(tiếp theo)
Tại miền Nam California, những thành phố càng gần biển, đất dễ thoát nước hơn những thành phố đi dần về phía chân núi, càng lên cao, đất càng nặng, có nơi đất sét, có nơi đất chuẩn bị thành đá non, vài trăm năm sau biến thành đá, cũng có nơi trên độ cao, dưới chân núi, đất xốp, nhẹ, tốt do mưa vài trăm năm trước dồn đất từ đỉnh núi xuống và tụ lại vài chỗ thành một thung lũng rộng.
Bỏ toàn bộ khối rễ già ở dưới đáy chậu.
Do đó, từ thành phố này sang thành phố lân cận, đất vẫn có thể khác nhau ở độ thoát nước nhanh hay chậm. Ðể thử độ thoát nước, đào một lỗ sâu khoảng 12 phân Anh, làm ngập nước và để cho nước rút, sau khi nước rút lần đầu, làm ngập lần thứ hai, qua sáu tiếng, nước không rút hết, thế đất ở đó khó có thể trồng cây.
Mỗi loại cây đòi hỏi những nguyên tắc thiên nhiên của nó, tất cả những cây ăn trái đòi hỏi nhiều ánh sáng mặt trời, khoảng khoát, tránh trồng nơi thảm cỏ vì cỏ cần nước thường xuyên hơn và không cần một lượng nước lớn, trong khi cây ăn trái đòi hỏi tưới chậm và đẫm.
Có nhiều quan niệm khác nhau về cách trồng cây, những hãng bán đất thường hay đề nghị đào lỗ lớn gấp đôi chậu cây và dùng hoàn toàn loại đất tốt (planting mix) không pha trộn thêm đất từ lỗ đào lên để trồng cây. Ðiều này không đúng, đất tốt dùng để trồng cây có khoảng 65% gỗ xay nhuyễn. Có hãng dùng đủ loại gỗ tạp để làm nguyên liệu, riêng gỗ của cây thông khá rẻ và mục rất nhanh, nếu dùng loại đất gọi là “tốt” này. Sáu tháng sau, nguyên khối đất và cây sẽ bị tụt xuống vài phân Anh, hoặc một bên của cây đất tụt nhiều hơn, cây sẽ bị nghiêng, lâu năm, không để ý, cây sẽ có những nhánh mọc nhiều ở bên trên phần bị nghiêng và biến thành dị dạng. Lại nữa, khi dùng hoàn toàn loại đất “tốt” này, nếu gặp thế đất chậm thoát nước, rễ cây sẽ dễ bị thối nhanh hơn vì loại đất này giữ nước khá lâu.
Ðào lỗ lớn gấp rưỡi chậu cây nếu có thể, cho từng loại đất, sâu hơn một chút, đất đào từ lỗ, hố, dùng 50% trộn với 50% đất tốt, đổ xuống đáy hố, đạp cho rẽ rồi đo chiều sâu của khối đất trong chậu để làm sao khi rút cây ra khỏi chậu và đặt vào hố, khối đất của chậu cây phải hơi cao hơn mặt đất chừng hai phân Anh. Ðặt cây xong, hỗn hợp trộn sẽ đổ tiếp chung quanh, đạp chặt cho đến khi đầy hố (đạp chặt để chắc chắn không có đọng bọng không khí nơi khối rễ và cây không bị nghiêng sau này), đất đào từ lỗ sẽ luôn luôn thừa, đắp chung quanh gốc cây như một bờ giếng để giữ nước, phải tưới ngập đến hai lần mỗi khi tưới để khối rễ đủ nước, tránh tưới xối xả. Trộn một nửa đất tốt không ngoài mục đích giúp cho khối rễ của cây có nhiều ẩm độ và rễ phát triển tốt, đi xuyên lớp đất đó nhanh hơn. Loại đất quá cứng, cố phá được mặt đất của hố khoảng gang tay sâu, bơm đầy nước, vài tiếng sau quay lại đào tiếp, đất hút nước sẽ mềm và dễ đào hơn.
Cố tránh đừng làm vỡ khối đất trong chậu, có loại cây rễ tốt, đầy chậu, có loại phải nhẹ tay. Chậu cây nào cảm thấy ít rễ, để cây khô vài ngày trong chậu, không tưới, đất trong chậu khi khô sẽ co nhỏ lại và nhẹ, dễ dàng hơn để lấy cây ra khỏi chậu, trường hợp cây thật sự ít rễ, đành phải hy sinh chậu bằng cách cắt hai đường bên hông chậu.
Trả lời câu hỏi:
* Góp ý của độc giả Cường Bùi:
Ðể giúp cho câu hỏi của ông Anh Khoa về cách trồng cây sả, tôi xin được chia sẻ với ông về kinh nghiệm trồng sả của tôi.
Theo như sự chỉ dẫn của ông Nguyễn Dũng Tiến, thì nếu theo ông sẽ không bao giờ cây sả mọc cao và sẽ cứ tiếp tục đội rễ lên. Nếu muốn bụi sả lên tươi tốt xum xuê, khi trồng sả ông phải để bụi sả nằm nghiêng, chỉ lấp đất phần gốc mà thôi, còn phần lá để lộ ra, nhớ chặt bớt lá, quan trọng nhất là cây sả phải có rễ. Bảo đảm là ông trồng cây sả theo lối này, vài tháng sau là bụi sả của ông sẽ xum xuê xanh tốt.
* Câu hỏi của độc giả Ky SA, TX:
Kính chào nhà văn Nguyễn Dũng Tiến, Tôi có đọc bài cách trồng cây ăn trái trong chậu của ông, tôi lại được học hỏi thêm về cách trồng cây trong chậu. Nhưng tôi có một câu hỏi xin ông chỉ cho, nếu trồng trong chậu như vậy, sau một thời gian cây mọc rễ ăn hết đất trong chậu thì làm cách nào để tôi có thể thêm đất vào. Nếu tôi lấy cây ra khỏi chậu và cắt bớt một phần rễ để có chỗ cho thêm đất vào. Như vậy cây có chết không? Xin nhà văn chỉ giúp. Kính chào nhà văn.
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Cám ơn ông đã theo dõi những bài viết trước. Thưa ông, không có loại cây nào có thể ở lâu trong chậu được, ngay cả cây kiểng (bonsai) cũng phải thay đất và cắt bỏ bớt rễ cũ để kích thích cho rễ mới phát triển. Nếu sân hẹp, ông vẫn có thể giải tỏa những phiền nhược trong đời sống bằng cách chậm rãi tưới từng cây trong chậu và ngắm nhìn những cành lá non, trái lớn dần từng ngày, do sự chăm sóc của chính mình.
Lá hoa đào bị bệnh “Leaf curl.”
Có nhiều loại cây rễ ra thật chậm, cũng có nhiều loại rễ phát triển rất nhanh, cứ khoảng hai hoặc ba năm rễ của những cây phát triển nhanh sẽ đi vòng tròn trong chậu hoặc chui ra khỏi những lỗ thoát nước dưới đáy chậu, nếu gặp đất, rễ sẽ đi thẳng xuống đất, trên nền xi măng ẩm ướt, rễ cũng dùng môi trường đó để nuôi cây, đôi khi có loại rễ phát triển quá nhanh và mạnh sẽ bít mất lỗ thoát nước, vô tình không biết nước bị đọng trong chậu, cây có thể bị chết vì thối rễ. Nếu ông trồng cây trong chậu bằng loại đất tốt (potting soil), điều đó sẽ giúp ông dễ dàng hơn trong việc thêm đất và tỉa bớt rễ cây sau này. Loại đất tốt được pha trộn bằng gỗ xay nhỏ để hoai với cát và một loại vật liệu rất nhẹ đến từ dầu lửa gọi là (sponge rock), sau vài năm, gỗ xay sẽ mục và đất trong chậu sẽ tụt xuống, còn trơ cát và sponge rock, khối rễ của cây sẽ mất rất nhanh ẩm độ, phải tưới nhiều hơn.
Khi thấy mực đất cùng khối rễ trong chậu bị tụt xuống, nên thay đất mới, muốn cho dễ, nên để cây khô không tưới vài ngày rồi rút cây ra khỏi chậu, cắt từ trên xuống dưới ở bốn góc của khối rễ sâu vào hai phân Anh, hoặc cũng có thể bỏ toàn bộ khối rễ già ở dưới đáy chậu khoảng bốn phân. Sau đó dùng sức ép của nước xịt bỏ bớt cát nằm trong khối rễ còn lại, khoảng một phần tư, thêm đất tốt vào dưới đáy chậu và trồng cây như bình thường, phải chắc chắn không còn bọng không khí quanh khối rễ bằng cách dùng ngược cán xẻng để lèn đất quanh chậu xuống cho thật chặt. Nhân tiện khi thay đất, cũng nên tỉa bỏ bớt ít cành ở phía trên, để cho quân bằng với khối rễ mới bỏ và làm gọn dáng của cây cho cây đẹp hơn.
Nhiều người hiểu lầm, khi thấy đất trong chậu cây mất và tụt xuống lại đổ thêm ở bên trên, rễ có khuynh hướng đi xuống nhiều hơn là đi lên. Cây ở trong chậu không giữ được lâu, vài năm thay đất cũng nên sang qua một chậu lớn hơn, không nhất thiết phải thật lớn, vài phân Anh lớn hơn cũng đủ. Câu hỏi của ông đã được trả lời, cây chỉ có thể chết nếu bỏ quá nhiều phân bón, chúc ông thành công.
* Câu hỏi của cô Thu Hà:
Cây hoa đào nhà tôi, lá bị phồng rộp lên, có chỗ nổi màu đỏ, nó như bánh đa nướng phồng lên, cong lại, nhìn rất là sợ. Xin ông cho biết tôi phải dùng thuốc gì để trừ. Trong lúc chờ đợi câu trả lời của ông, tôi đã dùng kéo cắt hết những lá bệnh, nhưng tôi biết nó sẽ lan ra nữa. Mong nhận được sớm câu trả lời của ông, cám ơn.
Một cách trồng cây.
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Cây hoa đào thuộc loại cây rụng lá vào mùa Ðông giống những cây rụng lá khác như hoa mơ, hoa mận, hoa anh đào và tất cả những loại cây ăn trái khác như đào, xuân đào, mơ, mận hồng giòn, táo tầu v.v… Những giống cây này cần một thời gian ngủ trong mùa Ðông, trong thời gian này, những cây không có lá thuộc họ đào, xuân đào dễ bị nấm nếu mùa Ðông đó nhiều mưa, ẩm ướt, đầu mùa Xuân, lá mới ra bị ảnh hưởng của nấm sẽ cong queo, dị dạng, rất bẩn mắt, tên của chứng bệnh được gọi: leaf curl. Trường hợp cây đã bị như vậy, khá muộn để chữa vì các nhà vườn đã dùng một loại dung dịch có chất đồng (copper liquid) để xịt lên cây khi cây không có lá, còn ngủ để ngăn ngừa nấm phát triển, khi cây ra lá, vô tình không biết, dùng dung dịch kể trên, lá sẽ bị cháy và cây có thể bị chết, loại dung dịch này có bán mọi nơi trên thị trường, riêng chúng tôi, chúng tôi không dùng, năm nào mưa nhiều, cây vẫn có thể bị và cũng như người chủ của câu hỏi, chúng tôi cắt bỏ phần lá ấy bằng kéo, nhưng nên cắt trước Tháng Sáu để cành cây mới có đủ thời gian tăng trưởng hầu kịp mùa hoa trái năm sau. Chúng tôi tránh né tối đa việc dùng thuốc hóa học, chất hóa học ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của chính chúng ta, ung thư từ đó ra.
