HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Việt Nam hiện có hàng triệu hộ kinh doanh cá thể nhỏ, tương đương với khối công ty tư nhân, song họ không muốn nâng cấp lên thành công ty do “ngại lớn” bởi chính sách thuế suất, lệ phí vô lý.
Theo số liệu của Cục Thống Kê từ các năm 2018-2020, hiện Việt Nam có trên 5.2 triệu hộ kinh doanh cá thể nhỏ được coi là “xương sống” trong nhiều ngành, lĩnh vực, từ công-nông nghiệp đến thương mại, dịch vụ.
Báo VNExpress hôm 31 Tháng Ba cho hay, nếu 1/5 số hộ này chuyển thành công ty, Việt Nam sẽ đạt mục tiêu trong năm 2030 có 2 triệu công ty, nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn hộ kinh doanh cá thể không muốn chuyển đổi.
Theo bà Nguyễn Thị Cúc, chủ tịch Hội Tư Vấn Thuế Việt Nam, một trong những lý do khiến các hộ kinh doanh cá thể “không muốn lớn” là mức thuế suất chênh lệch tới 13 lần.
Cụ thể, hiện có ba loại thuế, phí các hộ, cá nhân kinh doanh phải đóng gồm lệ phí môn bài, thuế giá trị gia tăng (VAT) và thu nhập cá nhân. Ngoài ra, họ có thể phải nộp thuế bảo vệ môi trường, tài nguyên… nếu kinh doanh hàng hóa thuộc diện chịu thuế của các luật này.
Theo quy định, mức lệ phí môn bài là từ 300,000 đồng đến 1 triệu đồng ($11.7 tới $39.1) tùy doanh thu. Song, với hộ có doanh thu trên 100 triệu đồng ($3,910) một năm, họ phải nộp thêm 1.5%, gồm 0.5% thuế thu nhập cá nhân và 1% VAT.
“Trong khi đó, thuế thu nhập doanh nghiệp là 20%. Vậy họ lớn làm gì?” bà Cúc đặt vấn đề tại một sự kiện về kinh tế tư nhân hồi giữa Tháng Ba vừa qua.
Chuyển từ hộ kinh doanh cá thể thành công ty được một năm rưỡi, bà Lê Thị Bích Thảo, giám đốc công ty Sản Xuất và Thương Mại Thảo Nguyên QN, ở thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, chuyên sản xuất và kinh doanh ruốc hải sản, vẫn loay hoay với bài toán “vận hành doanh nghiệp.”
Theo bà Thảo, việc tuân thủ nhiều quy định khắt khe đồng nghĩa với uy tín doanh nghiệp được nâng cao, có nhiều khách hàng hơn. Tuy nhiên, hơn 20 năm hoạt động theo mô hình hộ kinh doanh cá thể, giờ chính sách kế toán, thủ tục hành chính buộc công ty Thảo Nguyên QN phải có thêm hơn chục lao động, phát sinh nhiều báo cáo, thủ tục và “thực sự khó” trong nhiều mặt gồm quản trị, quản lý tài chính, tuyển dụng nhân sự và công nghệ…
Ông Lê Duy Bình, giám đốc Economica Việt Nam, cho biết theo nghiên cứu “Xác định địa vị pháp lý cho hộ kinh doanh” được công ty tiến hành hồi Tháng Tám, 2024, cho thấy khi chuyển đổi sang mô hình công ty, chi phí tuân thủ trung bình lên tới 180-200 triệu đồng ($7,038 tới $7,820) mỗi năm. Mức này tăng bảy lần bởi mô hình doanh nghiệp yêu cầu đủ “ban bệ” gồm giám đốc, kế toán, ban kiểm soát, trụ sở kinh doanh.
Để hộ kinh doanh cá thể “chịu lớn,” bà Cúc cho rằng cần một chính sách đột phá. Chẳng hạn, họ cũng phải kê khai nộp thuế như doanh nghiệp tư nhân, thay vì áp dụng thuế khoán.
“Thuế khoán chỉ nên áp dụng cho những hộ dân sinh với doanh thu rất thấp,” bà Cúc nêu.
Bên cạnh đó, tính phức tạp trong vận hành cũng là rào cản khiến hộ, cá nhân kinh doanh “ngại lớn.”
Theo ông Bình, hộ kinh doanh cá thể ở Việt Nam có đặc điểm là một cá nhân làm chủ và vận hành, tài sản không tách bạch với hoạt động. Đặc tính này khá tương đồng với doanh nghiệp cá thể hay một chủ tại Trung Quốc, Singapore, Malaysia, Mỹ.
Tại nhiều quốc gia, loại hình doanh nghiệp trên là hình thức đơn giản, thuận tiện và tiết kiệm chi phí nhất để khởi sự kinh doanh. Các quy định về ghi danh, kê khai thuế, báo cáo tài chính và các nghĩa vụ khác rất đơn giản với chi phí tuân thủ thấp. Điều này giúp tỷ lệ ghi danh kinh doanh mới rất cao, như tại Pháp 92.3%, Hòa Lan 86.4%, Mỹ 73%, EU 70%.
Ví dụ, một tiệm hoa, tiệm bánh mì hay cà phê, chỉ cần yêu cầu họ báo cáo kế toán đơn giản với các khoản thu, chi, thay vì “sổ nọ sách kia.”
“Các quy định về thuế, kế toán với đơn vị chuyển đổi cần đơn giản hóa, hướng đến cả hộ có trình độ quản lý không cao, chứ không nên chỉ nhìn vào đơn vị ở thành phố lớn. Khi thấy cơ hội, họ sẽ chuyển đổi,” ông Bình nói.
Theo số liệu của Cục Thuế, hiện Việt Nam có trên 100,000 hộ kinh doanh cá thể có doanh thu hơn 1 tỷ đồng ($39,100) mỗi năm, năm ngoái nộp thuế gần 26,000 tỷ đồng ($1 tỷ), nhưng không chịu thành lập doanh nghiệp để “hưởng mức thuế chưa đến một phần mười, là chưa bình đẳng.” (Tr.N) [kn]
