WASHINGTON (AP) – Tổng Thống Barack Obama xem hiệp định TPP, trong đó có sự phát triển thương mại với Việt Nam, như một biểu hiện về tiềm năng lợi ích của chính sách kinh tế toàn cầu hóa.
Đồng thời, trong chiều hướng cụ thể hóa thỏa thuận đối tác chiến lược Mỹ-Việt, Tổng Thống Obama trong chuyến thăm sắp tới sẽ có thể cho bãi bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận vũ khí áp đặt từ sau chiến tranh.
Ngược lại Việt Nam sẽ xem xét yêu cầu mở rộng việc ghé cảng Cam Ranh cho các chiến hạm hải quân Hoa Kỳ. Tất cả những động thái này chứng tỏ sự thắt chặt quan hệ giữa Washington với Hà Nội không chỉ kinh tế mà còn củng cố khả năng phòng thủ khu vực trước tham vọng bành trướng gia tăng của Trung Quốc.
Nhưng về kinh tế, hai ứng cử viên Cộng Hòa và Dân Chủ trong cuộc tranh cử hiện nay đều lập luận ngược lại.
Donald Trump khi phàn nàn về những đối tác mậu dịch không công bằng, thường lấy Việt Nam làm điển hình, “một khẩu súng bây giờ còn nóng.” Theo Trump, các hiệp định mậu dịch tự do của Mỹ là “ngu ngốc,” làm hại công nhân Mỹ, và quan niệm này tỏ ra ăn khách trên con đường tiến tới trở thành ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng Hòa.
Cón Bernie Sanders, cảnh cáo về hiểm họa mậu dịch toàn cầu, ít khi quên nói là công nhân Mỹ không thể cạnh tranh với công nhân Việt Nam chỉ lãnh tiền lương 65 cents một giờ. Ông cho là hiệp định mậu dịch làm lợi cho các công ty, nhưng hại cho công nhân Mỹ “khi phải cạnh tranh với công nhân Việt Nam chỉ đòi hỏi mức lương thấp như thế.”
Hai ứng cử viên Dân Chủ đều chống TPP nhưng luận điệu ồn ào của ông Bernie Sanders vượt xa bà Hillary Clinton.
Những phức tạp chính trị trong chủ trương mậu dịch ấy sẽ nổi bật khi Tổng Thống Obama cuối tuần này đến thăm Hà Nội và Sài Gòn. Tổng Thống sẽ thúc đẩy thi hành bản thỏa hiệp mậu dịch của khu vực chiếm khoảng 40% kinh tế toàn cầu. Chuyến thăm Việt Nam duy nhất trong 2 nhiệm kỳ của Tổng Thống Obama nhắm thể hiện quyết tâm hướng về vùng Á Châu-Thái Bình Dương và củng cố quan hệ bền vững với các nền kinh tế đang phát triển nhanh tại Châu Á mà ông coi là “giây chuyền cung cấp toàn cầu, với tàu hàng qua lại tấp nập trên mặt biển và thương mại trên mạng làm cho các đường biên giới quốc gia trở nên lỗi thời.”
Trong chuyến đi Á Châu lần thứ 10, ông Obama cũng tham dự hội nghị thượng đỉnh G-7 ở Ise-Shima, Nhật Bản và là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đương nhiệm viếng thành phố Hiroshima, nơi bị ném bom nguyên tử 70 năm trước, hồi cuối Thế Chiến II.
Phó cố vấn an ninh quốc gia Ben Rhodes nói rằng nhiều quốc gia hãy còn “vật lộn với toàn cầu hóa và lo sợ toàn cầu hóa thêm nữa.” Theo lời ông, mục tiêu và thách đố của chính quyền Mỹ là làm dứt nỗi lo sợ ấy vì các nhà thương thuyết đã học hỏi được những yếu kém trong các hiệp định trước kia và cố gắng đạt tới thỏa hiệp vững vàng hơn về tiêu chuẩn lao động, môi trường cùng những vấn đề khác.
Hiệp định TPP giữa 12 quốc gia Thái Bình Dương được ký kết hồi tháng Hai nhưng chưa được Quốc Hội Mỹ phê chuẩn và trong không khí chính trị sôi động của năm bầu cử, người ta tin rằng việc này chưa thể có trước cuối năm nay. Nhật Bản, quốc gia trong TPP chiếm 80% trị giá mậu dịch với Mỹ, cũng chưa phê chuẩn hiệp định.
Việt Nam được coi là ngôi sao đang lên trong các nước phát triển ở Châu Á mặc đầu còn không ít trục trặc, là tiềm năng lớn cho thị trường Mỹ. Chính quyền Việt Nam dự phóng kinh tế tăng trưởng từ 6.5% đến 7% trong 5 năm tới.
Chính quyền Obama kỳ vọng vào tiềm năng lớn về tương lai trong tình trạng bất quân bình mậu dịch hiện nay. Năm 2015, Hoa Kỳ nhập cảng gần $38 tỷ từ Việt Nam và trị giá xuất cảng qua Việt Nam khoảng $7 tỷ.
Bên cạnh lợi ích mậu dịch, Tòa Bạch Ốc nói rằng các nước đồng minh đang nhìn vào tranh luận mậu dịch để đánh giá quyết tâm mở rộng cam kết của Mỹ với khu vực Á Châu Thái Bình Dương vào lúc Trump đang đề ra chính sách đối ngoại cô lập, chủ trương “tất cả cho nước Mỹ.”
Giáo sư Jeffrey Frankel đại học Harvard nhận xét: “Nhiều nước châu Á nghĩ rằng có lẽ họ không thể trông cậy vào Mỹ, rằng chúng ta đang rút lui. Tâm lý ấy nặng nề hơn ở năm bầu cử tổng thống hiện nay. Diện mạo quốc tế lúc này là nếu chúng ta không thông qua TPP, dân Châu Á sẽ diễn tả là chúng ta muốn rút khỏi khu vực Thái Bình Dương và họ phải xích lại gần Trung Quốc hơn.”
Việc chấp thuận bán vũ khí cho Việt Nam như thế nào sẽ là một biểu hiện khác để lượng giá quyết tâm của Hoa Kỳ ở châu Á. Các giới chức cao cấp Tòa Bạch Ốc cho biết, trong khi chuẩn bị đi Việt Nam, Tổng Thống Obama thiên về hướng giải tỏa một phần lệnh cấm vận vũ khí, tuy nhiên không loại trừ khả năng bãi bỏ hoàn toàn. Theo họ, Tổng Thống chưa có quyết định cuối cùng.
Xin mời xem thêm video: Sài Gòn:
tình trạng bảng hiệu hỗn tạp
Lệnh cấm vận vũ khí có từ năm 1964 đối với Bắc Việt, tới 1975 mở rộng cho toàn quốc Việt Nam. Giữa thập niên 1990, Tổng Thống Bill Clinton giải tỏa cấm vận mậu dịch nhưng vẫn duy trì cấm vận vũ khí và một số trang thiết bị kỹ thuật cao. Năm 2014, Tổng Thống Obama cho phép bán một số phương tiện tuần tra biển và hệ thống an ninh. Việt Nam có thể mua các tàu tuần tiễu gắn đại liên, tàu cứu hộ và máy bay tuần thám biển.
Tháng Sáu năm ngoái, Hoa Kỳ hứa viện trợ $18 triệu giúp Việt Nam mua tiểu đĩnh tuần tiễu Metal Shark và các phương tiện thông tin liên lạc. Bộ trưởng quốc phòng Ash Carter điều trần trước Ủy ban Quân lực Thượng Viện nói rằng ông tán thành giải tỏa cấm vận vũ khí cho Việt Nam. Một số trở ngại còn lại là tiến bộ về tình trạng nhân quyền và sự cam kết của chính quyền Việt Nam không sử dụng những vũ khí ấy chống thường dân.
Thượng Nghị Sĩ John McCain, chủ tịch Ủy ban Quân lực Thượng viện nói ông hy vọng Tổng Thống Obama sẽ cho hủy bỏ cấm vận và Hà Nội đồng ý để chiến hạm hải quân Mỹ được quyền dễ dàng ghé Cam Ranh.
Các chuyên viên về an ninh quốc gia cho rằng Trung Quốc khó có thể tán thành tất cả những quan hệ như thế giữa Hoa Kỳ và Việt Nam. Thượng Nghị Sĩ Patrick Leahy, Dân Chủ-Vermont, cũng bày tỏ sự quan tâm về việc bãi bỏ cấm vận vũ khí cho Việt Nam, vì đây là một thông điệp “không tế nhị lắm” vào lúc Trung Quốc đang đe dọa sự ổn định ở vùng Biển Đông. (HC)
