HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Chủ tịch nước Tô Lâm bắt đầu tạm quyền tổng bí thư từ nay, là một nhân vật có biệt tài hoạt động ở hậu trường chính trị.
Theo hãng tin Reuters phân tích, ông tướng Công an này được nhận thấy đang có khả năng củng cố quyền lực nhiều hơn nữa. Cũng giống như Trung Quốc, Việt Nam bị Cộng Sản cai trị. Nhưng khác Trung Quốc, nước này điều hành bởi tập thể Bộ Chính trị qua nhiều sự kiểm soát.
Nếu Tô Lâm, năm nay 67 tuổi, lại tiếp tục được ngồi trên cả hai ghế (chủ tịch nước và tổng bí thư đảng) như Tập Cận Bình ở Trung Quốc, rồi đây, Việt Nam sẽ nhiều phần thấy kiểu lãnh đạo độc tài hơn, theo sự nhận định của các giới phân tích gia, ngoại giao và các nhà hoạt động nhân quyền.
Họ cho rằng một số nhà đầu tư có thể chào đón sự xuất hiện của một lãnh tụ mà họ cho là mạnh để chấm dứt các cuộc tranh dành, đấu đá nội bộ trước đại hội đảng. Các cuộc vật lộn khi lộ diện, ảnh hưởng tiêu cực cho đầu tư sản xuất hiện đang có hàng chục đại công ty đa quốc gia đổ tiền của vào, biến nước này thành một trong những cái nôi sản xuất hàng hóa tiêu dùng cho thế giới.
Chính sách kinh tế và chính sách đối ngoại không dự trù thay đổi đáng kể khi thay đổi lãnh tụ như ở Việt Nam. Vài tháng trước, khi hai ông chủ tịch nước và một ông chủ tịch quốc hội bị cho “thôi chức”, Hà Nội đã phải trấn an là các biến động chính trị ở thượng tầng không làm thay đổi các chính sách kinh tế hay đối ngoại. Tuy nhiên, quyền tự do căn bản của dân nhiều phần sẽ bị bóp nghẹt hơn nữa.
“Nếu Tô Lâm trở thành người quyền lực nhất mà không được kiểm soát, điều này rất tồi tệ cho Việt Nam và làm xói mòn nguyên tắc dân chủ tập trung”, lời ông Carl Thayer, một chuyên viên về Việt Nam tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Úc. Tuy nhiên, hiện người ta vẫn không rõ thế nào và khi nào đảng CSVN sẽ thay thế ông Nguyễn Phú Trọng với một người chính thức được bầu làm tổng bí thư hay vẫn để ghế treo lơ lửng.
Tô Lâm, trên lý thuyết, tiếp tục ngồi “một đít hai ghế” cho tới đại hội đảng đầu năm 2026 để đảng chính thức bầu lại một loạt bộ sậu nhiệm kỳ mới 5 năm mà quan trọng nhất vẫn là cái chức vụ tổng bí thư. Tổng bí thư Trọng cũng từng kiêm luôn chức Chủ tịch nước khi Trần Đại Quang chết (Tháng Chín năm 2018) cho đến Tháng Tư 2021 khi Nguyễn Xuân Phúc được chính thức bầu.
Nhưng Tô Lâm có thể đối diện với sự chống đối trong nội bộ đảng, dẫn tới khủng hoảng vì tranh dành kế nhiệm, theo hai phân tích gia Lê Hồng Hiệp và Nguyễn Khắc Giang tại viện nghiên cứu ISEAS–Yusof Ishak Institute viết trong bài phân tích ngày Thứ Sáu.
Thăng tiến ngoạn mục
Vốn là con trai của một đại tá Công an, ông ta theo nghiệp cha, làm công an và trong tiểu sử nói có bằng tiến sĩ luật. Thăng tiến trở thành Bộ trưởng Công an năm 2016, thăng đại tướng năm 2021 và vào Bộ Chính trị, cơ chế quyền lực nhất của chế độ. Thăng tiến nhanh nhất của ông ta, chỉ trong vòng 3 tháng nay, từ Bộ trưởng Công an thành Chủ tịch nước rồi bây giờ ôm luôn quyền hành tổng bí thư đảng, củng cố thêm quyền lực của cá nhân ông ta, theo giới chuyên gia. Chuyện ông ta được bầu vào ghế chủ tịch nước được coi như bàn đạp để leo lên ghế tổng bí thư, họ nói thêm.
Họ cho rằng có vẻ như Tô Lâm vẫn duy trì sự kiểm soát gián tiếp Bộ Công an, hiện nay đang do một tướng quê cùng tỉnh và rất thân cận với ông ta. Sự chú trọng đặc biệt về an ninh công cộng được ông viết rõ trong cuốn sách xuất bản năm 2021: “Những phát hiện mới về an ninh quốc gia cho đại hội đảng kỳ thứ 13”.
Trong đó, Tô Lâm viết là “Phối hợp an ninh quốc gia với kinh tế, văn hóa và đối ngoại là buộc phải thực hiện trong tầm nhìn của đảng để vừa xây dựng vừa bảo vệ chủ nghĩa xã hội cùng một lúc”.
Tô Lâm được coi như khuôn mặt chính trong chiến dịch chống tham nhũng “đốt lò” của ông Nguyễn Phú Trọng, ngày càng được đẩy mạnh từ năm 2017 đến nay. Từ 2023, hai ông chủ tịch nước đã phải “xin thôi chức”, một ông chủ tịch quốc hội cũng vậy mà người ta chỉ biết lờ mờ là họ bị quy chụp “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”. Bộ Công an đương nhiên đóng vai trò chính yếu trong các vụ điều tra.
Quyền của Tô Lâm tiếp cận các thông tin tình báo và dữ liệu nhạy cảm cũng đồng nghĩa ông ta là kẻ bị người ta sợ hãi. Giới ngoại giao Tây phương thường hạ thấp giọng hoặc không nêu tên ông ta mỗi khi để cập đến Tô Lâm trong các cuộc tiếp xúc riêng tư.
Năm ngoái, chủ quán bún bò Ba Cô Gái ở Đà Nẵng đã bị bắt tù 5 năm chỉ vì làm một cái video clip “thánh rắc hành” bắt chước tay đầu bếp Thổ Nhĩ Kỳ Nusr-Et “thánh rắc muối” cho Tô Lâm ăn miếng thịt bò dát vàng ở một nhà hàng London khi cả nước Việt Nam đang điêu đứng với đại dịch Covid-19 hồi năm 2021.(NTB)
