Trúc Phương/Người Việt
Có lẽ trẻ con cũng thấy việc Trump đột ngột muốn nói chuyện với Bình Nhưỡng là nhằm lái dư luận khỏi cuộc chiến Iran và hẳn nhiên một “đứa trẻ” cáo già như Kim Jong Un càng thấy rõ điều đó. Thế đứng của Kim Jong Un hiện khác quá xa so với ba lần gặp Trump trước đây. Nắm nhiều đòn bẩy hơn, liều lĩnh hơn, sở hữu nhiều vũ khí nguyên tử hơn, “Chí Phèo khu vực” Kim Jong Un chẳng có lý do gì để nghe lời Trump, về bất kỳ điều gì.
Kim Jong Un “trưởng thành” như thế nào?
Bất luận việc bị phong tỏa và cấm vận nhiều thập niên, Bắc Hàn đang mạnh hơn bao giờ hết. Họ hiện sở hữu 50 quả bom nguyên tử và tích trữ đủ lượng plutonium cùng uranium làm giàu ở mức độ cao để chế tạo thêm từ 40 đến 50 quả. Tính đến nay, Bắc Hàn đã phát triển gần 20 hệ thống mang đầu đạn, trong đó có cả hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa (ICBM) tầm xa có khả năng vươn tới Mỹ.
Họ cũng ráo riết phát triển các loại hỏa tiễn đạn đạo có thể phóng từ tàu ngầm nguyên tử, giúp tăng cường năng lực phản công ngay cả khi Mỹ tấn công trước. Tổng cộng, Bình Nhưỡng đã thử nghiệm vũ khí nguyên tử sáu lần và thử nghiệm các hệ thống mang đầu đạn hơn 300 lần. Tham vọng Kim Jong Un là xây dựng kho vũ khí nguyên tử hiện đại với khoảng 200 vũ khí nguyên tử, tương đương Pháp hoặc Anh.
Trump luôn công khai “tình cảm” dành cho Kim Jong Un và luôn nói về lãnh đạo Bắc Hàn theo cách như thể Kim Jong Un rất tôn trọng mình. Thực tế là Kim Jong Un dường như không coi Trump ra “ký lô” gì. Trong 100 ngày đầu nhiệm kỳ thứ nhất lẫn thứ hai của Trump, Bình Nhưỡng không cả nể gì khi thực hiện các hành động gây hấn nhằm vào Mỹ lẫn Nam Hàn nhiều hơn so với bất kỳ giai đoạn nào kể từ thời Nixon.
Vài tháng sau khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc lần thứ hai, Kim Jong Un đã thực hiện chín vụ thử hỏa tiễn, đánh cắp $1.5 tỷ tiền điện tử, gửi thêm quân để hỗ trợ Nga tại mặt trận Ukraine, viện trợ Nga hàng triệu viên đạn, và hạ thủy một khu trục hạm hiện đại. Toàn cảnh, Bắc Hàn hiện ở một vị thế khá khác xa so với năm 2018 và 2019 khi Trump gần như nài nỉ gặp Kim Jong Un.
Chính sách cấm vận Bắc Hàn của Mỹ lẫn Liên Hiệp Quốc giờ đây hoàn toàn vô nghĩa. Năm 2024, Nga đã phủ quyết việc gia hạn Nghị Quyết 1718 của Hội Đồng Bảo An (vốn quy định loạt biện pháp trừng phạt sau vụ thử nguyên tử vào Tháng Mười, 2006; đồng thời thành lập một ủy ban để giám sát tất cả thành viên Liên Hợp Quốc việc tuân thủ các biện pháp trừng phạt nhằm vào Bắc Hàn).
Hiện nay, cả Bắc Kinh và Moscow đều không tuân thủ bất kỳ lệnh trừng phạt nào của Hội Đồng Bảo An. Kết quả, hoạt động thương mại, từ hải sản, gạo nước mắm muối, đến dầu mỏ, đang tràn qua biên giới Trung Quốc và Nga vào Bắc Hàn. Quý I-2025, tổng kim ngạch song phương Bắc Kinh-Bình Nhưỡng tăng 24% so với cùng kỳ năm trước, cao nhất kể từ khi Bắc Hàn mở cửa trở lại năm 2023 sau đại dịch COVID-19.
Từng đối mặt muôn vàn khó khăn, chế độ Kim Jong Un không những không đối diện “ngày chờ chết” mà còn lội ngược dòng một cách ngoạn mục. Nhà lãnh đạo Bắc Hàn đã chuyển mình từ một nhân vật bị thế giới cô lập thành một thế lực có tầm ảnh hưởng toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn kỷ lục.
Khi Kim Jong Un nắm quyền năm 2011 ở tuổi 27, nền kinh tế trì trệ Bắc Hàn phụ thuộc gần như tuyệt đối vào viện trợ nước ngoài và thương mại với Trung Quốc. Đó là thời điểm mà các tổ chức viện trợ quốc tế cho biết có hơn 40% trong 26 triệu người dân Bắc Hàn bị suy dinh dưỡng trầm trọng. Nhiều chuyên gia phân tích Mỹ dự đoán Kim Jong Un, hoàn toàn không có kinh nghiệm chính trị lẫn quân sự, chắc chắn thất bại và không chóng thì chày bị hất ra rìa. Thế nhưng, không chỉ thực hiện các cuộc thanh trừng nội bộ lạnh sống lưng, Kim Jong Un còn thành công trong việc đẩy mạnh chương trình nguyên tử, với hơn 100 vụ thử hỏa tiễn trong giai đoạn 2012-2019 – nhiều gấp ba tổng số vụ thử dưới thời ông nội (Kim Il Sung – Kim Nhật Thành) và cha (Kim Jong Il – Kim Chính Nhật).
Trong sáu lần thử bom nguyên tử của lịch sử Bắc Hàn, bốn lần đã thực hiện dưới thời Kim Jong Un, trong đó có vụ thử bom khinh khí vào Tháng Chín, 2017 với sức công phá từ 100 đến 150 kiloton (quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima có sức công phá khoảng 15 kiloton). Cuối năm 2017, Kim Jong Un tiếp tục gây chấn động khi thử nghiệm thành công hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa lần đầu tiên trong lịch sử Bắc Hàn.
Với Kim Jong Un, có chĩa súng vào mang tai cũng chẳng khiến nhà lãnh đạo Bắc Hàn này từ bỏ vũ khí nguyên tử. Tháng Giêng, 2021, Kim Jong Un công bố kế hoạch quốc phòng 5 năm với chương trình phát triển vũ khí nguyên tử chiến thuật, từ “đầu đạn nguyên tử siêu lớn,” hỏa tiễn siêu thanh, đến tàu ngầm chạy bằng nguyên tử năng… Tháng Tư, 2025, Tướng Gregory M. Guillot, tổng tư lệnh Bộ Tư Lệnh Phương Bắc (USNORTHCOM) của Mỹ, báo cáo trước Quốc Hội rằng Bắc Hàn đã thử nghiệm thành công hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa sử dụng nhiên liệu rắn thế hệ mới có khả năng “mang đầu đạn nguyên tử tấn công các mục tiêu trên khắp Bắc Mỹ”.
Năm 2023, Bắc Hàn chính thức ghi nhận việc sở hữu vũ khí nguyên tử vào Hiến Pháp, nhấn mạnh việc chuyển từ giai đoạn phát triển và thử nghiệm sang mở rộng kho vũ khí nguyên tử theo cấp số nhân. Phát biểu trước Quốc Hội Bắc Hàn vào Tháng Ba, 2026, Kim Jong Un một lần nữa khẳng định điều này khi tuyên bố Bình Nhưỡng “sẽ tiếp tục củng cố vị thế không thể đảo ngược của chúng ta với tư cách là một cường quốc nguyên tử.” “Không thể đảo ngược” là cụm từ quan trọng nhất cần được nhấn mạnh.
Trump nói chuyện với Kim Jong Un với tư cách gì?
Về đối ngoại, Bình Nhưỡng thắt chặt quan hệ chiến lược với Bắc Kinh, đưa vấn đề an ninh khu vực vào chính sách an ninh của hai quốc gia. Tháng Ba, 2021, trong lá thư gửi Tập Cận Bình, Kim Jong Un đề cập đến khái niệm “nhu cầu chung” trong việc “đối phó với những thách thức toàn diện và hành động cản trở từ các thế lực thù địch.”
Kim Jong Un có những hành động cụ thể làm hài lòng Bắc Kinh, chẳng hạn chỉ trích Mỹ việc “làm leo thang căng thẳng quân sự tại eo biển Đài Loan.” Chưa hết, lần đầu tiên sau nhiều thập niên, Bình Nhưỡng cũng công khai ủng hộ lập trường Bắc Kinh, khẳng định Đài Loan là “một phần không thể tách rời của Trung Quốc” và Mỹ là “nguyên nhân gốc rễ gây bất ổn cho hòa bình và an ninh khu vực.”
Có điều nổi bật cần lưu ý là Kim Jong Un không thần phục Bắc Kinh. Chính Tập Cận Bình mới là người dè chừng sự ngổ ngáo khó lường của Kim Jong Un. Cho đến giờ, Bắc Kinh vẫn không thể kiểm soát hoàn toàn Bình Nhưỡng theo cách họ muốn. Tất cả cho thấy Kim Jong Un ngày càng “trưởng thành” trong việc đặt mình ở vị trí mà các bên phải e dè. Với thế đang có, Kim Jong Un hoàn toàn có thể lôi Tập Cận Bình lẫn Vladimir Putin vào một tình huống mà họ không hề muốn, khi có thể khai thác yếu tố “bằng mặt, không bằng lòng” trong quan hệ Bắc Kinh-Moscow.
Xét trên nhiều phương diện và trong bối cảnh Trump đang thất bại chua chát trong cuộc chiến Iran, chẳng có lý do gì để Kim Jong Un phải nói chuyện với Trump và càng không thể nhân nhượng Mỹ trong vấn đề nguyên tử. Trump hoàn toàn không có lá bài nào để ép Kim Jong Un từ bỏ tham vọng nguyên tử.
Việc ngồi vào bàn đàm phán, nếu có, cũng chỉ là một sự kiện ồn ào gây chú ý truyền thông hơn là mang lại hiệu quả thực chất. Trong thực tế, toàn bộ chính sách đối phó Bắc Hàn của Mỹ suốt nhiều thập niên qua đều không mang lại kết quả. Những nỗ lực trong quá khứ, chẳng hạn Thỏa thuận khung năm 1994 thời Bill Clinton hoặc các cuộc đàm phán sáu bên năm 2005 thời George W. Bush – nhằm khiến Bắc Hàn từng bước phi nguyên tử hóa – đều không ngăn cản Bắc Hàn xây dựng được sức mạnh nguyên tử như đang thấy.
Trong khi đó, Trump lại làm hỏng gần như toàn bộ quan hệ đồng minh, trong đó có Nam Hàn. Việc Trump đòi rút quân Mỹ khỏi Nam Hàn càng khiến Kim Jong Un đắc ý. Bất chiến tự nhiên thành. Trước đây, Mỹ đề xuất nới lỏng trừng phạt, hỗ trợ kinh tế và viện trợ nhân đạo để “dụ” Bình Nhưỡng; giờ đây, nếu muốn khôi phục đối thoại, Mỹ phải đưa ra những đề xuất lớn hơn nhiều. Điều đó có nghĩa Trump phải thể hiện “tình cảm” dành cho Kim Jong Un theo cách chỉ có thể mang lại lợi ích nhiều hơn cho Bình Nhưỡng hơn là cho Mỹ.
Cái tư cách đàng hoàng nhất mà Mỹ có để nói chuyện là sức mạnh quân đội Mỹ và sự gắn kết sức mạnh đồng minh thì Trump đã phá hỏng thì giờ có gì để một kẻ bất chấp điên cuồng như Kim Jong Un chịu nghe Trump? [kn]
