Hà Tường Cát / Người Việt (Tổng Hợp)
Trong vụ khủng hoảng Ukraine, Nga đang sử dụng tới khí giới mạnh nhất của họ là khí đốt. Tranh chấp liên quan đến khí đốt đã xảy ra nhiều lần từ thập niên 1990 sau khi Liên Xô sụp đổ, nhưng có thể có nhiều tác động ở tình thế hiện nay.
Một trạm bơm ở Ukraine trên đường ống dẫn khí đốt từ Nga sang Âu Châu. (Hình: RIA Novosti)
Nga vẫn muốn giữ Ukraine nằm trong tầm ảnh hưởng của mình, chống lại việc ngả về phía Tây Phương. Hiện nay, tiếp theo việc Nga đã thâu hồi lại Crimea, nếu Hoa Kỳ có thể đạt tới thỏa hiệp để Nga ngừng việc can thiệp quân sự thêm nữa vào Ukraine, thì Nga vẫn còn một áp lực khác là khí đốt.
Công ty quốc doanh dầu khí Gazprom của Nga trước đây đã cho biết là Ukraine không hoàn thành nghĩa vụ trả $2.2 tỷ nợ của Nga và có thể đưa tới việc Nga ngừng cung cấp khí đốt.
Hôm Thứ Ba, Bộ Trưởng Năng Lượng Liên Âu Guenther Oettinger chủ tọa hai cuộc họp tại Brussels, Bỉ, để thảo luận về dự trữ khí đốt của Liên Âu và an toàn trong vấn đề cung ứng năng lượng . Bộ Trưởng Năng Lượng Ukraine, ông Yuriy Prodan, nói với các phóng viên là trong tình hình hiện nay, mối đe dọa đang gia tăng trong việc ngưng cung cấp khí đốt cho Ukraine, cũng như chuyển khí đốt đến Liên Âu, vì “khả năng hỗ trợ của Ukraine không phải vô giới hạn”. Nga cung cấp cho Liên Âu khoảng 1/3 nhu cầu khí đốt và 40% bằng những đường ống dẫn ngang qua lãnh thổ Ukraine. Riêng Ukraine, khoảng 50% khí đốt là do Nga cung cấp.
Theo lời bộ Trưởng Prodan, giá khí đốt mà Ukraine phải trả cho Nga là không công bằng và quá cao. Từ tháng 4, sau khi Gazprom hủy bỏ hai biện pháp ưu đãi về giá khí đốt, Ukraine phải trả $485 cho mỗi ngàn mét khối khí dốt, so với giá $380 Liên Âu phải trả. Giá cũ Ukraine trả cho Nga là $268.5. Từ 2010, Nga đã giảm giá khí đốt cho Ukraine $100 mỗi ngàn mét khối, đổi lấy thỏa thuận nới dài thời hạn cho hạm đội Hắc Hải của Nga thuê căn cứ Sevastopol ở Crimea. Tới tháng 12 năm ngoái Nga giảm giá cho Ukraine thêm nữa và đi tới giá $268.5. Sau khi tái sát nhập Crimea, Nga loan báo hủy bỏ tất cả các thỏa thuận cũ.
Ông Prodan cho rằng như vậy Ukraine sẽ phải tìm cách bơm ngược khí đốt vẫn chuyển từ Nga qua Ukraine đến Liên Âu. Một cách cụ thể, chính quyền Kiev muốn khí đốt cung cấp tới Slovakia được đưa ngược trở lại Ukraine, vì Slovakia có cơ sở hạ tầng thuận lợi hơn tất cả mọi nước Liên Âu khác về việc này.
Các đại diện của Slovakia tuy nhiên giải thích với phái đoàn Ukraine ở Brussels rằng mặc dầu không khó khăn lắm về mặt kỹ thuật, nhưng họ không thể làm điều này vì vấn đề pháp lý.do sự thỏa thuận đã có với Gazprom.
Trong cuộc họp ở Brussels, Bộ Trưởng Oettinger đề cập đến việc Liên Âu có thể mua thêm LNG (Liquefied Natural Gas = khí đốt hóa lỏng) từ nhiều nguồn trên thế giới và được chở đến bằng tàu biển, giảm bớt sự lệ thuộc vào khí đốt Nga. Từ lâu Liên Âu đã có dự án gia tăng mua LNG và khí đốt nhập cảng dư thừa từ Nga sẽ được chuyển trở lại Ukraine. Như thế Slovakia có thể chuyển lại cho Ukraine 8 tỷ mét khối khí đốt một năm. Nhưng dự án sẽ cần có sự thỏa thuận với Gazprom và trong tình hình căng thẳng hiện nay, kế hoạch coi như không thực tế.
Thật ra trong cuộc chiến khí đốt này, mỗi phía đều có lợi thế của mình. Ukraine chịu ảnh hưởng trực tiếp đầu tiên vì thiếu năng lượng nếu nguồn cung cấp gián đoạn. Nhưng với nhiều đường ống dẫn đi ngang lãnh thổ mình, Ukraine cũng có điều kiện để đặt vấn đề với Liên Âu cũng như Nga. Liên Âu cần tới khí đốt của Nga nhưng xuất cảng khí đốt qua Liên Âu trung bình mỗi tháng Gazprom thu được khoảng $5 tỷ. Những mối ràng buộc ấy khiến tất cả các bên phải cân nhắc những biện pháp có thể đưa ra.
Mặt khác Gazprom vẫn tiếp tục thúc đẩy dự án $22 tỷ làm một đường ống phía Nam, từ Nga sang tới Ý. Theo kế hoạch, đường ống “South Stream” đi ngang Hắc Hải, không qua Ukraine, sẽ đưa phân nửa khí đốt xuất cảng từ Nga qua Liên Âu.
Hôm Thứ Ba, các đại diện Gazprom cũng có mặt tại Brussels để thảo luận với các đối tác Âu Châu. Nhưng do sự đối đầu chính trị từ vụ Crimea, những cuộc gặp gỡ thảo luận chỉ giới hạn trên mặt kỹ thuật.vì mọi sự hợp tác thỏa thuận ở cấp cao giữa Đông và Tây hiện nay đều bị ngưng lại. Các đại công ty dầu khí Eni – Ý, Wintershall – Đức và EDF – Pháp đều vắng mặt. Trước đây giàm đốc các công ty này đã chỉ trích quyết định ngưng đàm phán của Bộ Trưởng Liên Âu Oettinger, nhưng hôm Thứ Ba từ chối không bình luận gì.
Mặc dầu tình thế bất định, Gazprom có 50% cổ phần trong dự án, cho biết vẫn tiếp tục công cuộc xây dựng, đặt ống ở Nga, Bulgaria và Serbia với dự trù “South Stream” khởi sự hoạt động từ 2015. Đường ống South Stream sẽ củng cố vị trí của Nga là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng nhất cho Âu Châu mà không dính dáng gì tới Ukraine dù tương lai sẽ ra sao. (HC)
