HÀ TĨNH, Việt Nam (NV) – Lập dự án để khai thác mỏ sắt Thạch Khê, huyện Thạch Hà, có trữ lượng lớn nhất Đông Nam Á từ năm 2008, nhưng sau ba năm hoạt động, giới hữu trách bỏ lại nhiều hậu họa môi trường rồi bất ngờ cho ngưng đến nay.
Theo báo VNExpress, Xí Nghiệp Khai Thác Mỏ Sắt Thạch Khê (mỏ sắt Thạch Khê) trải dài qua năm xã của huyện Thạch Hà gồm: Thạch Khê, Đỉnh Bàn, Thạch Hải, Thạch Trị và Thạch Lạc, rộng tới 4,821 hécta, được đánh giá là “lớn nhất Đông Nam Á,” có trữ lượng khoảng 544 triệu tấn, được phát hiện từ năm 1960. Khu vực mỏ chỉ nằm cách thành phố Hà Tĩnh 8 cây số về phía Đông, cách bờ biển Đông 1.6 cây số.
Để khai thác, năm 2008, giới hữu trách thành lập “Dự án đầu tư khai thác và tuyển quặng mỏ sắt Thạch Khê,” giao do công ty cổ phần Sắt Thạch Khê làm chủ, với tổng vốn đầu tư khoảng 14,500 tỷ đồng ($628.68 triệu), khai thác trong 50 năm.
Dự án có tổng diện tích giải tỏa mặt bằng là 839 hécta, trong đó hơn 741 hécta ở khu vực mỏ và 89 hécta là các khu dân cư, với dự kiến ban đầu 3,952 gia đình phải di dời tới khu tái định cư…
Lễ khởi công dự án được tỉnh Hà Tĩnh tổ chức vào Tháng Chín, 2009. Giới hữu chức trách kỳ vọng dự án “sẽ giúp giải quyết việc làm cho hàng ngàn người dân địa phương, đáp ứng được nhu cầu tinh quặng sắt chất lượng cao và giá rẻ cho ngành luyện kim Việt Nam…”
Chỉ trong giai đoạn từ 2008 đến 2011, mỏ sắt Thạch Khê đã cho công nhân bóc đất tầng phủ lấy đi khoảng 12.7 triệu khối, để lại cả khu vực rộng lớn những hố có độ sâu âm 34 mét so với mực nước biển, thu được 3,000 tấn quặng.
Thế nhưng dự án sau đó gặp “vướng mắc về huy động và góp vốn,” dẫn đến hàng loạt hệ lụy như: chậm tiến độ giải tỏa mặt bằng, thiếu tiền thanh toán cho nhà thầu tư vấn lập thiết kế kỹ thuật và xây dựng khu tái định cư… Và đến Tháng Mười Một, 2011, chính phủ CSVN đã phải cho tạm dừng dự án để “thẩm định lại thiết kế kỹ thuật và tái cơ cấu cổ đông,” nhưng rồi bỏ phế.
Đến cuối năm 2016, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh Hà Tĩnh có phúc trình gửi Trung Ương đề nghị “tạm dừng dự án” với nhiều lý do như: “Công nghệ, kỹ thuật khai thác chưa phù hợp với đặc thù địa chất mỏ, tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác động lớn đến môi trường; phương thức vận chuyển quặng khó khả thi, hiệu quả thấp, ảnh hưởng lớn đến hệ thống hạ tầng giao thông ở tỉnh; thị trường tiêu thụ quặng sắt chưa chắc chắn…”
Trả lời báo VNExpress ngày 19 Tháng Ba, một lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh cho biết việc dừng khai thác mỏ sắt Thạch Khê được Ban Thường Vụ Tỉnh Ủy “bàn rất kỹ lưỡng.”
Theo vị này, mỏ sắt quá gần biển và thành phố Hà Tĩnh, nếu tiếp tục khai thác “sẽ gây ra nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến sức khỏe con người.”
“Vài tuần trước, tỉnh tiếp tục có văn bản gửi chính phủ, đề nghị đưa vấn đề dừng khai thác mỏ sắt Thạch Khê xin ý kiến cấp có thẩm quyền,” vị này cho biết.
Hiện tại, cổng chính ra vào khu mỏ đóng kín, gỉ sét, xung quanh bờ tường rào rêu mốc. Trụ sở của một số công ty cho thuê máy móc, thiết bị xây dựng, kinh doanh đất đá, cát sỏi… trong khu vực mỏ nay cũng đóng cửa, bỏ hoang. Các máy xúc trước kia dùng để phục vụ dự án, nay cũng để bừa trong khuôn viên nhà điều hành. Xe vận tải, xe cẩu… qua nhiều năm không sử dụng, thùng xe, máy móc cũng hư hỏng, gỉ sét.
Thậm chí, trong khu vực mỏ có nhiều nhà cấp bốn của người dân đã bàn giao cho chủ đầu tư để giải tỏa mặt bằng vẫn chưa đập bỏ. Ngay đến nhiều ống nhựa cỡ lớn dài hàng trăm mét nối từ trong bờ ra moong mỏ (đáy mỏ, phần thấp nhất của đáy mỏ được bao khép kín bởi bờ mỏ xung quanh) để thi công trước đây, hiện vẫn để nguyên chưa thu dọn…
Ông Bùi Quang Đào (56 tuổi, trú xã Đỉnh Bàn, huyện Thạch Hà) cho biết năm 2014 đã nhận một tỷ đồng ($43,357) để lên khu tái định cư cách mỏ khoảng 3 cây số làm nhà mới. Song, ba năm trước ông xin chính quyền cho về lại ngôi nhà cũ trong khu mỏ để lấy đất đang bỏ hoang sản xuất, khi nào khởi động lại dự án thì gia đình ông sẽ rời đi.
Từ năm 2017 đến nay, thấy dự án “nằm im,” nhiều người dân địa phương trước kia đã dời lên khu tái định cư, nay quay về ở trong các ngôi nhà chưa giải tỏa trong khu vực mỏ để trồng hoa màu, nuôi gia cầm,… tận dụng đất bị bỏ hoang trồng trọt sinh nhai. (Tr.N) [qd]
