DUBAI, United Arab Emirates (NV) – Lệnh ngừng bắn mong manh dường như vẫn đứng vững hôm Thứ Bảy, 9 Tháng Năm, trong lúc Mỹ chờ hồi đáp của Iran đối với các đề nghị mới nhất nhằm chấm dứt hơn hai tháng giao tranh và bắt đầu các cuộc đàm phán hòa bình, theo AP.
Ngoại Trưởng Marco Rubio hôm Thứ Sáu nói Washington dự kiến sẽ nhận được phản hồi trong vòng vài giờ. Nhưng một ngày sau đó, không có dấu hiệu nào cho thấy Tehran có hành động về đề nghị này, vốn sẽ chính thức chấm dứt chiến tranh trước khi đàm phán về các vấn đề gây tranh cãi hơn, bao gồm chương trình nguyên tử của Iran.
Trong lúc Tổng Thống Donald Trump chuẩn bị bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc vốn được chờ đợi từ lâu vào tuần tới, áp lực đang gia tăng để khép lại cuộc xung đột, vốn đã làm thị trường năng lượng rối loạn và tạo ra mối đe dọa ngày càng lớn đối với kinh tế thế giới.
Các cuộc tấn công giữa đôi bên hôm Thứ Sáu làm dấy lên nghi vấn về lệnh ngừng bắn đã kéo dài một tháng mà Washington khẳng định vẫn còn hiệu lực.
Quân đội Mỹ tấn công hai tàu chở dầu Iran hôm Thứ Sáu, nói rằng hai tàu này đang tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa các cảng Iran của Washington. Vài giờ trước đó, quân đội Mỹ cho biết đã chặn các cuộc tấn công của Iran nhắm vào ba chiến hạm Hải Quân Mỹ tại eo biển Hormuz và “nhắm mục tiêu các cơ sở quân sự Iran chịu trách nhiệm tấn công lực lượng chúng tôi.”
Hồi đầu tuần, một chiến đấu cơ quân sự Mỹ bắn hỏng bánh lái của một tàu chở dầu mà quân đội Mỹ nói đang tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa của Mỹ. Một cuộc tấn công khác của Mỹ trong đêm đã làm ít nhất một thủy thủ thiệt mạng và 10 người khác bị thương trên một tàu hàng bốc cháy, một hãng tin có liên hệ với ngành tư pháp Iran tường thuật. Chưa rõ con tàu này có phải là một trong hai tàu chở dầu mà Mỹ thừa nhận đã tấn công hay không.
Tổng Thống Trump mô tả vụ bắn qua lại này như một chuyện nhỏ. Nói với phóng viên hôm Thứ Năm, ông gọi các cuộc tấn công của Iran vào khu trục hạm Mỹ là “vặt vãnh,” rồi nói: “Hôm nay họ gây chuyện nhỏ với chúng tôi. Chúng tôi thổi bay họ.” Trong một bài đăng khác, ông Trump nói “không có thiệt hại nào đối với ba khu trục hạm,” nhưng phía Iran “bị thiệt hại lớn.” Ông còn nói các hỏa tiễn Iran bị bắn hạ “rơi xuống đại dương thật đẹp,” giống “một con bướm rơi xuống mồ của nó.”
Tuy nhiên, Tehran nói chính Mỹ mới là bên phá lệnh ngừng bắn. Iran mô tả các cuộc tấn công của Mỹ hôm Thứ Tư và Thứ Năm là vi phạm lệnh ngừng bắn tạm thời được công bố đầu Tháng Tư.
Tehran phần lớn chặn tàu bè không phải của Iran đi qua eo biển kể từ khi chiến tranh bắt đầu bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel trên toàn lãnh thổ của họ vào ngày 28 Tháng Hai. Trước chiến tranh, một phần năm nguồn cung dầu của thế giới đi qua tuyến đường biển hẹp này.
Một chi tiết đáng chú ý là đánh giá của CIA, theo một giới chức Mỹ được Reuters trích dẫn, cho rằng Iran có thể chưa chịu áp lực kinh tế nghiêm trọng từ lệnh phong tỏa của Mỹ trong khoảng bốn tháng nữa. Nếu đánh giá này chính xác, đòn bẩy của ông Trump đối với Tehran có thể yếu hơn điều Toà Bạch Ốc mong muốn, nhất là khi cuộc chiến không được cử tri Mỹ và nhiều đồng minh nhiệt tình ủng hộ. Tuy nhiên, một giới chức tình báo cao cấp khác mô tả các “tuyên bố” về phân tích của CIA là sai.
Cuộc khủng hoảng cũng đang lan sang các quốc gia Vùng Vịnh. Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE) nói hệ thống phòng không của họ đã đối phó với hai hỏa tiễn đạn đạo và ba drone từ Iran hôm Thứ Sáu, khiến ba người bị thương ở mức trung bình. Iran nhiều lần nhắm vào UAE và các quốc gia Gulf khác có căn cứ quân sự Mỹ. AP cũng cho biết Bahrain bắt giữ 41 người bị cáo buộc thuộc một nhóm có liên hệ với Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran, trong khi các tổ chức nhân quyền nói Bahrain có thể đang dùng cuộc chiến Mỹ-Iran làm cái cớ để đàn áp bất đồng chính kiến trong nước.
Trong khi súng vẫn nổ, ngoại giao tiếp tục chạy song song. Ông Esmail Baghaei, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Iran, nói Tehran không chú ý đến các “hạn chót” và vẫn đang xem xét đề nghị của Mỹ. Nga và Saudi Arabia kêu gọi tiếp tục nỗ lực ngoại giao để đạt một “thỏa thuận bền vững, dài hạn.” Các nhà ngoại giao hàng đầu của Ai Cập và Qatar nhắc lại rằng ngoại giao là con đường duy nhất để tìm giải pháp, còn Thủ Tướng Shehbaz Sharif của Pakistan nói Islamabad liên lạc với Mỹ và Iran “ngày đêm” để kéo dài lệnh ngừng bắn và đạt một thỏa thuận hòa bình.
Anh và Pháp cũng chuẩn bị cho giai đoạn sau chiến sự. Luân Đôn cho biết sẽ điều khu trục hạm HMS Dragon đến Trung Đông để sẵn sàng tham gia một sứ mệnh có thể được triển khai nhằm bảo vệ tàu thương mại tại eo biển Hormuz. Paris cũng đưa nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm vào Biển Đỏ để chuẩn bị cho một sứ mệnh tương tự. Tuy nhiên, Anh và Pháp nhấn mạnh lực lượng này sẽ không hoạt động cho đến khi có một lệnh ngừng bắn bền vững và ngành hàng hải tin rằng tàu bè có thể đi qua eo biển an toàn.
Mỹ cùng lúc vừa nói chuyện ngoại giao, vừa tăng trừng phạt. Bộ Ngân Khố Mỹ công bố trừng phạt 10 cá nhân và công ty, bao gồm một số bên ở Trung Quốc và Hồng Kông, vì bị cáo buộc hỗ trợ quân đội Iran có vũ khí và nguyên liệu thô để chế tạo drone Shahed. Washington cũng cảnh báo có thể áp đặt trừng phạt đối với các định chế tài chính ngoại quốc, trong đó có những nơi liên hệ với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc.
Nhận định chung là chiến tranh Iran hiện rơi vào một tình trạng lưng chừng nguy hiểm khi không còn là chiến tranh toàn diện mỗi ngày, nhưng cũng chưa phải hòa bình. Mỹ nói vẫn chờ câu trả lời từ Tehran, Iran nói vẫn xem xét đề nghị, các nước trung gian nói phải tiếp tục ngoại giao, nhưng các cuộc tấn công vào tàu, các vụ đánh chặn hỏa tiễn và drone, cùng các lệnh phong tỏa vẫn tiếp diễn. (MPL)
