. Nhưng thành công lớn nhất của IS là chiếm được thành phố Ramaadi, thủ phủ tỉnh Anbar, một trung tâm của dân Hồi Giáo Sunni. Người ta nhận thấy dù cho dân chúng lo sợ IS nhưng có lẽ họ còn lo ngại dân quân Shiite nhiều hơn. Vì vậy một số tin tức từ chiến trường cho biết dân chúng Ramadi tiếp đón quân IS như những người giải phóng.
Tại Palmyra ở Syria cũng như Ramadi ở Iraq, quân IS đã giết hại hàng trăm người và đi lục soát từng nhà để truy lùng các cảnh sát cùng thành phần giáo phái bộ tộc thân chính quyền. Muhamad Haimur, một phát ngôn viên của chính quyền tỉnh Anbar nói rằng ước lượng có khoảng 500 người cả binh sĩ và thường dân bị giết ở Ramadi, và khoảng 8,000 người bỏ chạy khỏi thành phố.
Tướng Hossein Dehghan, bộ trưởng Quốc Phòng Iran, tuần trước đã bay đến Baghdad họp với giới lãnh đạo Iraq để bàn về việc lấy lại Ramadi. Theo truyền hình al-Jazeera, Ðầu tuần này quân đội Iraq đã chiếm được Husaybah, thị trấn cách Ramadi khoảng 6 dặm về phía Ðông. Kareem al-Nouri, một phát ngôn viên của lực lượng dân quân Shia, nói rằng chưa thể biết chừng nào mới tiến vào Ramadi. Theo lời al-Nouri: “Mặc dầu khó khăn, nhưng Anbar là tỉnh có địa thề bằng phẳng và trống trải để có thể nhận ra địch. Hiện nay trước hết chúng tôi còn lo củng cố tuyến phòng thủ.”
Sự dè dặt của Hoa Kỳ trong chiến lược chống IS là hợp lý vì giữa chiến trường Trung Ðông, phân biệt bạn và thù không phải là điều dễ. Các cuộc không kích có thể đem đến những tổn thất ngoài dự tính cho cả chiến binh bạn và thường dân, tuy vậy sẽ tránh được những phản ứng bất ngờ làm tình hình khó khăn thêm. Vì vậy 3,000 binh sĩ Hoa Kỳ có mặt trên đất Iraq ngày nay chỉ phụ trách nhiệm vụ huấn luyện cho quân đội Iraq và ở cách xa chiến tuyến.
Theo lời Bộ Trưởng Quốc Phòng Ash Carter: “Chúng tôi tiếp tục yểm trợ bằng không lực và cung cấp trang bị cùng huấn luyện cho quân đội Iraq, nhưng sẽ theo sát tình thế để có những biện pháp thích ứng.” Ông nói thêm: “Không kích là có hiệu quả, nhưng không phải tự nó hay gì khác mà chúng ta làm có thể thay thế cho ý chí chiến đấu của người Iraq.”
Ngoại Trưởng John Kerry công du ở Nam Hàn khi Ramadi thất thủ, tuyên bố vẫn tiếp tục tin tưởng vào chiến thắng cuối cùng của cuộc chiến đấu chống Nhà Nước Hồi Giáo IS, nhưng nhìn nhận rằng cuộc chiến sẽ lâu dài và còn nhiều khó khăn.
