Trân Văn/Người Việt
Ban Chấp Hành Trung Ương (BCH TƯ) đảng CSVN khóa 14 vừa kết thúc kỳ họp thứ tư. Một trong những mục tiêu chính mà kỳ họp này nhắm tới là thông qua đề cương chi tiết của báo cáo tổng kết 100 năm đảng CSVN “lãnh đạo cách mạng Việt Nam” (1930-2030) và định hướng lãnh đạo trong 100 năm tới (2030-2130).
Kỳ họp thứ tư của BCH TƯ đảng khóa 14 diễn ra cùng lúc với một sự kiện mà tờ Nikkei Asia vừa đề cập: Theo kết quả tổng điều tra dân số mà Nhật thực hiện năm ngoái (2025), cộng đồng Việt Nam đã vượt qua cộng đồng Nam Hàn và Chosen (cách Nhật phân loại cư dân có xuất thân từ Triều Tiên trong quản trị hành chính) để trở thành cộng đồng ngoại quốc lớn thứ hai tại Nhật.
Thật ra, tổng số người Việt cư trú tại Nhật đã vượt qua cộng đồng người Nam Hàn cư trú tại Nhật về số lượng thành viên từ 2020.
Theo thống kê mà Cơ Quan Quản Lý Xuất Nhập Cảnh Nhật công bố lúc đó, số người Việt đã nhiều hơn số người Nam Hàn, mức độ chênh lệch khoảng 20,000. Đến cuộc tổng điều tra dân số thực hiện năm ngoái, tuy Nhật gộp cả người Nam Hàn lẫn Chosen làm một khối nhưng khối ấy vẫn không đông bằng cộng đồng người Việt. Người Việt vẫn là cộng đồng ngoại quốc có số lượng thành viên chỉ xếp sau Trung Quốc.
So với cuộc điều tra dân số mà Nhật thực hiện hồi 2020, chỉ trong năm năm, tổng số người Việt cư trú tại Nhật tăng 59%. Hơn 600,000 người Việt xấp xỉ 16% tổng số cư dân ngoại quốc (khoảng 3.84 triệu người) tại Nhật. Trong đó, nhóm người Việt lưu trú ở Nhật với tư cách “kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế” tăng đáng kể.
Theo JETRO (Tổ Chức Xúc Tiến Thương Mại của Nhật), cộng đồng người Việt cư trú tại Nhật có năm nhóm tư cách lưu trú phổ biến: Thực tập kỹ năng (đến Nhật để vừa học vừa làm). Kỹ năng đặc định (có khả năng làm một loại việc cụ thể). Kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế (có khả năng làm loại việc đòi hỏi phải có kiến thức chuyên môn về khoa học kỹ thuật, khoa học xã hội, hoặc năng lực gắn với khả năng về ngôn ngữ và văn hóa ngoại quốc). Gia đình phụ thuộc (đến Nhật để sống với vợ, chồng hoặc con đang cư trú hợp pháp tại Nhật). Du học sinh.
Giai đoạn đầu, đa số người Việt tại Nhật thuộc nhóm du học sinh và thực tập kỹ năng nhưng theo thời gian, nhóm kỹ năng đặc định và kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế đã tăng đáng kể. JETRO cho biết, so với 2023, năm 2024, số người Việt thuộc nhóm thực tập kỹ năng chỉ tăng 4.4% nhưng số người Việt thuộc nhóm kỹ năng đặc định tăng 20.6%, số người Việt thuộc nhóm kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế tăng 16%. Còn nếu so với 2019, đến 2024, số người Việt thuộc nhóm kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế tăng gấp đôi.
***
Thời gian vừa qua, chính quyền Việt Nam thường bày tỏ cả sự hào hứng về việc giữ vững và mở rộng các “thị trường xuất khẩu lao động,” lẫn sự phấn chấn khi nguồn kiều hối càng lúc càng lớn. Nhật và một số quốc gia, lãnh thổ khác ở khu vực Đông Á như Nam Hàn, Đài Loan đã cũng như đang góp phần đáng kể trong việc tạo ra sự hào hứng, sự phấn chấn ấy! Cho đến giờ, thiên hạ chỉ thấy chính quyền Việt Nam xem chuyện thiên hạ đối phó với dân số già là cơ hội gửi công dân đi làm thuê, kiếm ngoại tệ, chưa thấy họ tính đến viễn cảnh tương tự trên xứ sở của mình.
Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ 2011. Một số nghiên cứu xác định, tốc độ già hóa của Việt Nam thuộc loại nhanh nhất thế giới. Trong khi nhiều quốc gia phát triển có thể kéo dài tiến trình chuyển đổi già hóa dân số thành dân số già từ 70 năm đến 100 năm thì tiến trình này tại Việt Nam được dự đoán chỉ khoảng 25 năm.
Các chuyên gia dự báo, Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già ở năm 2034 và sẽ bước vào giai đoạn dân số siêu già từ năm 2050! Điều đó đồng nghĩa Việt Nam sẽ thiếu hụt nhân lực, áp lực trên hệ thống an sinh và duy trì tăng trưởng sẽ tăng. Ai tin trong vòng mười năm nữa, Việt Nam có thể phát triển tới mức hấp thu lao động ngoại quốc như Nhật?
Cần nhớ, nhóm kỹ năng đặc định và kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế trong cộng đồng Việt Nam cư trú tại Nhật gia tăng có nghĩa là khả năng hồi hương của những nhóm này sẽ giảm vì cơ hội định cư cao, thậm chí thành viên của những nhóm này có thể sẽ đưa thân nhân di cư sang Nhật.
Số lượng người Việt chủ động tìm kiếm cơ hội việc làm tại ngoại quốc hoặc được đưa ra ngoại quốc làm mướn tiếp tục gia tăng và dù thiếu dữ liệu chính thức song đã có những dấu hiệu cho thấy, dường như một số ngành, một số địa phương bắt đầu đối diện với việc thiếu nhân lực. Khi nào thiếu hụt lao động do xuất khẩu lao động trở thành vấn nạn quốc gia? Ai khiến người Việt phải chọn tha phương cầu thực. Chỉ sau 50 năm, “tha phương cầu thực” đã trở thành lối thoát cho cả cá nhân, gia đình lẫn quốc gia, dựa vào gì để mơ đến 2130? [kn]
