GIA LAI, Việt Nam (NV) – Tiêu chết hàng loạt đã khiến “thủ phủ hồ tiêu” thuộc huyện Chư Pưh và Chư Sê thành “thủ phủ nợ” với con số nợ hơn 4,000 tỷ đồng (hơn $171.3 triệu) và bị ngân hàng siết nợ, thanh niên trai tráng phải bỏ xứ đi tứ tán mưu sinh.
“Thủ phủ hồ tiêu” của tỉnh Gia Lai và khu vực Tây Nguyên thuộc các huyện Chư Pưh, Chư Sê những ngày cuối Tháng Chín trở nên vắng lặng, đìu hiu. Đến đâu cũng chỉ thấy phụ nữ, trẻ con và người già. Những câu chuyện nông dân sau một đêm thành tỷ phú, xây nhà lầu, tậu xe hơi nhờ trúng giá tiêu giờ đã trở thành dĩ vãng.
Nói với báo Lao Động, ông Văn Viết Sỹ (69 tuổi, ở xã Ia Blứ, huyện Chư Pưh) cho biết đàn ông trong độ tuổi lao động đã bỏ vào các thành phố lớn ở phía Nam như Sài Gòn, Bình Dương, Đồng Nai… làm công nhân, làm bảo vệ để kiếm tiền trả lãi nợ ngân hàng” do tiêu bất ngờ chết hàng loạt.
Phần mình, ông Sỹ trồng 4,000 trụ tiêu (trung bình 1,000 trụ tiêu đầu tư khoảng 1 tỷ đồng, hơn $42,840, gồm cả tiền mua đất), giờ chết sạch 3,000 trụ. Số còn lại đang ngắc ngoải, khó sống sót. Thời thịnh vượng, nhà ông Sĩ mướn hẳn 15 đến 20 người làm suốt ba tháng, chỉ để hái tiêu. Giờ tiêu chết trắng gốc, ông cũng chẳng buồn ngó thăm.
Nhìn sang căn nhà xây sang trọng nhưng cửa đóng kín mít, cỏ mọc um tùm của người em trai Văn Viết Nhân (60 tuổi) bên cạnh, ông Sỹ buồn rầu nói: “Vợ chồng nó xây xong căn nhà thì đúng lúc tiêu chết. Hết cách, nó dắt díu vợ con vào Bình Dương làm công nhân. Căn nhà bị ngân hàng siết nợ.”
Ông Đặng Thanh Long, người dân khác ở xã Ia Blứ, cho hay thời đỉnh cao của cây hồ tiêu là từ năm 2014 trở về trước. Lúc đó, mỗi ký tiêu có giá 200,000 đến 250,000 đồng (khoảng $10), nhà cao tầng, biệt thự mọc lên nhan nhản; quán karaoke, quán nhậu, nhà hàng như “đội nấm sau mưa.”
Bắt đầu năm 2015, tiêu bắt đầu chết, chết dần. Năm 2016, chết diện rộng. Năm 2017 chết trắng không còn một cây. Và năm 2018 là người dân “chết,” giá tiêu xuống đáy chỉ còn 47,000 đồng (khoảng $2)/kg, người dân khốn khổ, chẳng ai nhắc đến hồ tiêu.
Ông Long nói, ở đây chỉ những thanh niên mới cưới vợ, ra ở riêng, chưa có “sổ đỏ,” không cầm cố đất, cầm cố nhà được là không nợ. Còn lại 90% dân số của xã Ia Blứ đang là con nợ của ngân hàng, ít thì 200 triệu đồng (hơn $8,568), nhiều thì vài tỷ đồng.
Nhiều hộ dân vay nợ tứ tung, dốc tất cả các biện pháp cứu sống cây tiêu. Có hộ bỏ hàng trăm triệu đồng thuê kỹ sư nông nghiệp, rồi cũng chịu thua. Hồ tiêu vẫn không thể sống dậy.
“Dở khóc, dở cười” là trường hợp của ông Vui. Dốc hết vốn liếng, mua một vạt đất ở sát bìa rừng, xa khu dân cư và khu vực trồng tiêu cũ của dân trong vùng để trồng tiêu. Tiêu lớn nhanh như thổi, xanh mướt… Nhiều lãnh đạo huyện, tỉnh vào tham quan rồi cả đài truyền hình vào quay, ca ngợi “mô hình trồng tiêu mới cứu tinh cho người dân.” Đau thay, tiêu chết đúng ngày thu hoạch, không thể cứu vãn, không rõ nguyên nhân. Ông Vui ôm một đống nợ bỏ trốn.
Theo thống kê của Ngân Hàng Nhà Nước chi nhánh tỉnh Gia Lai, tổng dư nợ cho vay để nông dân trồng hồ tiêu là 4,382 tỷ đồng (hơn $187.7 triệu), trong đó riêng huyện Chư Pưh với 8,104 gia đình vay chiếm khoảng 1,500 tỷ đồng (hơn $64.2 triệu).
Đặc biệt, một phúc trình của xã Ia Blứ còn cho biết: “Các hộ kiệt quệ đến nỗi phải vay nóng tiền của băng nhóm xã hội đen để trả lãi và tiền gốc ngân hàng.” Và rồi không ít người dân ở xã này bị siết nhà vì lãi suất quá cao, không trả nổi.
Cũng theo báo Lao Động, hiện ở huyện Chư Pưh, khắp nơi treo bảng rao bán nhà. Trẻ con nheo nhóc, thất học vì gia đình đổ nợ, người lớn thì đua nhau bỏ trốn, bỏ xứ vào các tỉnh phía Nam kiếm sống qua ngày. “Nếu một đến hai năm tới, không có cây gì thay thế, vực dậy kinh tế thì chỉ có nước giao đất cho ngân hàng hoặc buông xuôi về quê hoặc tìm nơi khác sinh sống,” ông Long nói.
Hôm 26 Tháng Chín, 2018, báo Lao Động dẫn lời ông Trương Phước Anh, giám đốc Sở Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn tỉnh Gia Lai, cho rằng tiêu chết có nhiều nguyên nhân, trong đó có giá cả, biến đổi khí hậu, thiếu nước, thâm canh quá mức, giống không được kiểm soát, nông dân bỏ mặc khuyến cáo của các cán bộ khoa học kỹ thật, các nhà chuyên môn, nhà khoa học… chạy theo đồng tiền.
Cách đây hơn một năm, báo chí đã kêu gọi “Giải cứu thủ phủ hồ tiêu” với lý do cây tiêu ở Gia Lai đang bị bệnh đồng loạt và chết trắng trên diện rộng. Tuy nhiên sau một năm, điều cần giải cứu chính là người trồng tiêu, bởi vì bản thân cây tiêu không còn gì để cứu nữa. (Tr.N)
