Nguyễn Văn Khanh
Từ những ngày đầu Tháng Tư năm 2015, ông đã được một số nhà quan sát chính trị Hoa Kỳ đặt cho biệt hiệu “ông già,” chỉ vì ông… già thật. Ở tuổi 74, Bernie Sanders là ứng cử viên cao tuổi nhất của cuộc tranh cử tổng thống 2016.
Trong chính trường, ông được ca ngợi vì siêng năng làm việc, có nhiều sáng kiến, có tài hùng biện, là một trong số rất hiếm hoi những vị nghị sĩ mang danh nghĩa “độc lập” nhưng sinh hoạt rất chặt chẽ với cánh Dân Chủ. Trước đó, ông từng được biết đến qua vai trò Chủ Tịch Ðảng Liên Hiệp Tự Do (Liberty Union Party), một đảng rất nhỏ chưa tạo được thành tích nào đáng kể ở chính trường địa phương lẫn chính trương quốc gia. Ông còn được biết đến vì là người theo Do Thái Giáo – nếu đắc cử, sẽ là vị tổng thống gốc Do Thái đầu tiên của lịch sử Mỹ, đồng thời cũng là chính trị gia đầu tiên hãnh diện nhận là người theo đuổi “chủ nghĩa dân chủ xã hội,” xem đó là mục tiêu ông sẽ thực hiện sau khi vào Tòa Bạch Ốc.
Ðiều đó được ông nói rõ trong bài diễn văn loan báo tin tranh cử tổng thống: “Tôi không tin là những người hết lòng chiến đấu để bảo vệ nền dân chủ Hoa Kỳ chỉ để tạo cơ hội cho những ông bà tỷ phú quyết định chính trường,” và trong những lần tiếp xúc với cử tri, ông thường xuyên lên tiếng phê bình “một xã hội không có công bằng, người nghèo thì ngày một nghèo hơn, thành phần trung lưu ngày một ít đi, người giầu thì mỗi ngày một giầu hơn trước.” Ði kèm với lời phê bình đó là lời hứa “sẽ xây dựng một xã hội bình đẳng, tài nguyên quốc gia được chia sẻ cho mọi người, không để cho nhóm tài phiệt cơ hội thao túng.” Bên cạnh các chính sách cải tổ hệ thống công quyền, ông còn cam kết thay đổi Obamacare bằng chương trình tên “Medicare For All” giúp mọi người có bảo hiểm tốt hơn, ít tốn kém công quỹ hơn, cương quyết tranh đấu cho bình đẳng giới tính, bình đẳng lương bổng và cải tổ hệ thống tư pháp “cho thật hoàn hảo, bảo vệ tất cả mọi người không phân biệt giới tính, màu da hay tôn giáo.” Ông cũng hứa sẽ thực hiện chính sách “đại học miễn phí” cho mọi người, nhấn mạnh chính sách đó “là cách đầu tư tốt nhất cho quốc gia” vì “không có gì hay hơn chuyện đầu tư trí tuệ cho thế hệ trẻ, thế hệ tương lai của đất nước.”
Trong khi bà Hillary Clinton – đối thủ chính trị rất nặng ký của ông – nhận được những khoản tiền bạc triệu từ những nhà tài trợ tên tuổi và sự ủng hộ của thành phần bề thế trong đảng, những điểm ông nêu ra đã thu hút được một tập thể cử tri, quy tụ người nghèo, trung lưu và giới trẻ. Các bảng kê khai quyền tiền góp được do Ủy Ban Vận Ðộng Tranh Cử Bernie Sanders đưa ra cho thấy hầu như ông không xin được tiền từ những nhà tài trợ, mà chỉ nhận được những khoản tiền nhỏ đến từ cá nhân người ủng hộ – trong ngày đầu tiên thu được 1.5 triệu dollars, ba ngày sau thu được thêm 2 triệu nữa. Tính đến cuối năm ngoái, ông xin được cả thảy 73 triệu, trung bình mỗi người giúp ông 27 dollars 16 xu, đặc biệt đến giờ ông vẫn nhất định không nhận sự yểm trợ của những tổ chức siêu vận động SuperPAC.
Mặc dù ông Sanders sinh hoạt chính trị từ năm 1972 đến giờ “nhưng mọi người nhìn thấy ông qua hình ảnh một người chân thật, không có bộ mặt và ngôn ngữ như các chính trị gia chúng ta thường thấy,” ông Steve McAthur, người đi sát với ông Sanders từ đầu năm ngoái nói. “Cử tri thấy ông Sanders là người bình thường y hệt như họ, là người rất dễ làm quen, người có cùng mối lo và có sẵn kế hoạch để giải quyết mối lo chung,” ông McAthur nói tiếp, “vì thế nên sự ủng hộ dành cho ông ngày một nhiều, vượt trội sự ủng hộ của tri dành cho bà Clinton.”
Ông Mark Tyler, một quan sát viên độc lập ở tiểu bang Iowa, sự ủng hộ cử tri dành cho Thượng Nghị Sĩ Sanders “bắt đầu vững mạnh từ giữa năm ngoái,” đưa dẫn chứng hồi cuối Tháng Sáu 2015 “nhật báo The New York là tờ báo đầu tiên chạy tin cuộc tranh cử giữa bà Clinton và ông Sanders ngang ngửa với nhau,” đến Tháng Chín cùng năm “các cuộc thăm dò tại Iowa và New Hampshire đều nói người dẫn đầu là ông Sanders chứ không phải bà cựu ngoại trưởng.” Vào Tháng Mười Một, “đài truyền hình NBC cho hay ông Sanders được sự ủng hộ mạnh mẽ của giới trẻ, chẳng khác gì sự ủng hộ Tổng Thống Barack Obama có thời 2008” đồng thời “chỉ thua bà Clinton có 3% tỷ lệ phiếu của cử tri da trắng toàn quốc.”
Bên cạnh kết quả những cuộc thăm dò đó, ông Tyler nhắc lại số người đến dự những buổi nói chuyện của ông Sanders “tăng thật nhanh, 11,000 người hiện diện ở Arizona hồi Tháng Bảy, đến đầu Tháng Tám tăng lên thành 15,000 người ở Arizona, ngay ngày hôm sau 28,000 người có mặt trong buổi nói chuyện của ông ở Portland, Oregon.” Những con số đó cho thấy “sức lôi cuốn của ông Sanders vượt hẳn sức lôi cuốn của các ứng cử viên Dân Chủ lẫn Cộng Hòa,” do đó, vẫn theo ông Tyler, “tôi chẳng ngạc nhiên khi nghe CNN loan tin tỷ lệ cử tri ở tại New Hampshire ủng hộ ông Sanders hơn số người ủng hộ bà Clinton tới gần 30%.”
Cũng vì thế nên trong những ngày gần đây, bà Clinton – và phu quân là Cựu Tổng Thống Bill Clinton – cùng ra quân, ráo riết dồn sức tấn công ông Sanders. Thứ Tư vừa rồi khi nói chuyện với cử tri New Hampshire, ông Clinton nhìn nhận “chúng tôi đang ở kèo dưới” nhưng nhắc nhở mọi người “nên nhớ nhà lãnh đạo phải là người có kinh nghiệm chứ không phải là người chỉ nói để kiếm phiếu.” Bà Clinton cũng đưa ra lập luận tương tự, cho rằng “chính sách của ông Sanders chỉ là lý thuyết, trong khi nước Mỹ đòi hỏi người lãnh đạo phải thực tế, phải biết những gì có thể làm cho dân và những gì không thể làm.” Mới hôm qua (Thứ Năm, 21 Tháng Giêng 2016), bà Clinton cũng nhắc đi nhắc lại điều đó, nhấn mạnh tới điểm bà là người có kinh nghiệm chính trị, có kinh nghiệm ngoại giao, “là ứng cử viên duy nhất có thể bảo vệ an ninh cho quốc gia và uy thế hùng mạnh của nước Mỹ với thế giới.”
Ðương nhiên chuyện Bernie Sanders và Hillary Clinton ai hơn ai chỉ thật sự ngã ngũ sau các cuộc bầu cử sơ bộ bắt đầu vào tháng tới. Nhưng kết quả những cuộc thăm dò đủ để ông thượng nghị sĩ đại diện cho tiểu bang Vermont an tâm và đủ để cho bà cựu ngoại trưởng Hoa Kỳ phải lo âu, vì nếu tính từ những năm đầu thập niên 1970 đến giờ, chưa có ứng cử viên nào thua cả Iowa và New Hampshire lại trở thành người đại diện cho đảng ra tranh cử tổng thống. Nên nhớ: nếu kết quả thăm dò trở thành sự thật, bà Clinton sẽ là người thất bại, không qua nổi người được một số nhà quan sát chính trị Hoa Kỳ đặt cho biệt hiệu “ông già” năm nay đã 74 tuổi.
