Trân Văn
Tuần rồi, sau khi ông Nguyễn Trường Thắng – Thứ trưởng Quốc phòng Việt Nam, gặp ông Ryo Chol Ung – Thứ trưởng Quốc phòng Bắc Hàn, tại Hà Nội, Bộ Quốc Phòng Việt Nam tuyên bố, đại ý: Từ một số “kết quả tích cực,” Việt Nam và Bắc Hàn sẽ đẩy mạnh hợp tác quốc phòng vì trong quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam và Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân (DCND) Triều Tiên, hợp tác quốc phòng luôn là lĩnh vực trọng tâm, được lãnh đạo đảng, nhà nước, cũng như quân đội hai nước quan tâm và tích cực thúc đẩy.
Việt Nam, Bắc Hàn, Trung Quốc, Cuba và Lào hiện là năm quốc gia mà đảng cộng sản lãnh đạo toàn diện. Năm 1950, Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa (tiền thân của Cộng Hòa XHCN Việt Nam) là quốc gia thứ ba thiết lập quan hệ với Cộng Hòa DCNC Triều Tiên, sau Trung Quốc và Liên Xô. Trong chiến tranh Việt Nam, Bắc Hàn từng gửi khoảng 400 quân nhân đến Bắc Việt, 1/4 là phi công. Tháng trước, Việt Nam tuyên bố sẽ tu sửa một nghĩa trang dành cho các quân nhân Triều Tiên đã hy sinh trong chiến tranh Việt Nam, đồng thời sẽ xây một đài tưởng niệm những người lính này.
“Kết quả tích cực” mà đại diện Việt Nam đề cập là trao đổi phái đoàn, chia sẻ kinh nghiệm phát triển công tác đảng, công tác chính trị, giáo dục và đào tạo trong quân đội. Còn đại diện Bắc Hàn bày tỏ mong muốn phát triển hợp tác quốc phòng song phương. Đến giờ, Việt Nam vẫn đeo đuổi “chính sách ngoại giao cây tre,” thiết lập và duy trì quan hệ với tất cả các bên, trong đó có Bắc Hàn. Quan hệ với Bắc Hàn từng tạo cơ hội để Việt Nam trở thành trung gian cho thượng đỉnh Mỹ-Bắc Hàn hồi 2019 nhưng nếu không đủ tỉnh táo, thắt chặt quan hệ quốc phòng với Bắc Hàn có thể trở thành… thắt họng!
***
Hơn bốn thập niên sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao với Bắc Hàn, chính quyền Cộng Sản Việt Nam mới thiết lập quan hệ ngoại giao với Nam Hàn (1992). Tuy nhiên, chỉ sau ba thập niên, năm 2022, Việt Nam đã chủ động đề nghị nâng quan hệ với Nam Hàn thành “Đối tác Chiến lược Toàn diện.” Còn quan hệ giữa Việt Nam với Bắc Hàn tuy sắp tròn tám thập niên song vẫn chỉ ngừng lại ở mức “hữu nghị và hợp tác truyền thống.” Sở dĩ Việt Nam đề cao quan hệ với Nam Hàn vì có thể thu lượm được hàng loạt lợi ích quan trọng.
Chẳng hạn, Nam Hàn là quốc gia có tổng vốn đầu tư lớn nhất vào Việt Nam. Tính đến Tháng Ba, 2026, Nam Hàn có 10,447 dự án đầu tư ~ hơn 23% FDI tại Việt Nam. Hồi Tháng Bảy, 2026, tổng vốn mà doanh nghiệp Nam Hàn đăng ký đầu tư vào Việt Nam là khoảng $102.5 tỷ. Năm ngoái, kim ngạch song phương Việt-Nam Hàn đạt $89.5 tỷ, tăng 9,6%, còn bảy tháng đầu năm nay đạt khoảng $70 tỷ, tăng 41%. Việt Nam nuôi hy vọng nâng kim ngạch thương mại song phương lên $100 tỷ trong năm nay và $150 tỷ vào năm 2030.
Nam Hàn cũng là quốc gia có nguồn khách du lịch và nguồn vốn ODA lớn thứ hai của Việt Nam. Việt Nam đang hoan hỉ với triển vọng được Nam Hàn cấp vốn xây dựng nhà máy điện nguyên tử, hỗ trợ phát triển công nghệ cao (bán dẫn, trung tâm dữ liệu AI, pin và năng lượng sạch), hạ tầng (đường sắt, đô thị mới, tàu cho hệ thống metro), tài chính (thị trường vốn, fintech, thanh toán số, tài chính xanh), chuỗi cung ứng để giảm dần sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng lấy Trung Quốc làm trung tâm.
Chưa kể Nam Hàn còn là nơi tiếp nhận, tạo việc làm, cơ hội học hành cho khoảng 350,000 người Việt, những người Việt này đã, đang và sẽ còn đóng góp đáng kể cho việc duy trì sự ổn định cũng như phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam.
Năm ngoái, ông Tô Lâm thăm Nam Hàn. Năm nay, hồi Tháng Tư, Tổng Thống Lee Jae Myung thăm Việt Nam ký 12 văn bản hợp tác về năng lượng, công nghệ, an ninh và tháng này, Chủ Tịch Quốc Hội Việt Nam Trần Thanh Mẫn thăm Nam Hàn để đáp lễ.
Trong quan hệ đối ngoại, tương quan lợi ích giữa Việt Nam với Bắc Hàn và Nam Hàn có sự chênh lệch rất lớn. Trên thực tế, Bắc Hàn không chỉ thường xuyên đối đầu với Nam Hàn mà còn là quốc gia bị Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc trừng phạt.
Tuyên bố “thắt chặt quan hệ quốc phòng” với Bắc Hàn giống như đùa với lửa. Bất kỳ sự qua lại nào với Bắc Hàn về vũ khí hay công nghệ quân sự đều có thể dẫn tới rủi ro bị trừng phạt. Còn tuyên bố chỉ nhằm biểu diễn “lập trường cộng sản” thì sự mập mờ vào lúc cần minh bạch, tạo dựng niềm tin chiến lược, có thể khiến Nam Hàn ngần ngại khi đáp ứng đề nghị hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm, thành tựu về công nghệ hạt nhân, bán dẫn. Đó là chưa kể, khi nhận ra một Việt Nam “nói vậy nhưng không phải vậy,” dẫu là đưa đẩy với Bắc Hàn, thiên hạ vẫn thấy ngán!
