HÀ TƯỜNG CÁT / Người Việt
ẤN ĐỘ – Hôm Thứ Hai, 8 tháng 12, nhà chức trách New Delhi, Ấn Độ, ra lệnh cấm dịch vụ xe Uber hoạt động sau việc một nữ hành khách 26 tuổi bị một tài xế 32 tuổi cưỡng hiếp.
Cảnh sát đẩy lui những sinh viên AISA (Tổng Hội Sinh Viên Ấn Độ) biểu tình định tràn vào bộ tư lệnh cảnh sát ở New Delhi, hôm Chủ Nhật 7 tháng 12, phản đối sự hoạt động yếu kém để xảy ra vụ một tài xế cưỡng hiếp nữ hành khách, và không có thái độ gì với công ty Uber. (Hình: AP/Tsering Topgyal)
Người phụ nữ sử dụng một mobile app trên điện thoại để gọi xe đêm Thứ Sáu sau khi dự một bữa tiệc, và cô bị người lái xe chở tới một nơi vắng vẻ.
Công ty Uber bị cáo buộc không kiểm tra lý lịch người lái xe vốn có tiền án về tội tấn công tình dục. Bộ Giao Thông Ấn Độ nói rằng công ty bị đưa vào danh sách đen vì lừa dối khách hàng, và việc ấy có nghĩa là xe chạy cho Uber sẽ bị phạt hoặc có thể bị tịch thu.
Nhiều người cho đến nay chưa, hoặc ít biết, về hoạt động của các xe chở khách kiểu này.
Uber là công ty cung cấp dịch vụ chuyên chở công cộng quốc tế bằng loại xe hơi nhỏ – hoạt động nửa như taxi, nửa như đi chung xe.
Đặt trụ sở trung ương ở San Francisco, California, hiện Uber có chi nhánh hoạt động ở hơn 200 thành phố thuộc 45 quốc gia trên thế giới.
Khởi đầu, Uber chỉ chở thuê bằng loại xe hạng sang của hãng – Lincoln Towncar hay Cadillac – ở những thành phố lớn như New York, San Francisco. Năm 2012, Uber lập ra chương trình “Uber X,” vận dụng tất cả xe riêng của những thành viên. Uber X là công ty lớn nhất trong nhiều TNC khác mới xuất hiện trong vòng ba năm nay, bao gồm Uber, Sidecar, Lyft,…
TNC (Transportation Network Company) là công ty dùng mạng lưới điện toán làm nền tảng hoạt động liên lạc giữa khách đi xe và tài xế lái xe riệng của mình, không phải xe có phép dùng vào mục đích thương mại. Theo lập luận của Uber, kỹ thuật mới ngày nay có thể giúp một người lái xe không chuyên, trở thành tài xế chuyên nghiệp, chỉ cần biết sử dụng smartphone và GPS.
Chương trình hoạt động theo kiểu “ridesharing,” người lái xe chở khách không phải là chuyên nghiệp như tài xế taxi. Họ có thể là sinh viên, công nhân viên chức về hưu hay còn đang đi làm nhưng muốn kiếm thêm tiền trong thời gian rảnh rỗi.
Để lái taxi đòi hỏi nhiều điều kiện từ xe đến giấy phép và mất nhiều thời gian. Còn bất cứ ai có bằng lái xe và có một chiếc xe còn tốt cũng có thể là thành viên của Uber, nếu muốn. Chỉ cần làm thủ tục đăng ký theo quy định và mỗi ngày báo cho công ty biết những thời gian nào có thể chở khách. Vì vậy số xe khả dụng thay đổi từng lúc và giá cước cũng thay đổi theo, vào ngày làm việc ngày cuối tuần hay ngày lễ.
Uber điều hành hoạt động của người lái xe và khách hàng qua một chương trình (mobile app) trên điện thoại iPhones cũng như Android.
Khách hàng gọi xe qua mobile app này và có thể theo dõi chiếc xe mình gọi đến qua bản đồ trên màn hình điện thoại.
Uber nói chỉ trong vòng dưới 10 phút là có xe đến nơi,Chiếc xe nào gần nhất sẽ được gởi tới, không kể tới phiên được chở khách hạy phân biệt ưu tiên về số chuyến đã chạy trong ngày. Nhưng một số khách phàn nàn là thời gian chờ đợi thường lâu hơn taxi. Điều này do ở chỗ không có quy định bó buộc về thời gian hoạt động của người lái xe và không có sự triển khai số xe thường trực sẵn cho mỗi địa bàn. Tại một số thành phố, Uber cũng có thể gọi xe taxi chuyên nghiệp cho khách nếu không có xe nào của các thành viên công ty đáp ứng điều kiện sẵn sàng.
Bù laị, cước phí đi xe Uber thường rẻ hơn taxi do không phải tuân hành nhiều quy định. Giá cước tính căn cứ vào thời gian của mỗi chuyến đi hay đoạn đường đi nếu vận tốc trung bình trên 18 dặm giờ. Uber tính toán giá cả và thâu tiền của khách qua credit card. Người lái xe không trực tiếp tính và nhận tiền, kể cả tiền tips như công ty đã xác định là “không có tiền tips.”
Giáo sư Anthony Townsend, nghiên cứu gia thuộc trung tâm vận tải Rudin của đại học New York, giải thích Uber đã tiến mạnh vì bắt kịp nhu cầu di động trong đô thị của một thế hệ đúng vào lúc đang đòi hỏi có những thay đổi. Hiện nay, 80% thanh niên nam nữ Hoa Kỳ từ 18 đến 34 tuổi có smartphone, họ luôn dán mắt vào màn hình, không muốn phải có xe và vướng bận lái xe. Thỉnh thoảng cần đi đâu loanh quanh, sử dụng Uber là tốt nhất chừng nào giá cước còn phải chăng và dịch vụ cung cấp còn tốt.
Giáo sư Michael Sivak, thuộc viện nghiên cứu về giao thông vận tải, University of Michigan, cho biết trong những tháng gần đây dân Mỹ có khuynh hướng giảm lái xe và mua xe mới.
Những người tán dương TNC nói rằng khi có dịch vụ thuận tiện, người ta sẽ bớt tự lái xe, tránh tình trạng tắc nghẽn trên đường lộ và cũng giảm lượng khí thải từ khói xe, có lợi ích cho môi trường.
Nhưng trong thực tế, các TNC gặp sự chống đối ở nhiều nơi, trước hết từ các nghiệp đoàn tài xế taxi, cho rằng họ bị cạnh tranh bất chính bởi hoạt động chở khách tùy tiện không theo quy định. Cũng có những rắc rối khác với nhà cầm quyền địa phương về luật lệ chở khách và về đóng thuế. Vụ một phu nữ bị tài xế cưỡng hiếp ở Ấn Độ là một trong hàng trăm vấn đề phức tạp khác gây ra bởi hoạt động của xe TNC. Đấy là thể hiện tiêu biểu nhất trong tình trạng yếu kém về an ninh của toàn hệ thống, bao gồm tình trạng sức khỏe và điều kiện làm việc của người lái xe không có quy tắc nào bảo đảm.
Travis Kalanick, Tổng Giám Đốc Uber, nhìn nhận rằng bất cứ hoạt động gì mới cũng đều có những thiếu sót hay lỗi lầm, nhưng ông tin rằng Uber đáp ứng đúng điều kiện và nhu cầu của thời đại mới, của tự do cạnh tranh trong kinh tế toàn cầu. Như vậy theo ông chắc chắn sẽ còn có những thay đổi trong tương lai để kiện toàn hệ thống vận tải công cộng bằng sự đóng góp của cá nhân như vậy. (HC)
