Để đưa tiễn Trần Văn Nam

Viên Linh/Người Việt

Nhà văn, nhà nhận định văn học Trần Văn Nam (1939 - 10 Tháng Giêng, 2018). (Hình: Trần Yên Hòa)

Thật là nhanh quá. Còn nhớ mơ hồ hồi trước 1975 một hôm tòa soạn tờ báo tôi chủ trương nhận được bài của nhà giáo Trần Văn Nam từ Vĩnh Long gửi lên, một trong những bài có nội dung “thơ và triết học” mà những năm về sau anh viết thêm nhiều, tôi bỗng có phản ứng đáng kể là bốc đồng.

Ngắm nhìn cái xe Lambretta bụi bặm của mình, tôi nghĩ thầm, xe này Sài Gòn-Vĩnh Long kể gì. Nổ máy, chẳng nói với ai, tôi xuống Vĩnh Long tìm Trần Văn Nam, tôi cần bàn với chàng này. Quyết định đó đã mở đầu một tình bạn gần nửa thế kỷ.

Số là làm báo, nhất là làm một tạp chí văn nghệ, tôi rất quen thuộc với những trang bài chỉ có chữ là chữ, nhất là khi nhận được một truyện ngắn hay một bài tham luận dài cỡ 20 trang viết tay – với tôi, đó là 10 trang chữ in dày đặc nếu in hết bài đó mà không xen vào hình ảnh hay một bài thơ, hay những khung chữ hoặc in nghiêng, hoặc in đậm, hoặc bằng một kiểu chữ khác, in xen vào với bài chính.

Nghĩa là tôi bị ám ảnh bởi sự việc độc giả cầm một tờ báo lên, lật vèo một cái xem qua từ trang đầu tới trang cuối tờ báo, rồi để nó vào chỗ cũ. Với ba cái truyện ngắn hay bài tham luận dài cỡ 20 trang như nói ở trên, chữ là chữ, độc giả kia sẽ có cảm tưởng tai hại là báo ít bài quá, mới lật qua một cái đã hết tờ báo rồi, nghĩa là báo sẽ ế.

Thế là tôi có mặt ở Vĩnh Long, hôm ấy tôi đề nghị anh tiếp tục viết cho tôi những bài tương tự, nghĩa là ngắn như bài anh mới gửi về tòa báo. Trên tờ Thời Tập của tôi từ đó bài của Trần Văn Nam chỉ dài bốn trang, năm trang cỡ trang sách mà thôi. Trình bày một tờ tạp chí mà gặp được những bài ngăn ngắn, người thư ký tòa soạn hay người họa sĩ rất dễ chịu: tờ báo có thêm tựa bài, bớt đi những trang chỉ có chữ dài dằng dặc, dĩ nhiên chưa cần biết nó có hay không. Hãy biết nhiều bài ngắn sẽ làm cho nội dung thêm phong phú, đa dạng, độc giả nhận ra dễ dàng là tờ báo có nhiều người cộng tác.

Nhà văn Trần Văn Nam người Vĩnh Long, sinh ngày 18 Tháng Mười Một, 1939, mới mất hôm 10 Tháng Giêng, 2018. Khoảng năm 1955, 1956 tôi đã loáng thoáng thấy tên anh trên mấy tờ báo định kỳ ở Sài Gòn, nhất là tờ Đời Mới của ông Trần Văn Ân. Hồi ấy anh làm thơ nhiều hơn sau này. Hãy thưởng thức thơ của một nhà phê bình, nhà biên khảo, kiêm nhà văn và nhà thơ, một cây bút hỗn hợp và dung dị.

Thiết Lộ Khuất

(Trần Văn Nam, 10.2008)

Ga thành phố, thu vàng, đường rực lá
Mùa đã mát trời, tất cả lây vui
Trên thềm ga đôi lứa Việt ngậm ngùi
Chắc ít thôi, vì chỉ là tạm biệt.

Xe Amtrak sẽ về miền núi tuyết
Colorado mờ biếc cao nguyên
Ng
ười ở Cali học nốt ra trường
Hẹn cùng nghiệp nghề nơi miền xa ấy.

Mấy phút chia tay thoắt không còn thấy
Thiết lộ lẫn vào phố lớn ngăn che
Bãi trống xa lại thấp thoáng đoàn xe
Rồi khuất hẳn bởi chập chùng cao ốc

Kẻ ra đi trên hành trình xa lắc
Có cuộc đời đã tê tái đôi phen
Chuyến xe trầm theo dãy núi nhá nhem
Tuyết trắng Denver, đỉnh trời liên tiếp

Nếu hẹn hò mãi không thành duyên kiếp
Sẽ buồn nh
ư tình duyên lỡ phôi pha
Nếu thiết lộ chỉ tạm khuất sân ga thiên lý.
Xin nối dài cho thành đường thiên lý.

Văn chương anh nhẹ nhàng, anh nói năng nhỏ nhẹ, khi có mặt trong một nhóm nhỏ, người ta có thể nhận ra sự có mặt của anh, nhưng nếu đó là một đám đông, hình dạng anh sẽ mất hút. Con người ấy hay viết về thơ, và thơ trong triết học, hay ngược lại.

Bút lực anh không mãnh liệt nhưng bền bỉ. Cuốn sách sau cùng của anh dày tới 550 trang, phát hành trong năm 2016, nhan đề “Tiếp Nối Dòng Cảm Thức Văn Học Sau Năm 1975.” Anh còn nhiều cuốn sách khác bàn về văn học, như “Văn Học Miền Nam, Các Thời Kỳ Văn Học từ 1963 tới 1975,” “Văn Học Hải Ngoại: Thơ Hoài Hương Trong Các Vùng Trọng Điểm…”

Sau đây là một số nhan đề những bài nhận định của Trần Văn Nam, đọc qua những nhan đề này người ta cũng co thể hình dung ra thế giới của ông:

-Lời của thi sĩ tiết lộ điều bí ẩn.

-Việt Ngữ tương giao văn học và triết học.

-Văn học và âm nhạc thời chiến ở miền Nam.

-Dẫn khởi từ thơ Đinh Hùng nghĩ về nhạc Schubert.

-Chỉ là ước mơ qua các bản quân ca xưa.

-Thơ hai bên về cuộc tranh thủ cao nguyên.

-Văn chương bên lề cuộc chiến.

-Cảm thức địa hình bằng phẳng trong tác phẩm Sơn Nam.

-Tân truyện và tiểu thuyết của Viên Linh.

-Ba thời kỳ của Dương Nghiễm Mậu.

Và để đưa tiễn người bạn văn non nửa thế kỷ, tôi không biết làm gì hơn là nhắc nhở đến anh Trần Văn Nam qua những dòng ngắn ngủi này. Và chân thành phân ưu cùng chị Nam và tang quyến. (Viên Linh)

Mời độc giả xem chương trình giới thiệu “Giai Phẩm Xuân Người Việt Mậu Tuất 2018”(Phần 1)


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Những hình thái chiêm bao trong thơ Bùi Giáng?

Thiên nhiên trong thế giới thi ca Bùi Giáng là một thứ thiên nhiên được vẽ ra bởi lý trí và tiềm thức ấu thơ, làm bật nổi những khát vọng

Thanh Nam, giấc ngủ cô đơn

Nhà văn Thanh Nam tên khai sinh Trần Đại Việt, sinh năm 1931 tại Nam Định, Bắc Việt Nam, mất năm 1985 tại Seattle, Hoa Kỳ, vì bệnh ung thư.

Tuồng chiến tranh thịnh hành thời đầu thập niên 1950

Không hiểu do nhận định thế nào về nhu cầu giải trí, mà khán giả cải lương những năm đầu thập niên 1950 lại đổ xô đi coi tuồng chiến tranh.

‘Ánh Trăng’ của Nguyễn Xuân Thiệp – bài thơ như bút ký đời người

Thơ Nguyễn Xuân Thiệp là một làn gió mới thổi vào sinh hoạt văn học hải ngoại đầu 1990. Kết cấu thơ không cách tân thời thượng, nhưng mới.

Thơ Bùi Giáng ảnh hưởng Nguyễn Du, Huy Cận?

Bùi Giáng là một trong những thi nhân cách biệt với đám đông. Tuy vậy, tiếng thơ ông khởi đầu ít phổ cập đại chúng.

Nhân một cái phân ưu

Tháng Giêng, 2019, cũng khoảng tháng này nhà thơ Nguyễn Bính qua đời ngay nơi quê quán Nam Định của ông, nhưng vào năm 1965.

Sân khấu Hậu Tấn với tuồng chiến tranh hiện đại

Đoàn hát Hậu Tấn ra đời đầu năm 1950 và khi gánh Hoa Sen hình thành khai trương bảng hiệu (1951) thì Hậu Tấn rã gánh.

Thơ Trần Vấn Lệ – Ôi Sao Thơ Buồn Vậy

Có bóng bởi có hình...Có hình nên có bóng.../ Anh nhớ em, bất động...sao trời rớt thành sương!/ Em ơi, anh dễ thương...làm thơ như vậy đó...

Mỹ như Tôi

Nhưng nếu tôi cũng thấy không được thoải mái, chính là vì tôi không thể không tự hỏi: Đây là nước Mỹ nào vậy.

Thơ Hoa Nguyên – Cho hết thời lãng mạn

Ta lãng mạn cho hết thời lãng mạn/ Vẽ chân dung mình lên những củ khoai/ Ta lãng mạn cho hết đời bỉ vận/ Thơ về đâu quang gánh ở phương đoài