Trà Nhiên/Người Việt
SANTA ANA, California (NV) – Hội Chợ Sách “Viet Book Fest 2026” do Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (Vietnamese American Arts and Letters Association – VAALA) tổ chức nhằm tôn vinh văn chương và văn hóa của người Việt tại hải ngoại, diễn ra hôm Chủ Nhật, 12 Tháng Tư, tại viện bảo tàng Bowers Museum, Santa Ana.
Đây là lần thứ năm VAALA tổ chức Viet Book Fest, mang đến một ngày sôi động, quy tụ chuỗi hội luận đa dạng xoay quanh văn chương, dịch thuật, sách dành cho giới trẻ, văn hóa ẩm thực và cả audiobook (sách nói), mở ra nhiều góc nhìn mới mẻ về đời sống chữ nghĩa trong cộng đồng người Việt.
Sự kiện cũng là dịp để độc giả trực tiếp gặp gỡ, trò chuyện với nhiều tác giả khắp nơi, lắng nghe những câu chuyện sáng tác và hành trình cá nhân phía sau mỗi cuốn sách.
Không chỉ dừng lại ở không gian sách, Viet Book Fest còn mang đậm màu sắc lễ hội với các tiết mục văn nghệ do thanh thiếu niên trình diễn, các buổi hội thảo hướng dẫn sáng tác thơ, cùng nhiều hoạt động tương tác dành cho thiếu nhi như nghe kể chuyện, vẽ tranh và làm thủ công dưới sự hướng dẫn của các thiện nguyện viên thuộc VAALA.
Cô Lê Đình Ysa, giám đốc điều hành VAALA, chia sẻ về hành trình của Viet Book Fest, cho biết chương trình khởi đầu trong hoàn cảnh đặc biệt khi đại dịch COVID-19 vừa bùng phát.
“Ngay năm đầu tiên, khi vừa ngồi xuống lên kế hoạch thì đại dịch ập tới, nên mọi thứ buộc phải chuyển sang hình thức trực tuyến,” cô Ysa kể. “Lúc đó, chúng tôi nhận ra đối tượng cần chú trọng nhất chính là các em thiếu nhi.”
Sau giai đoạn trực tuyến, chương trình dần chuyển sang tổ chức trực tiếp tại thư viện Santa Ana Public Library, rồi sau đó là viện bảo tàng Bowers Museum.
“Chúng tôi nhận thấy giới trẻ quan tâm không chỉ đến sách mà còn đến văn hóa nói chung,” cô Ysa cho hay. “Văn hóa có thể được tìm hiểu qua sách, nhưng cũng qua âm nhạc, nghệ thuật, như hôm nay có các em trong nhóm múa 3Âm tham gia.”
Đáng chú ý, từ năm ngoái, chương trình bắt đầu bổ sung các hoạt động đọc truyện dành cho thiếu nhi. Từ đó, Viet Book Fest dần trở thành một không gian sinh hoạt gia đình.
“Thay vì chỉ là các buổi hội luận văn chương, Viet Book Fest giờ đây là nơi cả gia đình có thể cùng tham gia,” cô Ysa nói. “Các em nhỏ có thể nghe kể chuyện, làm thủ công, còn phụ huynh, ông bà có thể tham dự các buổi hội luận, lắng nghe diễn giả chia sẻ về viết lách và xuất bản.”
Theo cô Ysa, thách thức lớn nhất trong năm nay là vấn đề tài chính.
“Chúng tôi rất may mắn khi vẫn có sự đồng hành của cộng đồng. Hy vọng trong những năm tới, Viet Book Fest sẽ tiếp tục phát triển nếu nhận được thêm sự ủng hộ của mọi người,” cô tâm sự.
Viet Book Fest, diễn đàn tự sự của người Việt hải ngoại
Buổi hội luận đầu tiên có tựa đề “Mở tương lai: Đối thoại về dịch thuật văn chương,” nói về thử thách của việc chuyển ngữ, liên quan đến các tác phẩm tiếng Việt đã và sẽ được dịch sang tiếng Anh trong những năm gần đây, nhằm thúc đẩy sự hiểu biết sâu rộng hơn trong dòng chính về truyền thống văn học Việt Nam hải ngoại.
Diễn giả là nhà văn Đinh Từ Bích Thúy (chủ biên, tác giả và dịch giả góp mặt trong tuyển tập “Beyond Borders,” Da Màu, 2024), Giáo Sư Trần Chấn Trí (dịch giả “Trong Vườn Mắt Em,” tuyển tập 21 truyện ngắn từ những quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha, Nhân Ảnh Publishing, 2022), nhà văn Đặng Thơ Thơ (đồng sáng lập viên/chủ biên tạp chí văn chương mạng Da Màu, và giám đốc Da Màu Foundation, tác giả tiểu thuyết “Ai,” Da Màu Press, 2024), và điều hợp viên là xướng ngôn viên ThụyVy.
Dịch thuật văn học Việt làm rõ một điều cốt lõi rằng dịch không chỉ là chuyển ngữ, mà là quá trình “tái sinh” tác phẩm trong một không gian văn hóa khác.
Các diễn giả cho rằng người dịch luôn đứng trước lựa chọn khó khăn giữa việc giữ nguyên hình thức và truyền tải tinh thần.
Nhà văn Đặng Thơ Thơ cho biết: “Chúng ta không thể giữ lại toàn bộ vần điệu, nhịp điệu hay hình ảnh của nguyên tác… nên điều quan trọng nhất là giữ được ‘cái hồn’ cảm xúc và không khí mà tác giả muốn độc giả được trải nghiệm.”
Một thách thức lớn khác đến từ đặc thù tiếng Việt, đặc biệt là hệ thống đại từ. Giáo Sư Trần Chấn Trí cho rằng “tiếng Việt không thực sự có đại từ thuần túy, mà phần lớn xuất phát từ danh xưng thân tộc, khiến ngôn ngữ này giàu sắc thái cảm xúc hơn nhiều so với tiếng Anh.”
Vì vậy, người dịch buộc phải linh hoạt sử dụng danh xưng, ngữ cảnh hoặc giọng điệu để truyền tải quan hệ giữa các nhân vật.
Không chỉ dừng ở kỹ thuật, các diễn giả còn đặt lại vấn đề về “sự trung thành” trong dịch thuật.
Dịch giả Đinh Từ Bích Thúy, nói qua Zoom: “Trung thành không có nghĩa là bám sát từng chữ, mà là giữ được tính toàn vẹn của tác phẩm, nơi ý tưởng, cấu trúc, và cảm xúc hòa làm một. Người dịch không phải là người chép lại, mà là một nghệ sĩ. Bản dịch là một sự tái sinh, không phải bản sao.”
Các diễn giả nhìn nhận dịch thuật như một hành động kết nối lịch sử và bản sắc trong cộng đồng người Việt hải ngoại. Thông qua dịch thuật, những gì tưởng như chỉ là ký ức hay di sản của quá khứ có thể được trao cho một đời sống mới, với độc giả mới.
Buổi hội luận thứ hai của Viet Book Fest mở rộng câu chuyện từ dịch thuật sang hành trình kể lại ký ức, lịch sử, và bản sắc người Việt hải ngoại thông qua nhiều thể loại, từ hồi ký, nghiên cứu, đến tuyển tập cộng đồng.
Với tựa đề “Giới thiệu sách mới, tác giả mới,” các diễn giả gồm có Giáo Sư Cindy Anh Nguyễn (giáo sư đại học UCLA và tác giả của “Bibliotactics: Libraries and the Colonial Public in Vietnam”), ông Hugh Nguyễn (chánh lục sự Orange County và tác giả của “My Unforgettable Journey: A Long Way From Home”), Giáo Sư Jade Hilde (tác giả người gốc Việt của “Hair: A Lai Mỹ Memoir”), và ông Phillip Nguyễn (giám đốc điều hành Vietnamese American Roundtable, giới thiệu “Cơm Gia Đình Anthology Cookbook,” bộ sưu tập công thức nấu ăn và những câu chuyện góp lại từ hơn năm thập niên hình thành của cộng đồng của người Việt tại Mỹ).
Buổi hội luận do ông Kenneth Nguyễn, người dẫn chương trình podcast The Vietnamese, điều hợp.
Các diễn giả cho thấy điểm chung rằng viết không chỉ là sáng tạo cá nhân, mà là cách “đánh thức” những câu chuyện bị lãng quên, đặc biệt là trong các gia đình tị nạn.
Nhiều diễn giả cũng đề cập đến khoảng trống giữa các thế hệ, nơi câu chuyện gia đình thường bị giấu kín.
Theo diễn giả Phillip Nguyễn, ẩm thực, tưởng như bình thường, lại trở thành cầu nối ký ức.
“Thức ăn là một phương tiện để chúng ta hiểu nhau hơn, để kể lại những câu chuyện mà trước đây không ai nói ra,” ông nói.
Chánh Lục Sự Hugh Nguyễn nhấn mạnh sức mạnh của ký ức lịch sử về người Mỹ lai: “Tôi chỉ là một trong rất nhiều câu chuyện, nhưng điều quan trọng là thế hệ sau phải biết chúng ta đã đi qua những gì.”
Không dừng lại ở quá khứ, buổi hội luận còn đặt câu hỏi về vai trò của người viết trong hiện tại. Các diễn giả cũng cho biết viết là cách để phá vỡ những câu chuyện thống trị và kể lại những điều khiến người ta không thoải mái, nhưng đó mới là sự thật.
Đặc biệt, nhiều ý kiến cho rằng sáng tạo không phải là “tạo ra từ con số 0,” mà là quá trình khơi dậy những gì đã tồn tại.
Các diễn giả cũng nhấn mạnh rằng nếu chúng ta không kể câu chuyện của mình, thì người khác sẽ kể thay, và không phải lúc nào cũng đúng.
Từ đó, buổi hội luận cho thấy việc viết và xuất bản không đơn thuần là hành trình cá nhân, mà còn là nỗ lực tập thể nhằm gìn giữ ký ức, mở rộng bản sắc và tạo không gian để thế hệ người Việt tiếp theo hiểu rõ hơn về chính mình.
Viet Book Fest, diễn đàn văn hóa đa hình thức
Chia sẻ tại Viet Book Fest, MC Quyên Ngô, một diễn giả trong buổi hội luận buổi chiều với tựa đề “Nghệ thuật kể chuyện bằng âm thanh: Tiếng nói Việt trong ‘Sách Nói,’” cho biết cô tham gia dẫn đọc sách nói cũng được sáu năm.
Cô Quyên cho hay càng ngày cô càng nhận rõ vai trò đặc biệt của giọng đọc trong việc truyền tải tác phẩm, nhất là với văn học Việt và Việt-Mỹ.
Cô nhấn mạnh việc có người Việt đảm nhận phần đọc là yếu tố then chốt để giữ được tinh thần nguyên tác.
Cô nói: “Điều rất ý nghĩa là có một không gian dành riêng để nói về việc người Việt đọc tác phẩm Việt. Chỉ khi đó, chúng tôi mới có thể đưa vào những sắc thái văn hóa mà người nghe cần để cảm nhận trọn vẹn tác phẩm.”
Theo cô, trong ngành xuất bản và sách nói vẫn tồn tại khoảng cách lớn trong việc hiểu đúng văn học Việt. Vì vậy, khi người đọc là người Việt hoặc gốc Việt, trải nghiệm nghe sẽ trở nên chân thực hơn.
Một ví dụ cụ thể là cách phát âm và ngữ điệu.
“Chỉ một cái tên thôi, người đọc phải tự hỏi nhân vật đó có nguồn gốc miền Bắc hay miền Nam, vì cách phát âm sẽ khác nhau. Tất cả những điều đó, từ phương ngữ, ngữ điệu đến cách thoại, đều cần được thể hiện bằng sự hiểu biết văn hóa và sự tôn trọng tác giả lẫn khán giả,” cô Quyên chia sẻ.
Ông Lê Tuấn, cư dân Huntington Beach, cho biết đây là lần đầu tiên ông tham dự Viet Book Fest.
Nói về buổi hội luận đầu tiên với chủ đề dịch thuật, ông Tuấn nói đây là chủ đề rất thú vị và nên nhấn mạnh vào ngôn ngữ Việt.
“Riêng cho buổi hội thảo này thì nên truyền tải bằng tiếng Việt vì một số các tác phẩm đề cập là các tác phẩm văn học nổi tiếng Việt Nam. Nói bằng tiếng Việt sẽ diễn tả được cái hay, cái đẹp của tiếng Việt,” ông Tuấn nói.
Ông thêm: “Nếu có một phương thức khác để tổ chức buổi hội thảo bằng tiếng Việt sẽ thích hơn, để các em nhỏ hiểu được ngôn ngữ Việt. Và thêm nữa là chúng ta cần hướng dẫn cho người Việt trong nước hiểu được văn hóa hải ngoại để nâng trí thức qua các bản dịch của người gốc Việt tại hải ngoại.”
Từ trang sách đến câu chuyện đời, từ lời kể của người đi trước đến sự tiếp nối của thế hệ trẻ, Viet Book Fest tiếp tục khẳng định vai trò như một điểm hẹn văn hóa, nơi cộng đồng không chỉ đọc, mà còn hiểu, nhớ, và cùng nhau viết tiếp câu chuyện của chính mình. [đ.d.]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
