*Chuyện Vỉa Hè
*Đặng Đình Mạnh
Sau khi bài viết “Phát triển kinh tế tư nhân – Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng” của ông Tô Lâm, được đăng tải hồi giữa Tháng Ba 2025, đã làm cho khá nhiều người khấp khởi vui mừng, lạc quan, khi cho rằng, cuối cùng thì thành trì cuối cùng của chủ nghĩa Cộng Sản đã bị phá bỏ, chí ít cũng là về phương diện kinh tế.
Tuy nhiên, trong bài viết, tác giả cho rằng thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tăng từ 96 USD vào năm 1989 lên mức dự kiến 5.000 USD vào năm 2025, phản ánh nỗ lực cải cách kinh tế của Việt Nam trong gần bốn thập kỷ. Điều đáng nói khi tác giả gọi đây là một “kỳ tích”.
Thật ra, để có thể gọi một chỉ số kinh tế là kỳ tích phát triển, thì phải đặt chỉ số ấy trong sự so sánh ít ra với các quốc gia trong khu vực có tương đương xuất phát điểm trong cùng một thời điểm. Vì nếu không, việc so sánh Việt Nam năm 1989 với chính Việt Nam năm 2025, qua bốn thập kỷ rồi cho rằng sự gia tăng chỉ số là kỳ tích thì thật ra là hoàn toàn vô nghĩa.
Để đánh giá liệu con số này có thực sự là kỳ tích, cần đặt nó trong bối cảnh so sánh với các nền kinh tế từ vài quốc gia trong khu vực như Đài Loan, Hàn Quốc và Tân Gia Ba – những quốc gia từng có xuất phát điểm tương đồng với Việt Nam vào thời điểm năm 1975. Thời điểm mà Cộng Sản Việt Nam nắm giữ quyền quản lý trên toàn lãnh thổ quốc gia.
Theo đó, chúng ta cùng phân tích mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam cùng với ba quốc gia còn lại vào năm 1975 và dự kiến năm 2025, từ đó làm rõ khoảng cách kinh tế sau 50 năm và xem xét liệu Việt Nam có tạo được kỳ tích.
Năm 1975 – xuất phát điểm không quá khác biệt
Năm 1975, Việt Nam vừa kết thúc chiến tranh, bước vào giai đoạn tái thiết trong bối cảnh kinh tế kiệt quệ. Theo Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam khi đó ước tính khoảng 80 USD (giá trị danh nghĩa). Đài Loan, Hàn Quốc và Tân Gia Ba (Singapore), dù đã bắt đầu công nghiệp hóa, cũng chưa phải là những nền kinh tế phát triển vượt bậc, với thu nhập bình quân đầu người tương đối gần Việt Nam.
– Đài Loan: Thu nhập bình quân đầu người năm 1975 khoảng 1.100 USD (theo dữ liệu lịch sử từ Ngân hàng Thế giới). Đài Loan tận dụng lao động giá rẻ và chính sách công nghiệp hóa để xuất khẩu hàng tiêu dùng nhẹ như dệt may và điện tử sơ cấp.
– Hàn Quốc: Với thu nhập bình quân đầu người khoảng 600 USD (theo dữ liệu từ Wikipedia về kinh tế Hàn Quốc), Hàn Quốc đang chuyển mình dưới chiến lược phát triển của Tổng thống Park Chung-hee, tập trung vào công nghiệp nặng và xuất khẩu thông qua các tập đoàn chaebol như Samsung.
– Tân Gia Ba: Thu nhập bình quân đầu người ước tính khoảng 2.300 USD (theo Ngân hàng Thế giới). Sau khi độc lập năm 1965, Tân Gia Ba phát triển cảng biển và thu hút đầu tư nước ngoài, nhưng vẫn đối mặt với thách thức về thất nghiệp và thiếu tài nguyên.
So với Việt Nam (80 USD), thu nhập bình quân đầu người của Đài Loan, Hàn Quốc và Tân Gia Ba cao hơn từ 7 đến 29 lần. Mặc dù có sự chênh lệch, nhưng khoảng cách này không quá lớn khi cả bốn quốc gia đều là những nền kinh tế đang phát triển, phụ thuộc vào lao động giá rẻ và chưa có nền tảng công nghệ cao. Điểm xuất phát tương đồng này tạo cơ sở để so sánh hành trình phát triển sau 50 năm.
Dự kiến năm 2025, khoảng cách ngày càng nới rộng
Đến năm 2025, Việt Nam dự kiến đạt thu nhập bình quân đầu người 5,000 USD, tăng hơn 60 lần so với năm 1975. Đây là bước tiến đáng kể, phản ánh sự chuyển mình từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp và hội nhập toàn cầu. Tuy nhiên, so sánh với Đài Loan, Hàn Quốc và Tân Gia Ba cho thấy khoảng cách phát triển kinh tế đã trở nên quá cách biệt.
– Đài Loan: Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), thu nhập bình quân đầu người năm 2025 ước tính khoảng 39.000 USD, với mục tiêu đạt 42.000 USD vào năm 2028. Ngành công nghiệp bán dẫn, dẫn đầu bởi TSMC, chiếm hơn 50% thị trường vi mạch toàn cầu, giúp Đài Loan duy trì tăng trưởng ổn định từ 2.8% đến 3.6% trong giai đoạn 2025-2028.
– Hàn Quốc: Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) dự báo thu nhập bình quân đầu người năm 2025 khoảng 36,624 USD, với mục tiêu đạt 40,000 USD vào năm 2027. Hàn Quốc dẫn đầu trong công nghệ cao (điện tử, ô tô) và văn hóa đại chúng (K-pop), đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D, gần 5% GDP).
– Tân Gia Ba: Thu nhập bình quân đầu người dự kiến đạt khoảng 90,000 USD vào năm 2025 (theo IMF). Với chiến lược thương mại mở cửa, quản trị kỹ trị và vị thế trung tâm tài chính toàn cầu, Tân Gia Ba duy trì mức sống hàng đầu thế giới.
So với Việt Nam (5,000 USD), thu nhập bình quân đầu người năm 2025 của Đài Loan, Hàn Quốc và Tân Gia Ba cao gấp 7 đến 18 lần. Khoảng cách này lớn hơn nhiều so với năm 1975, cho thấy sự bứt phá vượt trội của ba quốc gia kia trong khi Việt Nam, dù tiến bộ, vẫn tụt hậu.
Có phải là kỳ tích?
Để đánh giá liệu mức thu nhập 5,000 USD của Việt Nam vào năm 2025 có phải là kỳ tích, cần xem xét tốc độ tăng trưởng, bối cảnh lịch sử và khoảng cách với các quốc gia khác.
– Tốc độ tăng trưởng: Từ 80 USD năm 1975 lên 5.000 USD năm 2025, Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người trung bình khoảng 9% mỗi năm (giá trị danh nghĩa). Đây là mức tăng ấn tượng, nhưng không vượt trội so với các quốc gia khác. Hàn Quốc, từ 600 USD năm 1975 lên 36,624 USD năm 2025, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình hơn 10% mỗi năm. Đài Loan và Tân Gia Ba có tốc độ tăng trưởng cao hơn trong giai đoạn công nghiệp hóa (1960-1990), lần lượt từ 1,100 USD lên 39,000 USD và 2,300 USD lên 90,000 USD.
– Bối cảnh lịch sử: Việt Nam khởi đầu trong hoàn cảnh chiến tranh và bị cô lập kinh tế, trong khi Đài Loan, Hàn Quốc và Tân Gia Ba nhận hỗ trợ từ các đồng minh phương Tây và hội nhập sớm vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, sau Đổi mới năm 1986, Việt Nam có cơ hội học hỏi mô hình phát triển của ba quốc gia này nhưng chưa tận dụng triệt để. Đầu tư vào giáo dục và công nghệ của Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (5% GDP cho R&D) hay Tân Gia Ba (hệ thống giáo dục hàng đầu).
– Khoảng cách ngày càng lớn: Năm 1975, thu nhập bình quân đầu người của Tân Gia Ba cao gấp 29 lần Việt Nam; đến năm 2025, con số này giảm còn 18 lần, nhưng giá trị tuyệt đối của khoảng cách tăng từ 2,220 USD lên 85,000 USD. Tương tự, khoảng cách với Hàn Quốc tăng từ 520 USD lên 31,624 USD, và với Đài Loan từ 1,020 USD lên 34,000 USD. Sự cách biệt này không chỉ nằm ở con số mà còn ở chất lượng sống, năng suất lao động và vị thế kinh tế toàn cầu.
Cho thấy, mức gia tăng thu nhập bình quân đầu người từ 96 USD vào năm 1989 lên mức dự kiến 5.000 USD vào năm 2025, chỉ mới phản ánh nỗ lực cải cách kinh tế của Việt Nam, nhưng chưa đến mức đáng kể hoặc vượt trội để có thể gọi như là “kỳ tích”, như ông Tô Lâm đã tự khen như là thành tựu cho chế độ độc tài của mình.
Hoa Thịnh Đốn, ngày 4 Tháng Năm 2025
Đặng Đình Mạnh
Nguồn dữ liệu:
– Thu nhập bình quân đầu người Việt Nam năm 1975: Ngân hàng Thế giới (World Bank);
– Thu nhập bình quân đầu người Đài Loan, Hàn Quốc, Tân Gia Ba năm 1975: Ngân hàng Thế giới và Wikipedia (Economy of South Korea);
– Thu nhập bình quân đầu người dự kiến năm 2025:
+ Việt Nam: Bài viết “Phát triển kinh tế tư nhân – Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng” của ông Tô Lâm
+ Đài Loan: IMF và Taiwan News;
+ Hàn Quốc: Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK);
Tân Gia Ba: IMF và Global Finance.
