BẮC KINH, Trung Quốc — Cựu thủ tướng Trung Quốc Chu Dung Cơ (Zhu Rongji,) một trong những kiến trúc sư quan trọng nhất của công cuộc cải cách kinh tế Trung Quốc và là người đóng vai trò then chốt đưa quốc gia này gia nhập Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO,) vừa qua đời tại Bắc Kinh, sau một thời gian lâm bệnh, thọ 97.
The New York Times (NYT) sáng Thứ Tư, 12 Tháng Tám, dẫn tin từ Tân Hoa Xã, hãng thông tấn chính thức của Trung Quốc, công bố. Tin không nêu rõ nguyên nhân tử vong, chỉ cho biết ông Chu Dung Cơ qua đời sau khi các nỗ lực điều trị y tế không thành công.
Ông Chu Dung Cơ giữ chức thủ tướng Trung Quốc từ năm 1998 đến 2003, dưới thời Chủ Tịch Giang Trạch Dân, và được xem là một trong những nhà kỹ trị có ảnh hưởng nhất trong giai đoạn Trung Quốc chuyển từ nền kinh tế kế hoạch tập trung sang một nền kinh tế ngày càng dựa vào thị trường và thương mại quốc tế. Các sáng kiến của ông Chu đã thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh chóng tại Trung Quốc. Đà tăng trưởng này duy trì liên tục – dù có đôi chút chững lại giữa chừng – cho đến khi thị trường bất động sản bắt đầu sụp đổ vào năm 2021.
Theo NYT, con đường chính trị của Chu không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong chiến dịch Chống Hữu Khuynh cuối thập niên 1950, ông bị quy là người “hữu khuynh” sau khi chỉ trích một số chính sách kinh tế. Ông bị loại khỏi đảng và bị đưa đi làm việc trong thời kỳ ông Mao Trạch Đông cầm quyền.
Sau khi được phục hồi danh dự về mặt chính trị sau cái chết của ông Mao Trạch Đông vào năm 1976, sự nghiệp của ông thăng tiến mạnh lên các cấp lãnh đạo cao nhất của chính phủ. Chính ông Đặng – nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc từ cuối thập niên 1970 cho đến khi qua đời vào năm 1997 – là người đã đưa ông từ vị trí lãnh đạo Thượng Hải về Bắc Kinh vào năm 1991 để chỉ đạo công cuộc hiện đại hóa nền kinh tế đất nước.
Ông Chu Dung Cơ đặc biệt nổi tiếng vì cách nói thẳng và thái độ cứng rắn đối với tham nhũng. Một trong những câu nói được nhắc đến nhiều nhất của ông, trở thành biểu tượng cho hình ảnh ông Chu Dung Cơ là lời tuyên bố rằng ông đã “chuẩn bị 100 quan tài, 99 dành cho những quan chức tham nhũng và một dành cho tôi.”
Theo NYT thì có lẽ di sản quốc tế lớn nhất của Chu là việc Trung Quốc gia nhập WTO.
Ông Hứa Bỉnh Kim (Xu Bingjin,) một phụ tá cấp cao của ông Chu trong quá trình đàm phán gia nhập WTO, từng chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn năm 2018 rằng các cuộc đàm phán đó chẳng khác nào cảnh mặc cả ở chợ rau, theo NYT thuật lại.
“Chúng tôi thường kỳ kèo về giá cả rồi cuối cùng đi đến thỏa hiệp — đôi khi chúng tôi tranh cãi gay gắt, thậm chí còn đập bàn,” ông Hứa nói.
Sau nhiều năm đàm phán, Trung Quốc chính thức trở thành thành viên thứ 143 của WTO ngày 11 Tháng Mười Hai, năm 2001. Để gia nhập tổ chức thương mại toàn cầu này, Bắc Kinh phải cam kết mở cửa nhiều lĩnh vực, giảm hàng rào thương mại, cải thiện tính minh bạch và chấp nhận cạnh tranh quốc tế sâu rộng hơn.
Ông Robert E. Lighthizer, một luật sư thương mại kỳ cựu tại Washington từng giữ chức đại diện thương mại Hoa Kỳ trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Donald Trump, cho biết ông Chu Dung Cơ đã khôn khéo hơn các nhà đàm phán phương Tây khi giành được vị trí cho Trung Quốc tại WTO.
“Ông Chu và Trung Quốc rõ ràng đã đạt được thỏa thuận có lợi hơn,” ông nhận định trong một email gửi năm 2022, theo NYT.
Ông Chu từ nhiệm năm 2003 và gần như rút khỏi đời sống chính trị. Dù vậy, đối với nhiều nhà quan sát, Chu vẫn là một trong những nhân vật quan trọng nhất trong quá trình biến Trung Quốc từ một nền kinh tế tương đối khép kín thành một cường quốc thương mại toàn cầu. (KL)
