PHNOM PENH 13-7 (NV) – Sau mấy ngày họp căng thẳng với những bất đồng ý kiến, Hội Nghị ASEAN kỳ thứ 45 cấp ngoại trưởng đã chấm dứt trong thất bại, hậu quả từ các áp lực của Trung Quốc đối với nước chủ nhà Cam Bốt và một số nước hội viên bị Bắc Kinh giật dây.
Bà Ngoại Trưởng Hillary Clinton (giữa) phát biểu trong hội nghị thượng đỉnh ASEAN họp ở thủ đô Cam Bốt ngày 13 tháng 7, 2012 trong đó hội viên bất đồng về nội dung bản thông cáo chung sau cuộc họp do áp lực của Trung Quốc với nước chủ nhà. (Hình: HOANG DINH NAM/AFP/GettyImages)
Ngoại trưởng của 10 nước thành viên ASEAN bàn luận, đề nghị từ Thứ Hai vừa qua để đưa ra một bản thông cáo chung, nhưng đã không có nổi vì những chữ đề cập tới bản Quy Tắc Ứng Xử và khu vực biển Ðông ở thời điểm đang căng thẳng hơn.
Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền gần hết khu vực biển Ðông nhưng trùng lặp với tuyên bố chủ quyền của một số nước trong khu vực như Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei.
Bản tuyên bố chung về quy tắc ứng xử (DOC) để tránh xung đột đã được các nước ASEAN ký với Bắc Kinh cách đây 10 năm nhưng từ đó tới nay, một bộ Quy Tắc Ứng Xử (COC) có tính ràng buộc pháp lý vẫn chưa xong nổi.
Sự chia rẽ giữa các nước ASEAN trong cuộc họp cho thấy Trung Quốc đã áp lực thành công nên lần đầu tiên trong 45 năm của tổ chức đã không có một bản thông cáo chung khi chấm dứt hội nghị.
Cả Việt Nam và Phi Luật Tân đều muốn bản thông cáo chung đề cập đến sự tranh chấp biển Ðông với những lời lẽ cứng rắn nhưng ngoại trưởng Cam Bốt đều bác bỏ. Bản tin của thông tấn AFP nói có đến 17 bản dự thảo thông cáo chung khác nhau nhưng rồi cuối cùng không có gì được đưa ra.
“Chúng tôi đã nỗ lực hết sức để cùng nhau ra một bản thông cáo chung, bởi vậy rất thất vọng”. Ngoại Trưởng Việt Nam Phạm Bình Minh nói với các ký giả.
Trong khi Bắc Kinh ca ngợi cuộc họp là có kết quả, Philippines đả kích nước chủ nhà đã chiều theo áp lực của nước khác nên đã không có nổi một bản thông cáo chung. Philippines muốn có chi tiết tranh chấp về bãi san hô Scarborough (mà Bắc Kinh gọi là Hoàng An đảo) bị ngoại trưởng Cam Bốt gạt đi. Việt Nam muốn bản thông cáo chung nhắc đến “ranh giới trên biển của khu vực đặc quyền kinh tế và tranh chấp thềm lục địa giữa Philippines, Việt Nam và Trung Quốc”.
Nước chủ nhà Cam Bốt là chủ tịch luân phiên ASEAN hiện nay.
Chính phủ Philippines ra một bản tuyên bố nói sự chia rẽ đã làm ASEAN không hành động được như một khối duy nhất nhằm giải quyết tranh chấp vì đó không phải là tranh chấp song phương.
Một vài bản tin quốc tế nói rằng Cam Bốt cáo buộc Việt Nam và Philippines ép các nước khác (ngầm hiểu Cam Bốt) khi thảo luận về bản thông cáo chung. Nhưng trước những lời tố cáo Cam Bốt đã làm theo lệnh của Bắc Kinh thì Ngoại Trưởng Cam Bốt Hor Namhong chối là không bảo vệ quyền lợi Trung Quốc.
Một nhà ngoại giao giấu tên nói rằng “Dường như Cam Bốt đã được hiệu lệnh nghiêm khắc từ nước lớn này (ám chỉ Trung Quốc)”.
Những năm gần đây, Bắc Kinh đã viện trợ kinh tế khá nhiều cho Cam Bốt với những điều kiện dễ dãi.
Các bản tin báo chí Trung Quốc đề cập đến cuộc họp ASEAN đã không hề nhắc nhở gì tới chủ đề biển Ðông khi đề cập đến các cuộc họp của Bộ Trưởng Ngoại Giao Dương Khiết Trì. Với những gì được nhìn thấy, bản Quy Tắc Ứng Xử trên biển Ðông đang được thương thuyết để hoàn tất và đưa ra cuối năm nay khó lòng trở thành một văn bản pháp lý có tính cách ràng buộc như cả Philippines và Việt Nam mong đợi.
