Thủ tướng Nhật sắp tới dám đối đầu với Trung Quốc?

Hồ sơ

Triệu Phong/Người Việt

TOKYO –Cử tri Nhật dành cho đảng Dân Chủ Tự Do (Liberal Democratic Party, LDP) và lãnh đạo đảng là ông Shinzo Abe, một chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử lập pháp vào hôm Chủ Nhật, 16 Tháng Mười Hai, 2012 vừa qua, trả lại quyền lãnh đạo về cho đảng bảo thủ này, vốn từng cai trị nước Nhật trong nhiều thập niên, cho đến khi bị thảm bại cách đây ba năm.

Trong bối cảnh tranh cử khá hỗn loạn với sự tham dự của nhiều đảng mới, đi kèm với biết bao hứa hẹn. Từ việc từ bỏ năng lực nguyên tử đến việc thành lập một hệ thống liên bang mô phỏng theo Hoa Kỳ. Ðảng Dân Chủ Tự Do thắng thế bằng hai nghị trình thực tiễn, gồm sự phục hưng nền kinh tế đang bị giảm phát và cứng rắn đối với vấn đề Trung Quốc.

Ông Abe dự trù sẽ được các nghị sĩ bầu làm thủ tướng khi Quốc Hội Nhật mở cuộc nhóm họp vào ngày 26 Tháng Mười Hai.

Một số quan sát viên nhận thấy chiến thắng này thể hiện sự ao ước mãnh liệt của một đất nước, từ lâu vốn chủ trương hòa bình, nay chấp nhận lời hô hào của ông Abe để có một quân đội mạnh, vào thời điểm mà Nhật đang trực diện với một nước Trung Quốc ngày mỗi hung hăng hơn về vấn đề tranh chấp biển đảo.

Ông Abe tuyên bố sẽ cứng rắn với Trung Quốc ngay sau khi các thăm dò phòng phiếu cho thấy đảng LDP có mòi chiến thắng lớn. Ông nói ông muốn “ngăn chận thách thức” từ Trung Quốc liên quan tới quần đảo Senkaku mà Bắc Kinh cũng nhận là của mình.

Trong tuần qua Trung Quốc đã trình lên LHQ các chi tiết củng cố tuyên bố chủ quyền của họ đối với quần đảo tranh chấp, gồm tám đảo có tầm quan trọng chiến lược, dù không có người ở.

Ông Abe nói, các đảo này là lãnh thổ “hiển nhiên” của Nhật và mục tiêu của đảng LDP là “ngăn chận thách thức” từ Trung Quốc. Theo ông, không thể nhượng bộ trong tranh chấp biển đảo với Trung Quốc. Ông tuyên bố: “Senkaku là lãnh thổ của Nhật. Nhật Bản sở hữu và kiểm soát các đảo này… theo luật quốc tế. Không có chỗ cho đàm phán về điểm này.”

Ông cũng từng phát biểu: “Vùng biển đẹp và lãnh thổ của nước Nhật đang bị đe dọa, lớp người trẻ đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm hy vọng cho tương lai trong bối cảnh suy thoái kinh tế. Tôi hứa sẽ bảo vệ đất và biển của Nhật Bản và cuộc sống của người dân Nhật, dù bất kỳ điều gì.”

Có nhiều quan tâm cho rằng ông Abe khuynh hướng diều hâu này có thể sẽ chọc giận Trung Quốc, qua hành động cứng rắn hơn về vấn đề đảo tranh chấp mà Nhật gọi là Senkaku, tức Ðiếu Ngư, theo Trung Quốc. Tuy nhiên, sau khi giành được chiến thắng, ông Abe thề sẽ nhanh chóng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, vốn là đối tác thương mãi lớn nhất của Nhật trên trường quốc tế. Ông Abe phát biểu:

“Mục tiêu của chúng ta là chận đứng Trung Quốc trước những thách thức như vầy nhưng không phải vì thế mà chúng ta để cho quan hệ giữa đôi bên trở nên xấu đi.”

Ông Abe thêm rằng cả hai phía cần nhận chân về “mối quan hệ tốt và lợi ích quốc gia của cả hai nước.” Ông tiếp: “Trung Quốc thiếu nhận thức ít nhiều về vấn đề này. Tôi muốn họ có cách suy nghĩ mới về các mối quan hệ chiến lược cùng có lợi.”

Theo Japan Times, ông Abe được hỏi với tư cách một thủ tướng, liệu ông có đến viếng đền tử sĩ Yasukuni Shrine ở Tokyo và rồi đây ông có gửi các nhân viên chính phủ đến đóng nhiệm sở ở đảo tranh chấp Senkaku không, như ông từng nêu lên khi tranh cử. Ông Abe không trả lời trực tiếp mà chỉ nói chung chung rằng, “cấp lãnh đạo nước Nhật khi đến thăm các tử sĩ và bảo vệ bờ cõi quốc gia đều là điều hệ trọng.”

Ông Abe khẳng định, “Nhật cần gửi đến cho Trung Quốc một thông điệp cứng rắn, rằng việc tấn công các công ty và kiều dân Nhật ở Trung Quốc, như từng xảy ra trong cuộc nổi loạn bài Nhật hồi mùa Thu, rõ ràng là vi phạm các nguyên tắc quốc tế.”

Ông nhấn mạnh rằng, Nhật đang đầu tư rất nhiều ở Trung Quốc, và nhờ vậy Trung Quốc được hưởng lợi rất nhiều, ông thêm, sự quan hệ song phương tạo nên một “quan hệ chiến lược có lợi cho cả hai phía.”

Trong khi đó, Tân Hoa Xã thừa nhận chiến thắng của ông Abe và cảnh cáo, “Một nước Nhật yếu về kinh tế và giận dữ về chính trị không chỉ làm hại tới chính nước đó mà còn cả tới khu vực và thế giới.” Tân Hoa Xã cũng thúc giục lãnh đạo Nhật nên có “lập trường hợp lý trong chính sách ngoại giao,” hơn là “thỏa mãn những quan điểm diều hâu và tranh cãi với các nước láng giềng.”

Ngoại trưởng Trung Quốc nói rằng, quần đảo tranh chấp thuộc chủ quyền của Trung Quốc nhưng mong rằng Nhật sẽ giải quyết vấn đề bằng quan hệ song phương. Hua Chunying, nữ phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc phát biểu: “Theo chúng tôi, vấn đề thúc bách nhất hiện nay là Nhật phải tỏ thiện chí và có những hành động thực tiễn để đối phó thích hợp với vấn đề trước mắt, đồng thời phải nỗ lực để giải quyết vấn đề và cải tiến quan hệ giữa hai nước.”

Truyền thông Trung Quốc lại tỏ ra hung hãn hơn. Hoàn Cầu Thời Báo, một tờ lá cải của cùng nhóm chủ trương báo đảng Nhân Dân Nhật Báo, trong bài bình luận có đoạn viết: “Khi ông Abe lên cầm quyền, Trung Quốc cần phải có thái độ thực sự ngay lập tức để ông ta biết nhìn đúng hướng hơn. Nếu ông ta có hành động chống lại Trung Quốc một cách quá diều hâu, thì chúng ta nên có thái độ trả đũa thích ứng.”

Ðối với Mỹ, ông Abe tuyên bố sẽ hàn gắn mối quan hệ với Hoa Kỳ, vốn bị căng thẳng khi thủ tướng đầu tiên của đảng Dân Chủ, ông Yukio Hatoyama, chạm trán với Washington về vấn đề căn cứ Không Quân của Mỹ ở Okinawa. Ông Abe nói, chuyến công du ngoại quốc đầu tiên của ông sẽ là ghé qua Washington.

Cũng trong thời gian này, hôm 17 Tháng Mười Hai, Tổng Thống Barack Obama đã gọi điện cho ông Abe, chúc mừng chiến thắng. Theo Jay Carney, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, hai nhà lãnh đạo trong cuộc điện đàm đều khẳng định tầm quan trọng phải duy trì và củng cố mối quan hệ chặt chẽ giữa hai nước, xem liên minh Mỹ Nhật như là “hòn đá tảng cho nền hòa bình và an ninh trong khu vực.”

Việc lãnh đạo Mỹ và Nhật nhấn mạnh tới tầm quan trọng của liên minh giữa hai nước có ý nghĩa trong bối cảnh đang có căng thẳng giữa Trung Quốc với Nhật, do tranh chấp chủ quyền đối với quần đảo Senkaku ở vùng biển Hoa Ðông. Tuy vẫn khẳng định Hoa Kỳ đứng ngoài cuộc tranh chấp nhưng đồng thời lại tuyên bố vùng quần đảo Senkaku nằm trong phạm vi điều chỉnh của Hiệp Ước An Ninh Washington-Tokyo, có nghĩa là nếu Nhật bị tấn công thì Hoa Kỳ có nghĩa vụ phải giúp đỡ.

Shinzo Abe sinh ra trong một gia đình có truyền thống chính trị lâu đời. Cha, Shintaro Abe, từng làm ngoại trưởng và ông nội Kan Abe cũng là chính trị gia. Mẹ, Yoko Kishi, vốn là con gái của Nobusuke Kishi, thủ tướng Nhật 1957 đến 1960, người bị bắt vì cáo buộc nghi phạm tội ác chiến tranh sau Thế Chiến II, nhưng chưa bao giờ bị buộc tội.

Ông Abe tốt nghiệp khoa chính trị học ở Seikei University, sau đó sang Hoa Kỳ tiếp tục ngành chính trị ở trường USC. Ông làm việc lần đầu tiên ở Quốc Hội Nhật từ năm 1993 và sau đó trở thành thứ trưởng nội các. Vào Tháng Chín 2003, ông trở thành tổng thư ký đảng Dân Chủ Tự Do, LDP, là đảng đương quyền hồi đó. Ðược bổ nhiệm vào nội các lần đầu tiên vào Tháng Mười, 2005, ông đảm nhiệm vai trò Chánh Văn Phòng Nội Các.

Một năm sau ông trở thành thủ tướng. Vào những ngày đầu, ông thu được điểm chính trị tốt nhờ việc hàn gắn mối quan hệ cấp cao với Trung Quốc và giành được sự hậu thuẫn ở trong nước với lập trường cứng rắn đối với Bắc Hàn.

Những thăm dò gần đây cho thấy chỉ có một số người giới hạn ủng hộ ông Abe. Các cử tri cho biết, người ta e ngại không biết ông có bỏ cuộc thêm lần nữa hay không khi mọi việc trở nên không được xuôi thuyền mát mái. Hồi năm 2007, khi đang làm thủ tướng, ông từng than phiền bị đau ruột để xin từ chức, sau khi xảy ra chuyện đảng ông bị đánh bại trong cuộc bỏ phiếu ở Thượng Viện.

Yukako Sakamoto, 41 tuổi, một cử tri làm thư ký văn phòng ở Kawagoe nhận xét: “Ông Abe từng một lần bỏ việc chạy lấy người rồi. Không biết lần này ông ta sẽ bỏ chạy nữa không mỗi khi ông thấy khó khăn về vấn đề Senkaku?”