TEHRAN, Iran (Reuters) – Thứ Hai, 13 Tháng Giêng, văn phòng tổng thống Ukraine công bố đoạn video cho thấy các chuyên gia Ukraine đang kiểm tra hiện trường vụ chiếc Boeing 737-800 rơi, vài ngày sau tai nạn này.
Thứ Bảy vừa qua, sau nhiều ngày chối tội, Iran thú nhận quân đội của họ đã bắn rơi phi cơ của Hãng Hàng Không Quốc Tế Ukraine khiến toàn bộ 176 người trên máy bay thiệt mạng.
Iran cho biết quân đội đã “vô ý” bắn hỏa tiễn phòng không trong lúc đang ở trong tình trạng cảnh giác cao sau vụ tấn công hỏa tiễn sang các mục tiêu Mỹ ở Iraq.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy nói việc Iran thú tội là bước đi đúng hướng, nhưng nhấn mạnh “Thủ phạm phải bị buộc chịu trách nhiệm.”
Theo đài BBC, ngày 8 Tháng Giêng, lúc 6 giờ 12 phút sáng, giờ địa phương, chuyến bay PS752 của Hãng Không Quốc Tế Ukraine (UIA) cất cánh từ Phi Trường Quốc Tế Imam Khomeini ở thủ đô Tehran.
Đây là chiếc Boeing 737-800, một trong những mẫu được các hãng hàng không sử dụng nhiều nhất.
Trước khi rời không phận phi trường, chiếc phi cơ dường như quay đầu trở về phi đạo. Không lâu sau đó thì bị rơi.
Hai chiếc hộp đen ghi dữ liệu và âm thanh bên trong phòng lái của chiếc phi cơ đã được thu hồi từ hiện trường.
Nhưng cũng có nhiều tin cho rằng, trước khi các nhà điều tra quốc tế đến hiện trường, thì Iran đã đưa xe ủi đến đây. Chi tiết này khiến người ta đồn rằng Iran muốn xóa chứng cứ.
Sau khi xảy ra vụ rơi, ban đầu, chính phủ Iran loan báo chiếc phi cơ bị lỗi kỹ thuật sau khi cất cánh không lâu. Họ dẫn lời các nhân chứng, trong đó có phi hành đoàn của một chiếc phi cơ khác, cho biết máy bay bốc cháy trước khi rơi.
Giới chức hàng không thì cho hay họ mất liên lạc radar khi chiếc phi cơ ở độ cao khoảng 8,000 foot, tức khoảng 2,400 mét, sau khi cất cánh vài phút. Họ nói phi công đã không gửi tín hiệu cầu cứu.
Tuy nhiên, thời điểm xảy ra vụ tai nạn là chỉ khoảng ba tiếng đồng hồ sau khi Iran bắn hỏa tiễn sang các mục tiêu Mỹ ở Iraq, nên người ta nghi ngờ rằng có lẽ có nguyên nhân khác.
Các chuyên gia hàng không lập tức hoài nghi về lời xác nhận của báo chí Iran rằng nguyên nhân rất có thể là do một động cơ bị cháy.
Máy bay thương mại thường được thiết kế sao cho có thể đáp được an toàn trong trường hợp một động cơ bị hỏng.
Thứ Năm tuần trước, tức sau vụ tai nạn chỉ một ngày, Thủ Tướng Canada Justin Trudeau tuyên bố có bằng chứng cho thấy chiếc phi cơ vô tình trúng hỏa tiễn của Iran.
Trước đó, báo chí Mỹ đưa tin giới chức Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ cũng tin rằng máy bay bị bắn rơi.
Kể từ đó, càng lúc càng có thêm bằng chứng ủng hộ giả thuyết này, trong đó có đoạn video mà báo New York Times thu thập được dường như cho thấy một hỏa tiễn lướt trên bầu trời đêm rồi nổ túng khi trúng một chiếc phi cơ.
Sau vụ tai nạn ba ngày, đài truyền hình nhà nước Iran đọc tuyên bố của quân đội nước này thú nhận họ “vô ý” bắn rơi chiếc máy bay.
Tuy nhiên, những lời giải thích về diễn biến vụ này mà phía Iran đưa ra thì mâu thuẫn nhau.
Theo tuyên bố ban đầu của quân đội Iran, chiếc phi cơ rơi do “lỗi con người”. Họ nói chiếc phi cơ đã bay quá gần một “địa điểm nhạy cảm” của Vệ Binh Cách Mạng Iran và bị hiểu lầm là “máy bay thù địch”.
Vài giờ sau, Tướng Amir Ali Hajizadeh, chỉ huy hàng không và không gian của Vệ Binh Cách Mạng, người đứng đầu nhóm đã bắn hỏa tiễn, nói với báo giới rằng chiếc phi cơ bị trúng hỏa tiễn tầm ngắn.
Ông thừa nhận đã nhìn lầm chiếc máy bay là “hỏa tiễn hành trình”. Ông kể, họ cố liên lạc với chiếc phi cơ và chờ 10 giây đồng hồ để nghe hồi âm trước khi quyết định khai hỏa.
Ông Amir Ali Hajizadeh nói thêm rằng, trước khi vụ tai nạn xảy ra, họ đã yêu cầu chính quyền ban hành lệnh cấm bay quanh vùng, nhưng bị từ chối. Hiện vẫn chưa rõ lý do yêu cầu này bị từ chối.
Thực ra, vụ Iran tấn công hai căn cứ Mỹ ở Iraq dường như không ảnh hưởng gì đến hoạt động tại Phi Trường Quốc Tế Imam Khomenei sáng Thứ Tư, 08 Tháng Giêng. Theo dịch vụ theo dõi chuyến bay Flightradar24, chuyến bay PS752 của hãng UIA là chuyến thứ chín cất cánh sau vụ tấn công.
Theo phóng viên Lyse Doucet của BBC, việc Iran thú tội là nỗ lực xuống thang căng thẳng.
Nhưng vẫn còn một câu hỏi quan trọng.
Tướng Hajizadeh nói với báo chí rằng ông đã thông báo cho chính quyền biết chuyện xảy ra ngay trong ngày Thứ Tư, 08 Tháng Giêng.
Vậy tại sao phải mất ba ngày thì Iran mới chịu thú tội?
Chủ tịch hãng UIA khẳng định họ không bao giờ nghi ngờ chiếc phi cơ cũng như phi hành đoàn của họ gây ra vụ rơi.
Tuy nhiên, UIA phủ nhận chi tiết máy bay thay đổi lộ trình trước khi rơi. Họ cho rằng lẽ ra chính quyền Iran phải đóng cửa phi trường vào thời điểm đó.
Về vấn đề điều tra, theo thông lệ quốc tế, phi cơ rơi ở nước nào thì nước đó dẫn đầu cuộc điều tra.
Và vì chiếc phi cơ được sản xuất ở Mỹ, nên giới chức Mỹ, trong đó có giới chức Ban An Toàn Giao Thông Quốc Gia (NTSB), thường cũng sẽ tham gia.
Ban đầu, Iran không chịu giao bất kỳ thông tin nào cho chính quyền Mỹ. Điều này cũng dễ hiểu. Ngoài tình hình căng thẳng hiện tại, hai nước không có quan hệ ngoại giao.
Tuy nhiên, đại diện của Iran ở Tổ Chức Hàng Không Dân Dụng Quốc Tế của Liên Hiệp Quốc nói với hãng tin Reuters rằng Iran đã chính thức mời NTSB tham gia điều tra, và NTSB đã đồng ý cử người đến.
Hãng Boeing cũng đã tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ điều tra cũng như giúp đỡ NTSB. (Th.Long)
