Trần Lý Lê

Tội nhân là những người vi phạm luật lệ theo tiêu chuẩn đạo đức hoặc định nghĩa của luật pháp địa phương. “Tội” có thể là “lỗi” (nhẹ) hoặc nặng (tội ác). Ngày nay, bất kể nơi nào trên thế giới, giết người hoặc đả thương kẻ khác được xem là tội ác và mức độ nặng / nhẹ có phần gia giảm tùy theo hoàn cảnh phạm tội. Sau khi bị xét xử và trừng phạt theo bản án, tội nhân bị giam tù hoặc bị đưa vào viện tâm thần.

Trong tù hoặc trong viện tâm thần, một số tội phạm / bệnh nhân đã đến với nghệ thuật như một cách tiêu xài thời giờ hoặc “giải thoát” các ẩn ức sâu kín của tâm linh. Không thể dùng lời, hẳn tác giả đã dùng tác phẩm để truyền tải ý nghĩ, để “nói” với thế giới chung quanh, cầu mong một cảm thông? “Nghệ thuật vị nhân sinh?”

Từ thế kỷ trước đã có những phòng triển lãm, viện bảo tàng lớn nhỏ trên thế giới trưng bày tác phẩm của tội nhân. Người khởi đầu công việc sưu tầm và lưu trữ những tác phẩm của bệnh nhân (bệnh tâm thần), tội nhân và nghệ sĩ “đường phố” là ông Jean Dubuffet, cũng là một nghệ sĩ. Nhận ra những nét đẹp tiềm ẩn trong các tác phẩm lạ lùng, sáng tác không theo bài bản cố định, kiểu “ngoài luồng”, chưa được giới thưởng ngoạn nhìn nhận nên ông nghệ sĩ “tài tử” bắt đầu lưu trữ và đặt tên các tác phẩm này là “Art Brut,” tạm dịch “nghệ thuật sơ khai.”

Năm 1971, ông Dubuffet hiến tặng thành phố Lausane, Thụy Sĩ, toàn bộ sưu tập của mình và từ đó, người thế giới bắt đầu chú ý đến trường phái nghệ thuật “sơ khai” kể trên.

Một lần có dịp ghé Lausane, đến thăm và nhìn ngắm các tác phẩm trưng bầy mà bàng hoàng, phe ta ngẩn ngơ trước sự phong phú của bộ sưu tập; đủ mọi thể loại từ tranh vẽ đến những tác phẩm nặn bằng đất nung, uốn bằng sợi thép hoặc ghép bằng các mảnh gỗ, mảnh sắt từ vật phế thải… Mỗi tác phẩm biểu hiện sự say mê, giằng xé nội tâm, đau đớn… của tác giả.

Nhiều năm rồi, tôi chỉ còn nhớ được một ít tác phẩm qua các tấm hình cỡ post card bán tại quầy lưu niệm, rõ ràng nhất là tấm hình (chụp lại từ bức họa) có đứa trẻ gái; hai con mắt trong veo ngây thơ với dáng đứng khêu gợi, tay vén áo đầm màu sắc rực rỡ với bộ sinh dục của bé trai… Tấm hình nọ ám ảnh người xem rất lâu mới chìm vào quên lãng nhưng thỉnh thoảng lại nghĩ đến “nó” như lúc này. Mỗi lần nhớ tới viện bảo tàng bỏ túi kia là lại tò mò, thắc mắc về tâm tưởng của tác giả, một tù nhân phạm tội ấu dâm.

Ở những nơi khác như Đức, Prinzhorn Collection là một viện bảo tàng đặc biệt dành riêng để trưng bày khoảng tác phẩm của những bệnh nhân (bệnh tâm thần). Đây là một bộ sưu tập rất lớn, khoảng sáu ngàn tác phẩm bao gồm nhiều thể loại từ tranh màu nước, tranh sơn dầu, hình vẽ, tượng… đến các tấm vải dệt tay và văn chương… Mọi tác phẩm đều do bệnh nhân sáng tạo và do bác sĩ Hans Prinzhorn (1886–1933) sưu tầm, lưu trữ trong thời gian làm việc tại Psychiatric Hospital of Heidelberg University. Ông Prinzhorn cũng là một sử gia về nghệ thuật. Bộ sưu tập ấy bao gồm nhiều tác phẩm của các nghệ sĩ danh tiếng như Else Blankenhorn, Franz Karl Bühler, Karl Genzel, Paul Goesch, Emma Hauck, August Klett, August Natterer, Agnes Richter, Joseph Schneller, Barbara Suckfüll và Adolf Wölfli.

Trong những năm 1919 – 1921, hai bác sĩ Hans Prinzhorn và Karl Willmannsn đã gửi thư đến các bệnh viện (chữa trị bệnh) tâm thần tại Đức và các địa phương dùng tiếng Đức để xin tác phẩm của bệnh nhân điều trị nơi đó với mục đích thành lập một viện bảo tàng trưng bày tác phẩm của họ. Hai ông đã khởi xướng ngành nghệ thuật có tên “psychopathological art.”

Năm 1922, bác sĩ Prinzhorn cho xuất bản cuốn “Artistry of the Mentally Ill” với những hình ảnh từ bộ sưu tập kể trên. Cuốn sách được thế giới hoan hỷ đón nhận ngay sau khi phát hành và được xem là “the Bible of the Surrealists,” nền móng của ngành nghệ thuật “hiện thực.” Cho đến ngày nay, cuốn sách vẫn giữ vị thế quan trọng ấy sau nhiều lần được bổ túc và chuyển ngữ.

Năm 2001, giảng đường của khu Thần Kinh trong the Centre for Psychosocial Medicine, chính thức trở thành nơi triển lãm Prinzhorn Collection. Các cuộc triển lãm khắp nơi trên thế giới tiếp tục trưng bày nhiều tác phẩm trong bộ sưu tập này, tiêu biểu của ngành nghệ thuật “ngoài luồng,” cho đến ngày nay.

Vào năm 1938, Carl Schneider, sếp lớn của Psychiatric University Hospital, đã trưng bày bộ sưu tập kể trên trong cuộc triển lãm lưu động “Entartete Kunst” (“Degenerate Art”, tạm dịch “Nghệ thuật bệnh hoạn”) ám chỉ tính cách “bệnh hoạn” của ngành tân nghệ thuật. Mãi đến năm 1963, ông Harald Szeemann tìm lại được Prinzhorn Collection và đem triển lãm một số tác phẩm trong bộ sưu tập ấy tại Kunsthalle Bern, Thụy Sĩ. Phần lớn các tác phẩm đánh cướp, trộm cắp của Nazi được chôn dấu tại Thụy Sĩ khi quân đội ấy tan hàng và người ủng hộ âm thầm dấu giếm của phi nghĩa khắp Âu Châu.

Tại Hoa Kỳ, The Living Museum (nằm trong khuôn viên của viện Creedmoor, một trung tâm chữa trị bệnh tâm thần xưa cũ tại quận Queens thành phố New York) được thành lập năm 1983 do hai ông Bolek Greczynski và Janos Marton khởi xướng. Tiến Sĩ Tâm Lý Marton bắt đầu sưu tầm tác phẩm của bệnh nhân trong khi làm việc tại Creedmoor; ông này cùng người bạn nghệ sĩ Greczynski đồng tâm góp sức sưu tầm và trưng bày các tác phẩm kể trên với mục đích nhìn nhận bệnh tâm thần và cổ võ khái niệm người bệnh cần được lưu tâm để chữa trị đúng mức.

Viện Creedmoor được thành lập năm 1912, bắt đầu với 32 bệnh nhân; đến năm 1959, số bệnh nhân đã lên đến bảy ngàn người. Họ được chữa trị trong một khu vườn rộng 300 mẫu, gồm 50 tòa nhà, vườn, hí viện … và những phương tiện sinh hoạt khác. Bệnh nhân làm việc trong nhà bếp, phụ giặt giũ, trồng tỉa rau củ và nuôi gia cầm làm thực phẩm.

Khi xã hội chuyển hướng vào năm 1960, tiết giảm việc tập trung bệnh nhân để chữa trị lâu dài, nhiều bệnh nhân được chữa trị ngắn hạn và đưa về nhà sinh sống với gia đình vì chuyên gia xã hội cho rằng cô lập bệnh nhân (dù chỉ để chữa trị) là một hình thức giam hãm tù đày.
Creedmore ngày nay bị thu hẹp, chỉ còn khoảng vài trăm giường bệnh. Nhiều tòa nhà bị bỏ hoang hoặc được sử dụng cho các mục đích khác.

Ông Greczynski qua đời năm 1995; người đồng hành Marton tiếp tục điều hành Living Museum, hoạt động như một nơi làm việc của nghệ sĩ, art studio, và cũng là phòng triển lãm. Viện bảo tàng này sử dụng phòng ăn (cũ) của Creedmoor; khung cảnh cũ được giữ nguyên, sơn tróc loang lổ, bếp lò han rỉ… làm nổi bật sự tươi sáng rực rỡ của các tác phẩm trưng bày, phản ảnh sự khao khát đời sống dù bệnh tật khiến người bệnh bị tách rời khỏi xã hội bên ngoài.

Một số tác phẩm tại Living Museum được đề cao tương tự như những tác phẩm trưng bày tại những viện bảo tàng nghệ thuật nổi tiếng của New York như MOMA hay the Whitney.

Sự liên quan giữa bệnh tâm thần và tội ác

Tại Hoa Kỳ, thống kê của Bộ Tư Pháp liên bang cho thấy 40% tội nhân (bị giam tù) là những người trí tuệ dưới mức trung bình hay “thiểu năng,” gọi chung là “Intellectual Disability” (ngày trước là “Mental Retardation” hay “trì độn”). Họ kém khả năng hiểu biết, thiếu khả năng thích nghi với hoàn cảnh sinh sống và thiếu khả năng giao tiếp với xã hội chung quanh. Khoảng 20% khác có triệu chứng của MID hay “Mild Intellectual Disability,” bị thiểu năng nhưng ở mức độ nhẹ, khó nhận biết. Tạm hiểu là những người phạm tội ác phần đông bị “thiểu năng,” sự khiếm khuyết về các khả năng cần thiết kể trên khiến tội nhân thường dễ nóng giận, hung hăng, hành xử quá đáng vì không thể tự kiểm soát bản thân dẫn đến phạm tội. Sau khi bị giam tù vì tội ác, được trở về với đời sống hằng ngày, vẫn gặp các khó khăn cũ nên họ thường tái phạm. Cái vòng lẩn quẩn “phạm tội-tù tội-thả-phạm tội” tiếp diễn.
Theo luật pháp, sau khi xét xử, tùy theo mức độ của tội ác, tội nhân bị giam tù. Giam hãm tù nhân có nhiều mục đích, trừng phạt (lấy đi tự do) và cô lập hung thủ để bảo vệ xã hội (ngăn ngừa tội nhân phạm tiếp tục xử ác.)

Ngày nay, thiểu năng được xem như một chứng bệnh tâm thần và đang được tìm hiểu để chữa trị hầu giảm thiểu hậu quả của bệnh tật. Chữa trị chứng thiểu năng của tội nhân, khi thành công, sẽ phục hồi nhân phẩm của người bệnh, giúp họ thích nghi với đời sống chung quanh và nhất là tiết giảm gánh nặng tài chánh của xã hội (bắt giữ, xét xử, giam tù…).

Tác phẩm của bệnh nhân, của tội phạm mỗi người mỗi vẻ nhưng tựu trung vẫn là những biểu hiện của giằng xé, phẫn nộ nội tâm hoặc sự khác thường của những tâm hồn bất đồng không hòa nhập với người chung quanh. Đốt nhà, hiếp dâm, hành hung, giết người… các tội ác đến từ mất tự giác, không còn tự kiểm soát hành động. Khuyên can, hướng dẫn mang lại ít nhiều hiệu quả nhưng dường như chỉ nghệ thuật mới có thể xoa dịu phần nào những thương tổn sâu kín của các bệnh nhân ấy?!

Khi được nhìn ngắm các tác phẩm “ngoài luồng” này rồi đọc thêm về tiểu sử của bệnh nhân / tù nhân thì chạnh lòng lắm, cảm xúc lẫn lộn. Kinh hoảng xen lẫn với thương xót những con người đơn độc, bị bệnh tật giam hãm, trói buộc; không thể hòa nhập với xã hội chung quanh, họ thúc thủ, chỉ biết giải tỏa các ẩn ức trong tâm hồn bằng hành động rồi chịu hình phạt của xã hội vì gây ra tội ác.

Sử dụng nghệ thuật sáng tạo hoặc nghệ thuật trình diễn để xoa dịu các giằng xé nội tâm cũng như giúp người bệnh / tù nhân tìm ra lối “giải thoát” là một phương thức trị liệu tương đối mới; những chi tiết về kết quả trị liệu còn đang được các chuyên viên thu góp nên chưa được xã hội công nhận (và tài trợ).

Tội phạm cần được trợ giúp và cho cơ hội để thay đổi sửa chữa. Phục hồi xem ra hiệu quả hơn là trừng phạt.

Tiểu Lục Thần Phong

-Em chào anh ạ, anh khỏe không ạ? Anh mới về chơi ạ, mời anh vào xơi nước ạ!

Michael khựng lại một tí, tuy chẳng lạ gì nhưng vẫn có chút giật mình, trong đầu thầm thắc mắc: “Ạ đâu mà lắm thế!”

Về chơi chuyến này một công đôi ba việc, cái chính là đi xem mắt cô gái được thằng bạn làm chung tiệm mai mối cho. Anh ta khen cô này đẹp và khéo lắm! Michael thoáng nhìn thấy cũng ưng bụng, cô ta đẹp thật, dáng vóc cũng ngon lành nhưng đôi mắt thì rất sắc bén và ma mãnh chứ không hiền.

Mới gặp mặt đã thấy thơn thớt nói chào, đặc biệt cứ mỗi cuối câu đệm một chữ ạ, cái kiểu này Micheal thấy và nghe nhiều rồi, giờ nó như một cơn dịch. Nam, phụ, lão, ấu đều nói; bắc, nam đều dùng; trong, ngoài cùng xài; trí, ngu rất sính; học thức, dân dã viết rặt như thế. Michael cảm thấy dị ứng và buồn cười quá nhưng biết làm sao bây giờ, thời thế nó thế! Nếu cơn dịch Vũ Hán tràn lan khắp thế giới thì cái nạn dịch ngôn này chỉ khu trú trong tộc Việt.

Dịch ngôn không làm chết người nhưng nó làm hư hỏng cả một nền văn hóa và ngôn ngữ, nó làm tối nghĩa và vô duyên câu văn dễ sợ. Dịch ngôn hiện nay như được cổ xúy, người người rập khuôn mà xài, bởi vậy mà chữ nghĩa giờ trở nên buồn cười, câu văn tối nghĩa, chữ nghĩa vô nghĩa… Nếu hạng bình dân ít chữ nghĩa thì không nói gì, đằng này những kẻ có thể gọi là trí thức, học giả, có học… đều viết sai, nói sai, cái sai lại được xem như là thời thượng, người người bắt chước, nhà nhà noi theo, sử dụng nhan nhản trên báo chí, sách vở, truyền thông… Người bên ngoài cũng sính theo, cũng bắt chước, những kẻ đầu têu chính là bọn showbiz và bọn truyền thông.

Michael bước vào nhà gặp một người phụ nữ trung niên, dáng phốp pháp, mặt mày bự son phấn. Người dắt mối đon đả chào hỏi.

-Tôi xin trân trọng giới thiệu với chủ nhà ạ, Đây là cậu Michael Mai đấy ạ, anh ta là Việt kiều Mỹ ạ, cậu ấy về chơi và dự tính tìm kiếm tình yêu để tiến hành hôn sự đấy ạ!

Nói xong người dắt mối quay qua Michael và xìa tay giới thiệu:

-Đây là bà Mộng Lệ Lê ạ, là mẹ của cô Mitchell Lê ạ! Mitchell Lê là người mà anh được giới thiệu và có ý định tìm hiểu đây ạ!

Bà Mộng Lệ Lê xìa tay mời Michael và mọi người ngồi và rót nước mời:

-Mời cậu xơi nước ạ, anh về chơi được bao lâu ạ? Ôi giời quý hóa lắm ạ, chẳng mấy khi mà rồng đến nhà tôm ạ. Cậu đến để tìm hiểu con gái tôi là phước đức lớn lắm đấy ạ!

Michael thấy vui vì được bà ấy đề cao quá sức, những lời nói và cách chào hỏi làm cho Michael thấy mình quan trọng hẳn lên. Michael làm bộ nhún nhường:

-Dạ, không có chi đâu ạ, cô nói quá lời làm cho con cảm thấy mắc cỡ lắm ạ.

Sau những câu nói làm quen, hỏi thăm sức khỏe là bà ta đi ngay vào vấn đề chính:

-Thế anh ở bên ấy là nghề gì ạ? Thu nhập có ổn định không ạ? Tình hình làm ăn của đồng bào mình bên ấy có an ninh không ạ?

Cứ mỗi câu là có một từ ạ, Michael gật gù đợi bà ấy nói xong mới trả lời:

-Xin chào cô ạ, rất hân hạnh được gặp cô và con gái của cô ạ. Michael được người bạn giới thiệu và tôi đến để tìm hiểu đấy ạ, nếu hai bên hợp nhau thì tiến hành hôn sự ạ!

Bà ấy ồ lên một tiếng rõ to, mặc dù bà đã được báo tin và sắp xếp sẵn rồi:

-Nghe nói cậu về chơi những sáu tháng ạ, quý hóa lắm ạ, vậy thì cậu có nhiều thời giờ để mà tìm hiểu đấy ạ. Cậu cứ vô tư mà tìm hiểu giao lưu ạ!

Mitchell Lê nãy giờ im lặng, cứ làm bộ bẽn lẽn cười nhưng ánh mắt thì láo liêng quan sát từng cử chỉ và lời nói của Michael, thỉnh thoảng liếc mắt đưa tình. Mitchell Lê khều bà Mộng Lệ Lê:

-Mẹ này, sao nói linh tinh thế ạ, làm gì mà vô tư với chả giao lưu ạ, con chứ có phải hàng họ gì đâu mà chả vô với tư ạ?

Mitchell quay qua Michael:

-Anh về chơi là quý hóa lắm ạ, lại còn bày vẽ quà cáp chi cho tốn kém ạ. Em rất là ái ngại và muốn biết anh có thật sự muốn tìm hiểu hôn sự không ạ?

Michael chiêu ngụm chè chén đắng ngắt, anh có bao giờ uống chè đâu, chỉ có ăn chè thôi, giờ lỡ ngậm nước chè trong miệng không lẽ nhổ ra, đành bấm bụng nuốt xuống:

-Ừ, anh về chơi và cũng có ý định tìm hiểu để đi đến hôn sự đấy ạ! Anh ở bên ấy làm kỹ sư hóa chất ạ, thu nhập cũng dư xài ạ, anh đã mua nhà, mua xe rồi ạ. Cái anh cần là một người vợ yêu mình thật lòng. ạ.

Michell Lê vân vê món tóc, mắt liếc Michael:

-Em đây được người quen giới thiệu với anh ạ, em quan hệ với anh không phải vì vật chất ạ, em quý anh lắm ạ, nếu mà hai đứa tìm hiểu giao lưu hợp thì em xin nâng khăn sửa túi cho anh ạ.

Bà Mộng Lệ Lê lui xuống nhà sau để  hai đứa được vô tư tìm hiểu giao lưu. Bà hối thúc người nhà làm mâm cơm thịnh soạn để chiêu đãi khách quý từ nước ngoài đến thăm nhà bà. Mặc dù chưa biết sự việc sẽ đi đến đâu nhưng lòng bà đinh ninh thằng Việt kiều này sẽ là rể của bà. Bà hãnh diện và tự hào nói với người nhà.

-Cậu Việt kiều này sang lắm ạ, cậu ta ở bển làm kỹ sư hóa chất ạ, nghe đâu cuối tuần còn chạy sô hát hò tấu hài đấy ạ! Thu nhập rất là ok ạ, nay mai cậu ta sẽ bảo lãnh cô Mitchell sang Mỹ ạ, con gái tôi một bước lên bà lên xe xuống ngựa ạ, Vài năm sau con gái tôi sẽ bảo lãnh tôi sang Mỹ luôn ạ, nghe người ta nói sang Mỹ sướng lắm ạ, cứ ngồi nhà đấy chính phủ cho tiền thực phẩm, tiền bệnh, tiền già… sướng lắm ạ!

Cả nhà dường như cũng vui lây với cái vui của bà Mộng Lệ Lê. Ai nấy lăng xăng tíu tít làm món này, chăm chút món kia để đãi ông khách quý. Bữa cơm diễn ra rất rôm rả, ăn uống cười nói tưng bừng. Michael được bà Mộng Lệ Lê xem như thượng khách, bà hả hê ra mặt. Cô Mitchell Lê gắp cái đùi gà bỏ vào chén Michael

– Anh ăn cái đùi gà này ạ, nó béo và ngon lắm ạ, gà này là gà đi bộ đấy anh ạ, thời buổi này toàn gà công nghiệp không ạ.

Bà Mộng Lệ Lê chêm thêm vào

-Cậu đi chơi đâu thì đi ạ, nhưng ăn uống thì cứ về đây tôi nấu cho mà ăn ạ, ngoài phố giờ toàn thức ăn có hóa chất không ạ.

Michael gật gù cảm ơn và gặm cái đùi gà mà Mitchell vừa gắp bỏ cho anh. Mitchell chèo kéo:

-Tối nay nhà hát lớn có buổi hòa tấu giao hợp hưởng xướng  anh ạ, thế anh có đi xem với em không ạ?

Michael giật mình, tuy không phải là dân sành sỏi hay trí thức gì, nhưng anh có cảm giác cái từ mà Mitchell vừa nói nó sai sai sao ấy, cô ta không biết hay là nói lộn? Bà mẹ tinh ý nhận ra sự việc bèn cười giả lả đỡ đòn cho cho con gái

-Ý Mitchell nói là giao hưởng hợp xướng đấy ạ, có lẽ Mitchell xúc động và hồi hộp quá nên nói nhịu đấy ạ! Tối nay cậu cứ vô tư mà đi xem giao hưởng hợp hưởng với Mitchell ạ.

Nhà hát lớn buổi tối đèn đuốc rực rỡ, cái tông màu vàng hòa với màu đèn đường làm cho Michael có cảm giác nặng nề  tưng tức sao ấy. Khách nườm nượp xếp hàng vào xem buổi biểu diễn. Tối nay sẽ có một Diva danh tiếng nhất hiện nay là cô ca sĩ Elizabeth Phương Tran và khách mời danh dự là danh hài Henry La, một nghệ sĩ nhân dân vừa được cấp bằng trong tháng này. Buổi biểu diễn mở màn, tay MC  bước ra sân khấu:

-Chúng tôi xin gởi lời chào trân trọng nhất đến các bạn ạ. Đêm nay, tại nhà hát lớn này, chúng tôi sẽ cống hiến cho các bạn một màn giao hưởng hợp xướng hoành tráng nhất ạ, đồng thời chúng tôi cũng có khách mời danh dự là danh hài Henry Bá, một nghệ sĩ nhân dân sẽ đem lại tiếng cười sảng khoái cho các bạn ạ! Hy vọng các bạn sẽ có những giây phút thưởng thức nghệ thuật một cách thoải mái và vô tư ạ.

Tấm màn nhung kéo lên,  những người nghệ sĩ đã ở những vị trí sắp xếp sẵn của mình, dàn nhạc lập tức réo rắt chào khán giả. Tiếng đàn thánh thót pha lẫn tiếng kèn ông ổng, âm thanh trầm bổng vang dội khắp nhà hát, làn sóng âm lan tỏa. Michael ngồi kế bên Mitchell dùng tờ giấy giới thiệu chương trình quạt phành phạch. Nhiều ánh mắt khó chịu hướng về phía Michael, những cái đầu lắc lắc tỏ vẻ khi dễ xem thường…

Mitchell thầm nghĩ: “Thế này thì toang thật đấy ạ! ai lại xem giao hưởng hợp xướng mà quạt như thợ rèn thế ạ? Không biết trình anh ta cao thế nào chứ xem ra thế này thì hỏng thật ạ, dù sao mình cũng phải câu cho được con cá sộp này ạ, sau khi có thẻ xanh rồi thì tính tiếp cũng còn khối thời gian đấy ạ!” Mitchell Le vừa nghĩ như thế vừa nhướng mắt nhìn Michael không giấu được vẻ xem thường. Mitchell Le giọng kín đáo mỉa mai, thỏ thẻ:

-Nóng quá anh ạ, không khéo thì chương trình giao hưởng hợp xướng toang mất đi ạ!

Bản hòa tấu kết thúc, anh hề ra mua vui cho khán giả, anh ta nổi danh nhất hiện nay, hàng đêm anh chạy cả chục sô, giá cát sê vài chục triệu đến trăm triệu tùy theo chương trình và thời gian. Anh ta khách sáo mào đầu:

-Chúng tôi gởi lời chào trân trọng nhất đến với các bạn ạ, đêm nay chúng tôi sẽ cống hiến cho các bạn những giây phút cười vô tư ạ, nếu chương trình có sự cố gì thì mong các bạn thông cảm ạ, vì đó là sự cố ngoài ý muốn ạ!

Sau những lời chót lưỡi đầu môi, anh ta bắt đầu uốn éo giả gái nhái giọng. Công nhận anh ta diễn nhuần nhuyễn, giả giọng miền ngoài thì the thé, dấm dẳng, xoen xoét rất đạt nhưng khi giả giọng nam thì hỏng, lộ ngay cái gốc giọng trọ trẹ của anh ta ngay. Anh ta diễn những trò bá xàm, tưng tửng nhưng khán giả lại thích thú vỗ tay rần rần, cười sằng sặc. Chính nhờ khán giả như thế nên anh ta càng diễn hăng hơn, tiếng tăm ngày càng nổi hơn. Michael nghe có giọng một người ngồi kề bên, không biết anh ta nói với người nhà hay bạn gái chi đấy, vị khán giả ấy khen:

-Tiên sư anh hề, diễn thần thái lắm ạ, giả gái nhái giọng vui đáo để đấy ạ, Thế mà chúng nó tố anh ta quịt tiền từ thiện, chúng nó còn kiến nghị đòi tước cái danh hiệu nghệ sĩ nhân dân nữa đấy ạ, cái danh hiệu ấy anh ta phải mua cả khối tiền chứ có phải ai đem cho không ai đâu ạ! Thế này thì anh ta toang mất đi ạ! Mả bố chúng nó tởm thật đấy ạ, tiên sư quân kèn cựa dựa hơi chơi bẩn sát sàn sạt như thế ạ, phải tay ông thì ông quật cả mả tổ chúng mày lên ạ!

Michael nghe cái giọng nhừa nhựa rựa mận giả cầy, pha lẫn vị điếu cày chè chén vừa gắt gỏng vừa xoay xoáy oải thấy bà cố nhưng đâu có dám nói hay phản ứng gì, đụng đến chúng bề hội đồng thì về má nhận không ra, hơn nữa có Mitchell ngồi kế bên nên làm bộ lịch sự chăm chú nhìn trên sân khấu.

Thật tình mà nói, Mitchell làm ra vẻ thế thôi chứ cô ta cũng chả hiểu hòa tấu với hợp xướng là cái giống chi đâu. Michael thì cũng đóng vai cho nó đẹp, với Michael thì ngồi ngoài quán cóc quất vài cốc bia hơi vỉa hè, nghe vài bản sến hay Bolero là nghệ thuật lắm rồi, có bao giờ đi xem nhạc giao hưởng bao giờ, may mà chương trình nhạc giao hưởng này có pha hài tạp kỷ nữa nên cũng bớt ớn chè đậu.

Có điều cứ xem mãi anh hề giả gái nhái giọng cũng chả còn hứng thú, thà rằng lên mạng xã hội xem nữ đại  gia Lò Vôi chửi bới còn hay hơn. Michael oải cái màn diễn vừa hãi cái nạn dịch ngôn này lắm rồi, không nói ra chứ thâm tâm Michael thầm nhủ:” Thà rằng chửi một phát: đ… má mầy còn dễ chịu hơn là cứ phải nghe ạ ở mỗi câu nói hoặc viết, ạ đâu mà lắm thế? Không lẽ người Việt giờ chỉ mới lên ba sao? Sao cứ phải ạ khan như thế này? Cứ ạ, ạ, ạ vô tội vạ kiểu này chắc chết! Mà đâu chỉ có ạ, còn bao nhiêu từ ngữ khác nữa, hiểu được chết liền! “Tâm tư Michael nghĩ mông lung, cũng may buổi diễn  vừa đến hồi kết thúc. Vị MC lại ra chào:

-Các bạn thân mến, buổi biểu diễn của anh em chúng tôi đến đây là kết thúc ạ, chúng tôi rất là vui mừng vì buổi biểu diễn thành công hoành tráng ngoài mong đợi ạ, không có bất kỳ sự cố nào xảy ra ạ. Chúng tôi cảm ơn các bạn đã đến với chương trình ạ, anh em nghệ sĩ chúng tôi rất là tâm tư ạ, anh em chúng tôi một lần nữa xin cảm ơn các bạn ạ, chúc các bạn đêm nay có giấc ngủ ngon rực rỡ ạ!

Michael nắm tay Mitchell, cô ta tỏ vẻ vui và tràn trề hứng thú, nét mặt trông rất hay, rất ưa nhìn. Cô ta bảo:

-Mình về thôi anh ạ, buổi biểu diễn thật hoành tráng anh ạ, các nghệ sĩ rất trình ạ!

Đưa Mitchell về đến nhà rồi Michael quay về khách sạn, Michael nằm vật ra giường gọi điện thoại về Mỹ

-Má, chắc con đổi vé máy bay về Mỹ sớm đấy ạ, con chịu hổng nổi nên phải bùng ạ, nếu ở đây lâu hơn nữa thì toang mất đi ạ, chúc má mạnh khỏe sống rực rỡ ạ, con đi tắm đây ạ!

Đầu dây bên kia có tiếng quát của bà mẹ:

-What the hell? What did you say? Má hổng hiểu con nói gì đấy ạ, con dìa bển mới có một thời gian ngắn thôi ạ, sao giờ con nói những từ ngữ lạ hoắc, câu cú cụt ngủn, ngôn ngữ lạ lắm ạ! Má hiểu chết liền ạ! Thôi, con liệu bùng sớm đi ạ, kẻo toang thì chết bỏ bu đấy ạ! Tiên sư mày ạ, con với cái thế này thì khổ lắm ạ, đã bảo đừng, phiền phức lắm ạ, vậy mà cứ nằng nặc dìa bển lấy vợ chi cho rắc rối thế này ạ, không chừng má cũng toang ạ, thôi má bùng trước ạ!

(Ất Lăng thành)