TOKYO, Nhật (NV) – Thủ Tướng Nhật Sanae Takaichi vừa gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao mạnh mẽ với Trung Quốc sau khi phát biểu rằng một cuộc tấn công giả định của Trung Quốc vào Đài Loan có thể tạo ra một “tình huống đe dọa sự tồn vong” đối với Nhật Bản và có thể buộc Nhật phải huy động quân sự, theo Reuters ngày 10 Tháng Mười Một.
Tại Quốc Hội Nhật Bản vào hôm Thứ Sáu tuần qua, bà Takaichi được hỏi về khái niệm pháp lý “tình huống đe dọa sự tồn vong của Nhật” cho phép Lực Lượng Phòng Vệ Nhật đối phó. Câu trả lời của bà khiến không khí nghị trường như bốc cháy: “Nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, đó sẽ là một mối đe dọa hiện hữu, một tình huống mà Nhật Bản có thể buộc phải sử dụng vũ lực để tự vệ.”
Vùng biển quanh Đài Loan nằm cách lãnh thổ Nhật chỉ hơn 110 km, và các tuyến hàng hải tại đây rất quan trọng đối với thương mại và an ninh Nhật.
Bắc Kinh phản ứng dữ dội
Tổng Lãnh Sự Trung Quốc tại Osaka đăng trên mạng xã hội X một dòng chữ đầy giận dữ, và bạo lực, nói rằng Trung Quốc “không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cắt cổ cái miệng bẩn thỉu đang khạc nhổ vào chúng ta một cách không chút do dự.”
Tin nhắn sau đó đã bị xóa, nhưng không kịp trước khi lan truyền khắp truyền thông Nhật Bản.
Tokyo lập tức phản đối. Bộ Ngoại Giao Nhật gửi công hàm chính thức yêu cầu Bắc Kinh rút lại phát ngôn, đồng thời gọi lời lẽ của giới chức đó là “hoàn toàn không phù hợp và không thể chấp nhận được.”
Ông Minoru Kihara, chánh Văn Phòng Nội Các Nhật, tái khẳng định rằng Tokyo vẫn cam kết với Thông Cáo Chung 1972, và hy vọng các vấn đề liên quan Đài Loan sẽ được giải quyết bằng đối thoại hòa bình.
Bà Takaichi sau đó nói rằng phát biểu của mình là “giả định” và bà sẽ không lặp lại các câu tương tự trong Quốc Hội.
Nhật từ lâu giữ chính sách “mập mờ chiến lược” (strategic ambiguity) đối với Đài Loan, nói cách khác, Tokyo tránh nói công khai là sẽ can thiệp thế nào nếu có một cuộc tấn công. Reuters nhấn mạnh rằng cho tới nay các thủ tướng Nhật tránh đề cập Đài Loan khi trả lời về tình huống can thiệp.
Việc bà Takaichi dùng cụm từ “sự tồn vong” (survival-threatening situation) rất mạnh, vì mức độ kích hoạt việc sử dụng Lực Lượng Phòng Vệ Nhật (SDF) theo Luật An Ninh 2015 của đảo quốc Mặt Trời Mọc.
Đối với Trung Quốc, việc Tokyo nói đến can thiệp là động chạm lớn bởi vì Bắc Kinh xem Đài Loan là vấn đề vô cùng nhạy cảm, một “chuyện nội bộ” của Trung Quốc, và có thể sử dụng vũ lực để kiểm soát. Cho nên khi Nhật nhắc tới can thiệp, đặc biệt là khi nói có thể bảo vệ đồng minh như Mỹ, khiến Bắc Kinh phản ứng dữ dội.
Về địa lý và chiến lược, vùng biển xung quanh Đài Loan là tuyến hàng hải trọng yếu, và Nhật Bản có nhiều đảo/vùng lãnh thổ gần đó vì thế bất kỳ xung đột ở đây đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới Tokyo.
Phát biểu của Thủ Tướng Takaichi không chỉ là một sự nhắc lại bảo vệ Đài Loan, mà có thể là khúc dạo đầu cho một bước ngoặt trong chính sách an ninh của Nhật Bản.
Trong khi Bắc Kinh gửi thông điệp mạnh mẽ rằng họ không chấp nhận can thiệp vào cái mà họ gọi là chuyện “nội bộ” Trung Quốc, Tokyo cũng gửi thông điệp rằng họ xem vấn đề Đài Loan, và an ninh vùng biển Đông Á, là chuyện “đe dọa sự tồn vong” có thể xảy ra với Nhật. (MPL) [kn]
