WESTMINSTER – Ngày Thứ Tư 20 tháng 3, Tổng Thống Obama trong chuyến xuất ngoại đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, sẽ đến Israel và Palestine.
Nếu dùng đường bộ từ Israel qua thăm lãnh thổ Tây ngạn sông Jordan của dân Palestine, Tổng Thống Obama sẽ có dịp thấy tận mắt bức tường biên giới, như trong hình, tại làng Al-Ram giữa Jerusalem và Ramallah. (Hình: Ahmad Gharabli/AFP/Getty Images)
Hai vấn đề chính với ông ở khu vực này là sự thống nhất đường lối Hoa Kỳ-Israel về chương trình phát triển nguyên tử ở Iran và tiến trình hòa bình giữa hai dân tộc Do Thái-Palestine.
Nhưng trước hết, để đạt tới hai mục tiêu đó, Tổng Thống Obama cần hàn gắn những rạn nứt đã có trong mối bang giao với Israel và tái tạo niềm tin cậy của chính quyền quốc gia đồng minh quan trọng nhất của Hoa Kỳ ở vùng Trung Ðông.
Bằng ý hướng ấy, Tổng Thống Obama sẽ đến thăm ngôi mộ và đài tưởng niệm Theodor Herzl (1860-1904), cha đẻ của chủ thuyết Zionism cận đại. Herzl là người đề ra mục tiêu tranh đấu để thành lập một quốc gia cho dân Do Thái, đã lưu lạc tản mác trên khắp thế giới từ nhiều thế kỷ, trở về miền Ðất Hứa ở Trung Ðông. Kết quả là gần nửa thế kỷ sau khi Herzl qua đời, quốc gia Israel thành hình, và di cốt của ông được chuyển từ Vienna, Áo, về an táng trên một ngọn đồi ở Jerusalem.
Nhiều nhà lãnh đạo quốc gia đã dè dặt tránh việc đến di tích lịch sử biểu tượng này của dân Do Thái, nhưng Tổng Thống Obama quyết định thực hiện cuộc thăm viếng ấy. Các quan sát viên cho rằng trong nhiệm kỳ đầu, ông đặt nặng mối quan hệ với thế giới Hồi Giáo làm dân Do Thái mất tin tưởng và do đó phương hại đến nỗ lực thúc đẩy hòa bình Israel-Palestine của ông.
Ðại sứ Israel tại Hoa Kỳ, ông Michael Oren nói trên truyền hình rằng “Lộ trình của Tổng Thống Obama chứng tỏ sự ủng hộ Zionism và những cam kết vững chắc đối với quốc gia Israel”. Oren giải thích: “Tổng thống sẽ đến thăm viện bảo tàng chứa những sách cổ từ hơn 2,000 năm để thấy nguồn cội sâu xa của dân Do Thái trên miền đất này. Ông cũng sẽ đến thăm đài tưởng niệm Holocaust (vụ diệt chủng thời Ðức Quốc Xã) và đặt vòng hoa tại lăng nhà sáng lập Zionism, thể hiện sự ủng hộ tư tưởng lập quốc. Tổng Thống Obama còn tới một cơ sở hỏa tiễn phòng thủ chống hỏa tiễn cùng nhiều nơi khác”.
Các giới chức Hoa Kỳ và Israel nhắc lại rằng trong bài diễn văn đọc tại trường đại học Cairo, Ai Cập, năm 2009, Tổng Thống Obama đã thúc đẩy dân Hồi Giáo phải chấp nhận sự tồn tại của một chế độ Zionism chung sống hòa bình ở Trung Ðông.
Cũng theo lời Ðại Sứ Oren, Tổng Thống Obama sẽ thảo luận với các nhà lãnh đạo Israel về nhiều vấn đề trọng yếu như sự đình trệ của cuộc hòa đàm với người Palestine, mối đe dọa về vũ khí hóa học của Syria và những bước tiến của Iran trên đường đi tới phát triển vũ khí nguyên tử.
Trong thời gian 3 ngày ở Trung Ðông, Tổng Thống Obama chỉ dành một số giờ để gặp gỡ các giới lãnh đạo Palestine ở thành phố Ramallah trên lãnh thổ Tây ngạn sông Jordan. Tuy nhiên ông sẽ là vị tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên đến với dân Palestine. Nếu dùng đường bộ đi qua đất Palestine, đến thánh địa Bethlehem và thành phố Ramallah, Tổng Thống Obama sẽ nhìn thấy tận mắt bức tường biên giới bằng bê-tông cao 7 mét có rào kẽm gai dài hơn 400 dặm, do Israel bắt đầu xây dựng từ 1994.
Tổng Thống Obama chủ trương nguyên tắc thành lập một nhà nước Palestine nhưng Chủ Tịch Mahmoud Abbas và một số nhà lãnh đạo Palestine khác vẫn bất mãn với lập trường của chính quyền Obama chưa ủng hộ họ trong nỗ lực vận động được hưởng quy chế quốc gia qua cuộc biểu quyết tại đại hội đồng Liên Hiệp Quốc hồi năm ngoái.
Jeremy Ben-Ami, chủ tịch J Street, một tổ chức ủng hộ Israel và cũng tán đồng giải pháp hai quốc gia Israel và Palestine, cho rằng Tổng Thống Obama đang thực hiện đường lối xoa dịu cả hai phía nhưng không tỏ ra hoàn toàn đứng về bên nào. Theo nhận định của các nhà bình luận, đây là đường lối ngoại giao cần thiết, nhất là trong thời đại thế giới Ả Rập dang có nhiều chuyển biến căn bản và khó dự đoán, từ biểu tình chống đối đến chiến tranh và bầu cử dân chủ.
Các tổng thống Hoa Kỳ đều đã có kinh nghiệm là những vấn đề của Trung Ðông không đơn giản và dễ dàng để có thể giải quyết trong một thời gian. Xã hội Israel và Palestine rất khác biệt từ quá khứ lịch sử, tinh thần dân tộc, sinh hoạt văn hóa cho đến tư tưởng cực đoan về tôn giáo. Chính phủ Israel, một chính phủ liên minh vừa mới được thành lập, và sự chia rẽ trong nội bộ ban lãnh đạo Palestine là những yếu tố làm phức tạp cho các cuộc thảo luận với Hoa Kỳ.
Thêm nữa, mặc dầu mọi ý định tái tạo niềm tin cậy của Israel, những thăm dò dư luận cuối tuần trước do tờ nhật báo Jerusalem Post thực hiện cho biết có tới 38% dân Do Thái nói rằng thái độ của Tổng Thống Obama đối với nước họ là “thù nghịch”, so với 33% thấy là “thân thiện”. Vì vậy Tòa Bạch Ốc đã không tìm cách đề cao những triển vọng của cuộc thăm viếng và không đưa ra dự kiến sẽ đạt tới một sự khai thông trong các cuộc hòa đàm Israel-Palestine.
Nhưng trong chuyến đi này, Tổng Thống Obama có nhiều thuận lợi, với tân Ngoại Trưởng John Kerry và ông không còn bị áp lực quốc nội trong mối quan hệ với Israel như đã nổi lên trong thời kỳ tranh cử. Thăm dò dư luận của Washington Post, ABC News nói là 69% dân Mỹ cho rằng Hoa Kỳ nên để cuộc thương thuyết Israel-Palestine cho hai bên tự giải quyết, chỉ có 26% muốn Hoa Kỳ đóng một vai trò trong đó.
Tổng Thống Obama sẽ có cuộc nói chuyện với sinh viên Do Thái nhưng sẽ chỉ tiếp xúc với sinh viên Palestine ở lãnh thổ Tây ngạn Jordan. Chính quyền Hoa Kỳ hiểu rằng ngày nay thế giới Hồi Giáo không còn dành cho Tổng Thống Obama quá nhiều kỳ vọng như 4 năm trước.
Tuy nhiên vần đề quan trọng bậc nhất là chiến lược đương đầu với Iran, mà Tổng Thống Obama mới đây đã xác định rằng trong khoảng một năm nữa nước này có thể đạt tới khả năng chế tạo một vũ khí nguyên tử. Sự thỏa thuận giữa chính quyền Israel và chính quyền Hoa Kỳ, nếu có trong cuộc thương lượng, chắc chắn sẽ được giữ bí mật. (H.C.)
