Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 91
Tôi không trả lời. Tôi ghen ghét người đàn ông trước mặt tôi. Hắn đã sống bằng xương máu – bằng cách tranh đấu, giết tróc, ôm ghì – tất cả những điều mà tôi gia công học hỏi bằng giấy và mực.
Tất cả những vấn đề tôi cố gắng giải quyết lần lần trong cô đơn và dính chặt trên ghế, người đàn ông này đã giải quyết dứt khoát giữa núi non lồng lộng và với một lưỡi gươm.
Tôi nhắm mắt, tuyệt vọng.
– Ông ngủ sao, ông chủ? Zorba phật lòng hỏi. Khốn nạn, thế mà tôi cứ ngồi đó mà nói với ông như một tên điên.
Hắn càu nhàu nằm xuống và chỉ một lát sau tôi nghe thấy hắn ngáy.
Suốt đêm tôi không chợp mắt. Một con họa mi chúng tôi nghe thấy lần đầu tiên đêm nay đã dồn đầy cảnh cô độc của chúng tôi một nỗi sầu vô hạn và đột nhiên tôi cảm thấy nước mắt trào ra.
Tôi ngạt thở. Tôi trở dậy lúc bình minh, và từ cửa lều, tôi ngắm biển và đất. Dường như trái đất đã thay đổi trong một đêm. Trước mắt tôi, trên cát, một bụi gai mới hôm qua đây còn ảm đảm tối mầu, thế mà bây giờ đã đầy những bông hoa trắng nhỏ. Trong không khí phảng phất hương thơm dịu dàng của hoa chanh và cam từ vườn xa. Tôi bước ra ngoài mấy bước. Tôi say sưa không biết chán cái phép lạ muôn đời tái hồi này.
Thình lình tôi nghe thấy sau lưng tôi một tiếng kêu hân hoan. Tôi quay lại. Zorba đã thức dậy, mình trần lao ra khỏi lều. Hắn cũng đang xúc động vì mùa xuân mới. Hắn kinh ngạc la lên:
– Cái gì đó? Cái phép lạ kia kìa, ông chủ, cái phép lạ màu xanh chuyển động đàng kia người ta gọi là gì? Biển? Biển? Còn cái mang tạp-dề xanh xanh điểm hoa kia? Trái đất? Nghệ sĩ nào đã tạo nên chúng? Tôi xin thề với ông, đây là lần đầu tiên tôi trông thấy đó, ông chủ!
Cặp mắt hắn đầm đìa lệ.
– Ê! Zorba! Bác điên rồi hả?
– Tại sao ông cười? Ông không thấy gì sao? Có cái kỳ diệu đằng sau tất cả những cái đó, ông chủ!
Hắn lao ra ngoài, bắt đầu nhẩy múa và lăn lộn trong cỏ như một con ngựa con vào mùa xuân.
Mặt trời xuất hiện. Tôi chìa lòng bàn tay ra cho ấm. Những cành cây đâm chồi nẩy lộc, những bộ ngực căng tròn, tâm hồn cũng trổ bông như một cái cây; người ta cảm thấy thân thể và tâm hồn được nhồi nặn cùng bằng một chất liệu.
Zorba đứng lên, tóc hắn đầy sương đọng và đất. Hắn la:
– Lẹ lên, ông chủ! Chúng ta phải mặc quần áo cho thật bảnh! Hôm nay là ngày chúng ta được ban phước lành. Lão tư tế và các hương mục sắp đến bây giờ. Nếu họ thấy chúng ta bò lê bò càng trong cỏ như thế này thì sẽ đẹp mặt cho Công ty lắm đấy! Bởi vậy hãy phô cổ cồn giả và cà vạt ra! Hãy phô những chiếc mặt nạ nghiêm trang ra! Có đầu óc hay không chẳng quan trọng gì, chỉ cần có một cái mũ cho bảnh chọe vào là được! Thế giới này là một thế giới điên cuồng, đáng phỉ nhổ!
Chúng tôi mặc quần áo, thợ thuyền đến, chẳng bao lâu những hào mục cũng tề tựu đông đủ.
– Hãy nghiêm chỉnh. Ông chủ, cố mà nhịn cười! Chúng ta không được tỏ ra lố bịch mới được.
Thầy tư tế Stephanos đi đầu trong tấm pháp y dơ dáy với những cái túi sâu. Trong những buổi lễ giáng phúc, mai táng, hôn nhân, rửa tội, ông ta đã ném vào trong những cái vực thẳm đó tất cả những cái gì người ta biếu: nho, bánh vòng, bánh chả phó mát, thịt viên, kẹo…, tất cả, và buổi tối, vợ ông ta, mụ Pappadia.
Sau thầy tư tế Stephanos là các hương mục: Kondomanolio, lão chủ quán café, người tưởng mình biết cả thế giới vì lão đã đi tới tận La Canea và đã trông thấy tận mắt hoàng tử George; bác Anagnosti, với cái áo chemise rộng tay trắng xóa, lão giáo viên trang nghiêm đạo mạo, với cây gậy ngắn, và cuối cùng, Mavrandoni, với dáng đi nặng nề, chậm chạp. Lão mặc một cái áo chemise đen, đi ủng đen và chít một cái khăn tay đen trên đầu. Lão nhếch mép chào chúng tôi. Cay đắng và dữ tợn, lão đứng một mình, lưng quay ra biển.
– Nhân danh Jesus Christ Chúa chúng tôi! Zorba nghiêm trang nói.
Hắn dẫn đầu đám rước và tất cả nói theo hắn trong sự tâm niệm thành kính.
Những kỷ niệm cổ xưa về những nghi thức pháp thuật nổi dậy trong những lồng ngực nông dân này. Tất cả đều đổ dồn cặp mắt về phía thầy tư tế như thể họ chờ đợi lão tiếp xúc và yểm trừ những sức mạnh vô hình. Hàng ngàn năm trước những phù thủy đã giơ tay lên, vẩy nước thánh vào không khí, lẩm bẩm những câu chú bí hiểm và toàn năng và những tà ma chạy trốn trong khi những phúc thần từ nước, đất, không gian hiện ra phò trợ con người.
(*) sẽ đeo mục kỉnh lên và vừa lôi các thứ ra vừa gặm nhắm dần.
(*) Tước vị dành cho một thầy tư tế Hy Lạp (Pappas). – N.H.H.
