Thao Trường
Trả tiền hay không trả tiền cho cầu thủ đại học là một trong những đề tài thường xuyên tạo sôi nổi hàng năm, đặc biệt khi các cuộc tranh tài vòng chung kết diễn ra trên sân vận động.
Ngay từ những ngày đầu tiên khi cầu thủ được trường chọn trao học bổng, quy định “chỉ được nhận tiền học, ăn ở và tiền tiêu vặt” đề tài này đã được nói tới và đến giờ vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng. Lý do: các trường kiếm rất nhiều tiền nhờ cầu thủ, trong khi những cầu thủ hái ra tiền cho trường không hề được chia sẻ đúng mức, tới độ nhiều người cho rằng cầu thủ đang làm việc không công cho trường của họ. Năm nay khi những trận bóng rổ tranh cúp vô địch NCAA 2015 diễn ra, chuyện này lại được nói tới.
Khán giả gần như phủ đầy trên các khán đài trong thời gian đấu thủ đội Kentucky Wildcats làm nóng để so tài với đội West Virginia trong trận đấu giải NCAA 2015 diễn ra ại Quicken Loans Arena, Cleveland, Ohio ngày 25 tháng 3, 2015. (Hình: Andy Lyons/Getty Images)
Cách đây đúng 5 năm, NCAA (Hiệp Hội Thể Thao Ðại Học Hoa Kỳ) ký giao kèo với đài truyền hình CBS, đồng ý cho đài này độc quyền chiếu các trận tranh vô địch bóng rổ đại học trong 15 năm với giá 10.8 tỷ dollars. Thứ làm một bài toán nhỏ sẽ thấy ngay khoản tiền này lớn như thế nào: mỗi năm NCAA cần 907 triệu dollars, đã có sẵn 720 triệu do CBS trả, số tiền còn lại nhờ bán vé và quảng cáo. Sau giải vô địch năm ngoái NCAA cho biết lời được 59 triệu, năm nay khoản tiền lời được dự đoán cao hơn vì số khán giả mua vé đi xem và khán giả ngồi xem các trận banh qua màn ảnh truyền hình đều tăng.
Bên cạnh khoản tiền lời NCAA kiếm được, đương nhiên là khoản tiền có lẽ cũng rất nhiều mà đài CBS thu được. Ðến giờ CBS không nói sẽ thu được bao nhiều tiền nhưng trong cuộc họp báo chung với ban điều hành của NCAA, ông Chủ Tịch Sean McManus tươi cười cam kết “tiếp tục làm việc chung (với NCAA) cho tới năm 2024 khi giao kèo kết thúc và những năm sau đó.” Ðiều đó chứng tỏ cả NCAA và CBS đều kiếm được tiền nhờ vào công sức của cầu thủ, thành phần được xem là thiệt thòi nhất vì đang làm việc… không công.
Nói rằng cầu thủ làm việc không công cũng không hẳn đúng. Khi nhận lời đầu quân cho một trường nào đó, cầu thủ được học miễn phí, ăn ở miễn phí và hàng tháng được trường cho 400 dollars tiêu vặt (khoản tiền này mới tăng, trước đây chỉ có 200 dollars thôi và chỉ được áp dụng cho cầu thủ sinh viên của nhưng trường “lớn” như Iowa, Kentucky, UCLA,… những cầu thủ đầu quân cho những trường “nhỏ” như Dayton, Butler… không được hưởng quy chế này vì nhà trường… không có chi phí trang trải!). Nhưng dù có tăng tiền tiêu vặt đi chăng nữa, điều quan trọng nhất vẫn là cầu thủ chính là những chiếc máy in ra tiền cho trường, do đó “chuyện trả lương cho họ là điều công bằng, ít nhất về mặt lao động,” theo nhận xét của nhà báo Matthew Futterman đang viết cho tờ The Wall Street Journal, hoặc nói thẳng thừng như lời của cựu cầu thủ bóng rổ Kenny Smith hiện đang giữ vai trò bình luận thể thao cho đài ESPN “đây là kỹ nghệ duy nhất ở Hoa Kỳ mà người làm ra tiền cho chủ lại không được ăn lương!”
Nhận xét đó không sai, nhưng cũng không dễ dàng giải quyết. Trước ngày NCAA 2015 bước vào vòng 16, một số thành viên trong Ban Ðiều Hành sẵn sàng nói chuyện với cánh nhà báo, đồng ý trả lời những câu hỏi liên quan đến chuyện tiền nong và lương bổng. Theo những viên chức này, các trường đại học “được thành lập không đồng đều,” có trường “khổng lồ” chi phí hàng năm dành cho thể thể thao lên đến cả trăm triệu, nhưng cũng có trường thuộc hạng “bé tí hon,” mỗi năm chỉ có vài triệu hay vài trăm ngàn dollars để trang trải mọi chuyện. Trường lớn nhiều tiền “có thể tính đến chuyện tăng tiền cho cầu thủ,” trường nhỏ thì không. Ðã thế lại còn những chuyện linh tinh khác phải tính, chẳng hạn như trả lương cho cầu thủ “chính” và cầu thủ “phòng hờ” như thế nào, liệu có phải trả với mức lương bằng nhau hay không? Một viên chức của NCAA không quên nhắc nhở mọi người: “Xin quý ông bà nhà báo đừng quên mỗi trường đều có nhiều môn thể thao khác nhau, football và bóng rổ thì kiếm được tiền, những môn khác như bơi lội, bóng bàn, tennis, đô vật, bóng tròn,… thì không kiếm ra tiền, do đó chúng tôi phải lấy chỗ có tiền đắp vào chỗ bị thua lỗ.” Giải thích đó có thể được tóm tắt ngắn gọn như sau: nếu trả tiền cho cầu thủ football, bóng rổ, nhiều trường đại học phải hủy bỏ những chương trình thể thao khác, và đó là điều NCAA chẳng bao giờ muốn làm, chưa kể đến trở ngại pháp lý, nếu trả tiền lương cho cầu thủ football, basketball mà không trả tiền cho cầu thủ sinh viên của những bộ môn khác, có thể NCAA sẽ bị kiện ra tòa vì không công bằng.
Trong cuộc trao đổi đó, một số đề nghị được đưa ra những cũng không dễ dàng áp dụng. Một trong những đề nghị được nói tới là tại sao NCAA không để cho cầu thủ nhận tiền quảng cáo cá nhân, và họ sẽ chia một phần nào đó cho trường? Anh cựu cầu thủ sinh viên Charles Barkley là người đầu tiên giơ tay xin phát biểu, cho rằng đó là đề nghị… không thể chấp nhận được, sẽ nẩy sinh nhiều chuyện rắc rối. Anh đưa thí dụ trong hội football đại học, cầu thủ được chú ý đến nhiều nhất, có thể kiếm được quảng cáo cá nhân chính là anh quarterback “sẽ xảy ra tình trạng những cầu thủ khác trong hội khó chịu, không tranh tài hết mình vì họ nghĩ tại sao lại phải bỏ hết công sức để cho đứa khác hưởng?” Với môn bóng rổ đại học thì sao? “Lúc đó anh nào cũng muốn giữ banh, muốn tự mình thẩy vào rổ chứ không chuyền cho đứa khác ghi điểm. Tinh thần đồng đội sẽ mất đi.”
Ðể dung hòa, nhà bình luận Clark Kellogg của CBS đề nghị trong lúc chưa có tiền trả lương cho cầu thủ sinh viên, “NCAA và các trường đại học nên có một kế hoạch hỗ trợ cho cầu thủ và gia đình của họ,” chẳng hạn như “tăng khoản tiền thuê người hướng dẫn sinh viên học tập, giúp tất cả các cầu thủ có được mảnh bằng tốt nghiệp, tăng tiền mua bảo hiểm loại thật tốt cho cầu thủ, và giúp cha mẹ cầu thủ phương tiện để họ có thể đi xem những trận banh con em của họ tranh tài thay vì phụ huynh phải bỏ tiền túi ra để trang trải mọi chi phí.”
Ý kiến đó được khá đông người ủng hộ, các viên chức đại diện NCAA lắng nghe, nhưng có thực hiện được hay không cũng như bao giờ sẽ bắt đầu thì chưa ai biết.
