CEUTA, Tây Ban Nha (NV) – Ít nhất 50,000 người từ Morocco vượt biên bằng đường bộ và đường biển vào thành phố Ceuta chỉ trong hơn một ngày, tạo ra cuộc khủng hoảng di dân nghiêm trọng chưa từng thấy tại vùng lãnh thổ nhỏ bé của Tây Ban Nha ở Bắc Phi.
Chính phủ Tây Ban Nha cho biết đến sáng Thứ Sáu, 31 Tháng Bảy, khoảng một nửa số người vượt biên tự nguyện quay trở lại Morocco, trong khi lực lượng an ninh hai nước cố gắng tái lập kiểm soát tại khu vực biên giới, theo Reuters.
Bộ Nội Vụ Tây Ban Nha ước tính khoảng 50,000 người tràn vào Ceuta kể từ sáng Thứ Năm. Tuy nhiên, ông Juan Jesús Vivas, người đứng đầu chính quyền địa phương Ceuta, nói con số thực tế có thể lên tới 60,000 người. Theo Madrid, khoảng 25,000 người quay lại Morocco sau khi không tìm được thức ăn, chỗ ở hoặc sự hỗ trợ cần thiết tại Ceuta.
Ceuta và Melilla là hai thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi, đồng thời tạo thành những biên giới trên bộ duy nhất giữa Liên Âu và Châu Phi. Hai khu vực này thường xuyên chứng kiến các đợt vượt biên, nhưng quy mô lần này vượt xa các cuộc khủng hoảng trước đây. Năm 2021, khoảng 8,000 đến 10,000 người từng vào Ceuta trong lúc quan hệ giữa Tây Ban Nha và Morocco căng thẳng; đợt vượt biên năm nay lớn hơn nhiều lần và nhanh chóng làm quá tải nguồn lực của thành phố.
Hình ảnh tại hiện trường cho thấy hàng ngàn người đi bộ qua các cửa biên giới, trèo qua hàng rào hoặc bơi vòng quanh những đê chắn sóng để vào lãnh thổ Tây Ban Nha. Nhiều người chỉ mang theo quần áo trên người. Trong số đó có thanh niên, phụ nữ, trẻ em và các gia đình đến từ Morocco cũng như một số quốc gia phía nam sa mạc Sahara. Khi các cửa biên giới bị đóng lại, nhiều nhóm tiếp tục đi dọc bờ biển để tìm một con đường khác vượt qua hàng rào.
Cuộc vượt biên hỗn loạn gây thương vong nghiêm trọng. Giới chức Tây Ban Nha ban đầu xác nhận tìm thấy ít nhất 19 thi thể dưới nước, trong khi ông Vivas nói số người chết có thể lên tới 34. Các con số thiệt hại nhân mạng vẫn còn sơ khởi vì hoạt động tìm kiếm tiếp tục diễn ra trên biển và dọc bờ biển. Một số người được cho là chết đuối khi cố bơi vào Ceuta, trong khi những người khác có thể thiệt mạng trong cảnh chen lấn tại các lối đi chật hẹp.
Tại phía Morocco, cảnh sát chống bạo động sử dụng dùi cui và hơi cay để đẩy lùi những đám đông tập trung gần hàng rào. Xe vòi rồng cũng được điều động. Reuters ghi nhận phần còn lại bị cháy của một chiếc xe buýt và bảy xe hơi sau những cuộc đụng độ tại khu vực Fnideq, thị trấn Morocco nằm sát Ceuta. Phía bên kia biên giới, xe quân sự Tây Ban Nha được bố trí dọc hàng rào để ngăn thêm người xông vào.
Nhiều người đã tự quay về sau một đêm không có thức ăn hoặc nơi trú ngụ. Một thanh niên Morocco đến từ Tangier nói với Reuters rằng anh không biết vì sao mình đã đến Ceuta và quyết định trở lại vì không được ăn từ trưa hôm trước, dù vẫn mang theo tiền. Lời kể này cho thấy nhiều người tham gia cuộc vượt biên có thể hành động vội vàng sau khi nghe tin đồn rằng biên giới Tây Ban Nha đang mở hoặc họ sẽ không bị lập tức đưa trở lại Morocco.
Thủ Tướng Pedro Sánchez đến Ceuta trong ngày 31 Tháng Bảy và bị một số người biểu tình la ó. Ông gọi cuộc vượt biên tập thể là sự “vi phạm chủ quyền lãnh thổ của Tây Ban Nha,” đồng thời tuyên bố chính phủ sẽ đẩy nhanh việc hồi hương những người nhập cảnh bất hợp pháp với sự hợp tác đầy đủ của Morocco. Ông Sánchez khẳng định Tây Ban Nha phải kiểm soát biên giới nhưng vẫn tôn trọng luật pháp và quyền của người di dân.
Một nguyên nhân đang được điều tra là phán quyết của Tòa Tối Cao Tây Ban Nha được đưa ra trước đó trong Tháng Bảy. Phán quyết giới hạn quyền của chính phủ trong việc lập tức trả về Morocco những người bị chặn trên biển khi đang tìm cách đến Ceuta hoặc Melilla. Ông Ángel Víctor Torres, bộ trưởng Bộ Chính Sách Lãnh Thổ, cho rằng các đường dây đưa người vượt biên lợi dụng hoặc bóp méo nội dung phán quyết, khiến nhiều người tin rằng họ sẽ được phép ở lại Tây Ban Nha nếu đặt chân được vào Ceuta.
Cuộc khủng hoảng cũng gây chia rẽ trong Liên Âu. Pháp ra lệnh tăng cường kiểm soát tại biên giới với Tây Ban Nha. Bà Giorgia Meloni, thủ tướng Ý, tuyên bố chính phủ bà sẵn sàng áp dụng những biện pháp đặc biệt, kể cả xem xét đình chỉ việc đi lại tự do theo hệ thống Schengen với Tây Ban Nha. Ngoại Trưởng Antonio Tajani của Ý cáo buộc chương trình hợp thức hóa hàng trăm ngàn người không có giấy tờ của Madrid đã khuyến khích hoạt động buôn người, khiến Tây Ban Nha triệu tập đại sứ Ý tại Madird để phản đối.
Theo quy định của Liên Âu, các quốc gia thuộc khu vực Schengen chỉ được tái lập kiểm soát biên giới nội bộ như biện pháp cuối cùng khi xuất hiện mối đe dọa nghiêm trọng đối với trật tự công cộng hoặc an ninh. Vì vậy, lời đe dọa từ Ý chưa có nghĩa Tây Ban Nha sẽ lập tức bị loại khỏi Schengen, nhưng cho thấy cuộc khủng hoảng Ceuta đã vượt ra ngoài quan hệ giữa Tây Ban Nha và Morocco để trở thành vấn đề chính trị chung của Liên Âu.
Trong những ngày tới, chính phủ Tây Ban Nha phải cùng lúc giải quyết ba thách thức: ngăn thêm người vượt biên, cung cấp sự trợ giúp nhân đạo cho hàng chục ngàn người còn mắc kẹt tại Ceuta và thực hiện việc hồi hương phù hợp với luật pháp. Sự việc cũng có thể làm cuộc tranh luận về di dân tại Europe trở nên gay gắt hơn, tạo thêm lợi thế chính trị cho các đảng hữu khuynh đang yêu cầu kiểm soát biên giới nghiêm ngặt hơn. (MPL)
