Xuất hiện trong buổi lễ ban phép lành cho khoảng 50,000 giáo dân, con số do Tòa Thánh Vatican loan báo, tập trung tại công trường St. Peter, Vatican hôm Chủ Nhật, Ðức Giáo Hoàng Benedict XVI đề nghị các tín hữu hãy cầu nguyện cho ngài và vị Giáo Hoàng tương lai.
Ðức Giáo Hoàng Benedict XVI chào dân chúng khi đến bên cửa sổ nhìn xuống công trường St. Peter, Tòa Thánh Vatican, làm lễ ban phép lành cho dân chúng hôm Chủ Nhật 17 Tháng Hai. Ðức Giáo Hoàng tỏ ra rất yếu mệt và chỉ nói ít lời trong buổi này. (Hình: VINCENZO PINTO/AFP/Getty Images)
Ðáp lại sự nồng nhiệt của đám đông với những lời hô “Ðức Giáo Hoàng vạn tuế”, Giáo Hoàng đã nói ra lời cám ơn bằng nhiều ngôn ngữ, với khả năng nói được nhiều thứ tiếng của ngài. Nhưng khi ngài yêu cầu “Tôi xin anh chị em tiếp tục cầu nguyện cho tôi và cho vị Giáo Hoàng tương lai”, thì ngài chỉ dùng tiếng Tây Ban Nha và điều này lập tức khiến cho các giới quan sát chú ý.
Giáo Hoàng Benedict XVI, 85 tuổi, được bầu lên ngôi năm 2005, đã làm cả thế giới bất ngờ khi loan báo sẽ thoái vị, một sự kiện chưa từng thấy ở Tòa Thánh từ 600 năm nay. Nguyên nhân dẫn đến quyết định này hãy còn là đề tài mà mọi người chưa hết thắc mắc, mặc dầu ngài đã nhiều lần giải thích vì lý do sức khỏe ở tuổi đã cao. Dùng tiếng Ý, trong buổi thánh lễ ngày Lễ Tro Thứ Tư tuần trước, ngài cho rằng đó là “điều tốt cho giáo hội”.
Một số hồng y đã công khai xác định rằng họ sẵn sàng chờ đón vị tân Giáo Hoàng sẽ được bầu lên, rất có thể là một người từ thế giới đang phát triển – Phi Châu, Á Châu hay Châu Mỹ La Tinh – thay vì Âu Châu như từ trước đến nay. Hồng Y Thụy Sĩ Kurt Koch làm việc ở Vatican, một trong những thành viên Hội Ðồng Hồng Y sẽ tham gia cuộc mật nghị (conclave) bầu tân Giáo Hoàng, xác nhận quan điểm ấy trong cuộc phỏng vấn của thông tấn xã Reuters.
Cho đến nay các Giáo Hoàng đều là dân các nước Âu Châu, hầu hết là Ý, mà theo nhận định của những nhà bình luận thì Âu Châu đang là trung tâm khủng hoảng và phân cực, giữa tình thế giáo hội sẽ cần phải thích ứng với mọi chuyển biến nhanh chóng của thế giới ngày nay. Do đó, tân Giáo Hoàng, người gốc dân tộc nào khác sẽ là một trong những chờ đợi đầu tiên của mọi người, bởi vì từ đó có thể phần nào dự đoán đường hướng tương lai của giáo hội 1.2 tỷ giáo dân ở thời đại này.
Thật ra không ai có thể đoán biết vị hồng y nào sẽ được bầu làm người lãnh đạo Giáo Hội Vatican. Ðức Giáo Hoàng đã khẳng định là không đem một ảnh hưởng nào vào mật nghị, cuộc họp kín của Hội Ðồng Hồng Y với những nghi thức truyền thống và kết quả đặt căn bản trên sự huyền nhiệm của tín ngưỡng.
117 vị hồng y tuổi dưới 80 sẽ hoàn toàn sống cách biệt với bên ngoài trong suốt thời gian mật nghị, có thể kéo dài nhiều ngày. Theo luật giáo hội, cuộc họp này phải tiến hành trong vòng từ 15 đến 20 ngày sau khi ghế Giáo Hoàng bị bỏ trống. Khác với trường hợp trước đây khi vị Giáo Hoàng từ trần, lần này thời điểm ấy đã được xác định trước là 28 Tháng Hai, ngày Ðức Giáo Hoàng Benedict XVI thoái vị.
Các hồng y trên toàn thế giới đã bắt đầu tham khảo ý kiến riêng với nhau qua điện thoại, e-mail, về vị Giáo Hoàng thích hợp cho thời đại. Nếu mọi việc diễn tiến như dự kiến, tân Giáo Hoàng sẽ được bầu lên trước ngày Lễ Lá 24 Tháng Ba và như thế có thể đảm trách các sứ mệnh của Vatican trong tuần Thánh đi đến lễ Phục Sinh.
Chắc chắn người ta sẽ cố gắng tìm hiểu về khuynh hướng của vị tân Giáo Hoàng nhưng đấy là dự đoán phức tạp, và bất ngờ không thể biết trước. Nhiều dư luận tin rằng vị tân Giáo Hoàng sẽ không là một nhà bảo thủ, căn cứ trên nhiều khó khăn mà Giáo Hội Vatican vừa qua đã phải đương đầu giải quyết. Tuy vậy mặt khác, giáo hội có những ràng buộc nhất định về tín ngưỡng không dễ thay đổi dù rằng từ xưa đến nay Vatican vẫn rất linh động với mọi tình huống.
Nhiều vụ tai tiếng xâm phạm tình dục trẻ em của các giáo sĩ đã xảy ra tại Hoa Kỳ và Âu Châu, mặc dù hầu hết từ trong quá khứ, nhưng được đem ra ánh sáng trong triều đại Giáo Hoàng Benedict XVI. Những biện pháp trừng phạt cũng như ngăn chặn, dù cho mạnh mẽ, trong nhiều trường hợp bị chỉ trích là chưa đủ để chấm dứt hoàn toàn các tệ trạng này.
Giáo Hội Vatican giữ vững quan niệm trong vấn đề ngừa thai và phá thai, mặc dầu ở Hoa Kỳ, Nam Mỹ và nhiều quốc gia khác, những giáo dân không hoàn toàn tuân hành quy định. Với bệnh AIDS, Giáo Hội Vatican không coi việc sử dụng condom là giải pháp hợp đạo lý và có hiệu quả phòng chống sự lan tràn lây nhiễm.
Ðức Giáo Hoàng Benedict XVI từng có lần nói “Ðồng tính không phải là tội lỗi và bạo lực bằng hành động hay lời nói đối với họ là điều phải lên án”, tuy nhiên cho rằng đó là sự “xâm phạm làm rối loạn trật tự thiên nhiên của đấng Tạo Hóa mà con người phải tôn trọng” và như thế cần phải được bảo vệ ngăn ngừa “sự lan tràn tâm lý ma quỷ”. Theo nhận định của giới truyền thông, trong thông điệp lễ Giáng Sinh vừa qua và những bài giảng trước đó Ðức Giáo Hoàng vẫn xem hôn nhân đồng tính là “đe dọa cho an bình của thế giới giống như phá thai hay sự tìm cái chết nhẹ nhàng” và cần phải bảo vệ ý nghĩa tự nhiên của hôn nhân khác giới tính.
Tất cả những vấn đề xã hội nan giải ấy giáo hội không thể có phương cách đối phó toàn diện và chẳng một vị tân Giáo Hoàng nào có khả năng thanh toán cùng lúc mọi khó khăn. Năm 2005 khi Ðức Giáo Hoàng John Paul II qua đời, dư luận không dự đoán là Hồng Y Ratzinger, người Ðức, sẽ được bầu lên vì lúc đó ngài đã 78 tuổi nghĩa là tuổi quá cao gần tới mức không còn trong danh sách chọn lựa của Hội Ðồng Hồng Y. Nhưng nổi tiếng về thần học, ngài được coi là người bảo vệ truyền thống và các giá trị giáo lý Công Giáo, hơn nữa là người thân cận nhất được tín nhiệm của vị Giáo Hoàng vừa tạ thế, cuối cùng Hồng Y Ratzinger đã trở thành vị Giáo Hoàng cao tuổi nhất được bầu lên kể từ gần 300 năm.
Trong hoàn cảnh ấy, giới quan sát tin là Giáo Hoàng Benedict XVI chỉ có một vai trò tạm thời duy trì những thành quả của Giáo Hoàng John Paul II tiếp tục thực hiện đường hướng còn dang dở. Không ai kỳ vọng Giáo Hoàng Benedict XVI đem lại những ý hướng cải cách quan trọng như Giáo Hoàng Jean XXIII hay Paul VI. Ngài không tích cực trong việc tuần du đến các quốc gia khác như vị tiền nhiệm, nhưng cũng đã đến nhiều nước trong đó có Hoa Kỳ, Cuba và nhất là Thổ Nhĩ Kỳ, một quốc gia Hồi Giáo. Ngài đã thực hiện được tuyên bố chung với Giáo Chủ Bartholemew I trong một nỗ lực hàn gắn giữa Công Giáo và Chính Thống Giáo.
Năm 2009, Ðức Giáo Hoàng Benedict XVI lên tiếng kêu gọi thế giới phải có hành động quyết liệt và hiệu quả chống nạn đói. Ngài được thế giới kính nể vì nhiều lần lên tiếng thúc giục thế giới từ bỏ bạo lực, xây dựng hòa bình. Thông diệp đầu năm 2010 của Ðức Giáo Hoàng kêu gọi “Tôn trọng người khác, bất kể màu da, quốc tịch, ngôn ngữ, tôn giáo của họ và quý vị sẽ cảm thấy niềm vui hòa bình trong tim, điều mà quý vị có thể đã quên mất từ lâu”.
Những gì mà người ta mong đợi ở vị tân Giáo Hoàng không thể là quá lớn và toàn diện trên tất cả mọi vấn đề. Nhà lãnh đạo và Tòa Thánh Vatican có nhiều khó khăn không thể giải quyết hết trong một vài thập niên và có những hạn chế tất yếu như bất cứ tôn giáo nào. Người ta chỉ có thể mong đợi vị Giáo Hoàng luôn luôn là một mẫu mực mà thế giới chưa chắc đã hoàn toàn tin tưởng nhưng vẫn là một chỗ dựa vững chắc của nhân loại trong những trường hợp xảy ra khủng hoảng lớn.
Trong lịch sử rất hiếm khi có trường hợp dự đoán vị Giáo Hoàng tương lai đúng với sự thật, nhưng kết quả bầu chọn vị Giáo Hoàng của Hội Ðồng Hồng Y thể hiện khuynh hướng của giáo hội mà vị Giáo Hoàng sẽ là người triển khai trong tương lai. Thông thường, mật nghị sẽ bầu lên một vị thuộc thành phần các hồng y đã có nhiều kinh nghiệm làm việc tại nội bộ Tòa Thánh, khó có trường hợp bầu lên một hồng y đang cai quản một giáo phận từ một quốc gia ngoài Vatican. Vì thế nếu như một hồng y từ Nam Mỹ, Phi Châu hay Á Châu sẽ là Giáo Hoàng tương lai thì chắc chắn sẽ còn có nhiều điều mới mẻ ngoài dự đoán mà người ta có thể chờ đợi ở Giáo Hội Công Giáo Vatican. Một tháng nữa chúng ta sẽ biết kết quả ấy. (H.C.)
