HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Giới đầu tư các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam vừa gửi văn thư cho nhà cầm quyền “kiến nghị khẩn cấp” trước các nguy cơ bị phá sản do quy định bất nhất.
Theo tin một số báo tại Việt Nam, 29 nhà đầu tư các dự án điện gió, điện mặt trời cùng ký tên trên văn thư kêu rằng Tập Đoàn Điện Lực Việt Nam (EVN) “trì hoãn thanh toán vô thời hạn hoặc chỉ nhận được thanh toán một phần theo các hợp đồng mua bán điện đã ký với EVN” mà “không có căn cứ pháp lý rõ ràng.”
Việt Nam có thể mất đến $13 tỷ mà giới đầu tư trong và ngoài nước đã đổ vào các dự án năng lượng tái tạo những năm qua, nếu nhà cầm quyền ép họ qua các chính sách mua điện trước sau bất nhất làm họ có thể sạt nghiệp, văn thư kể trên viết. Những rối rắm cho các nhà đầu tư điện gió và điện mặt trời tại Việt Nam đã thấy kêu rên từ mấy năm nay chứ không phải mới xảy ra.
Các nhà đầu tư ngoại quốc đã đổ đến Việt Nam cũng như các nhà đầu tư năng lượng tái tạo trong nước đã lũ lượt nhảy vào thị trường cung cấp điện khi vấn đề thiếu điện vốn nghiêm trọng tại nước này.
Khi tham dự Hội Nghị Thượng Đỉnh Khí Hậu COP26 tại Anh Quốc đầu Tháng Mười Một, 2021, Thủ Tướng Phạm Minh Chính “khẳng định Việt Nam cam kết mạnh mẽ đạt mức phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050. Muốn đạt được điều đó, Việt Nam phải đẩy mạnh các chương trình phát triện năng lượng tái tạo.”
Một mặt thì khuyến khích đầu tư, một mặt thì luật lệ tròng tréo, quy định trước sau bất nhất, chưa kể tình trạng vòi vĩnh hối lộ, đã làm một số nhà đầu tư ngoại quốc lớn bỏ chạy. Đó là trường hợp của nhà đầu tư điện gió Equinor của Na Uy và Orsted của Đan Mạch. Riêng công ty Orsted dự tính đổ vào tới $30 tỷ cho các dự án tại Việt Nam.
Theo tạp chí Nhịp Sống Thị Trường ngày 9 Tháng Ba, các nhà đầu tư kể trên kêu gọi EVN “bảo lưu giá mua điện đã thỏa thuận” và yêu cầu “EVN thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng” thay vì đưa ra giá mua mới thấp hơn sẽ làm họ lỗ vốn.
“Hành động (EVN) như vậy có thể dẫn tới sạt nghiệp gần 100%” số vốn họ đã đổ ra với các dự án bị tập đoàn quốc doanh EVN ép bán. Nếu cứ tiến hành thì “gây nguy hiểm cho số tiền đầu tư khoảng $13 tỷ.” Được biết, 173 dự án năng lượng tái tạo bị ảnh hưởng bởi trò ép giá bán điện của ông quốc doanh EVN độc quyền mua bán điện.
Theo thông tấn Reuters, Việt Nam đang sản xuất khoảng 42% điện năng từ các nguồn năng lượng sạch, phần lớn từ các nhà máy thủy điện lớn nhỏ trên cả nước (chiếm 29%), theo tổ chức nghiên cứu năng lượng sạch quốc tế Ember. Nước này dẫn đầu các nước ASEAN về thị phần sản xuất nhiệt điện than thấp.
Từ năm 2015 đến 2023. các dự án điện mặt trời và điện gió được khuyến khích tiến hành nên mức đóng góp sản xuất điện tăng lên tới 13% của tổng số sản xuất điện nói chung, trong khi Thái Lan chỉ được 4.7%, Philippines chỉ được 3.2%, theo tổ chức Ember.
Giữa Tháng Hai vừa qua, tờ Tuổi Trẻ cho hay “10 dự án điện gió, điện mặt trời” ở tỉnh Gia Lai, tuy đã hoàn thành đầu tư đã ba năm qua, họ “vẫn chưa được nghiệm thu đưa vào phát điện, trang thiết bị hư hỏng” làm nhà đầu tư “sốt ruột.”
Việc này “gây tốn kém, thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp khi trang thiết bị xuống cấp, hư hỏng, chi phí lãi vay đội lên làm giảm hiệu quả đầu tư.” Đó là “những khó khăn khi dự án kéo dài không thể lường trước khi lập dự án,” báo Tuổi Trẻ viết.
Tờ Tuổi Trẻ viết thêm rằng: “Chủ đầu tư nêu thắc mắc một số tồn tại được nêu trong kết luận thanh tra đã được doanh nghiệp xử lý khắc phục nhưng không rõ vì sao đến nay cơ quan chức năng chưa cho phép nghiệm thu, đưa dự án vào vận hành dù doanh nghiệp đã nhiều lần ý kiến lên cơ quan chức năng xin tháo gỡ.”
Không phải mới đây mà đầu Tháng Mười, 2023, tờ Tuổi Trẻ cho hay “nhiều doanh nghiệp điện gió, điện mặt trời báo lỗ hàng trăm tỷ đồng” vì công ty quốc doanh độc quyền mua bán điện EVN trả tiền mua điện rất chậm chạp.
Theo Viện Năng Lượng của nhà cầm quyền CSVN, “tổng quy mô tiềm năng điện gió trên bờ và gần bờ của Việt Nam là 217GW, trong đó tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi khoảng 160GW; tổng quy mô tiềm năng có thể phát triển của điện mặt trời là 386GW.” (NTB) [kn]
