Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 95
Hơi thở tôi tắc nghẹn. Tôi nghĩ thầm: “Ðó là một con dã thú, một con dã thú và nàng biết điều đó. Ðứng trước nàng, đàn ông là những sinh vật yếu đuối đáng thương, điên cuồng, phi lý xiết bao! Tựa như một vài côn trùng – con ngựa trời, châu chấu, nhền nhện – nàng cũng ăn tươi nuốt sống những con đực vào lúc rạng đông.”
Góa phụ đã cảm thấy sự hiện diện của tôi? Nàng đột nhiên ngừng hát và quay lại. Cặp mắt chúng tôi giao nhau, chớp nhoáng. Ðầu gối tôi quỵ xuống, như thể tôi đã trông thấy một con cọp cái sau rậu lau.
– Ai đó? Nàng hỏi, giọng tắc nghẹn.
Kéo tấm khăn quàng cổ xuống che ngực, nàng sa sầm nét mặt.
Tôi sắp sửa dời chân đi, nhưng những lời nói của Zorba chợt dâng lên ngập hồn tôi. Tôi thu hết can đảm. “Biển, đàn bà, rượu…” Tôi trả lời:
– Tôi đây. Tôi đây. Mở cửa cho tôi.
Những lời nói đó vừa thốt ra, một nỗi kinh hoàng choáng ngập lấy tôi. Tôi lại sắp bỏ chạy. Nhưng tôi chế ngự tôi, xấu hổ cùng mình.
– Tôi là ai?
Nàng rón rén bước một bước thận trọng, vươn cổ ra, nheo mắt lại để nhìn cho rõ hơn và bước thêm một bước nữa, cúi đầu phía trước, nghe ngóng.
Thình lình khuôn mặt nàng tươi tỉnh. Nàng thè đầu lưỡi ra và liếm môi.
– Ông chủ? Nàng hỏi bằng một giọng dịu dàng hơn.
Nàng tiến lên thêm một bước, thu mình lại như sẵn sàng chồm lên.
– Ông chủ phải không? Nàng cất tiếng khàn khàn hỏi.
– Vâng.
– Vào đi!
Rạng đông. Zorba đã trở về và đang ngồi trước lều. Hắn vừa hút thuốc vừa ngó mông ra biển, như hắn đang chờ đợi tôi.
Vừa thấy tôi, hắn ngẩng đầu lên và nhìn tôi chăm chú. Hai cánh mũi hắn hấp hiu như mũi con chó săn. Hắn vươn cổ ra, hít mạnh vào… hắn đánh hơi tôi. Trong giây lát khuôn mặt hắn rạng ngời như thể hắn đã ngửi thấy hương thơm của góa phụ trên thân thể tôi.
Hắn chậm rãi đứng lên, cười bằng tất cả con người hắn và chìa tay ra.
– Xin ban phước lành cho ông! Hắn nói.
Tôi lên giường nhắm mắt ngủ. Tôi nghe thấy biển thở dài trầm lặng, theo một tiết điệu êm du, và tôi cảm thấy mình bồng bềnh trên sóng tựa một cánh hải âu. Cứ như thế, được ru một cách êm ái, tôi chìm vào trong giấc ngủ và mộng: Tôi trông thấy một thiếu nữ da đen khổng lồ ngồi xổm trên mặt đất và tôi có cảm tưởng dường như đó là một ngôi đền cổ vĩ đại bằng đá hoa cương. Tôi đi quanh nàng để tìm lối vào một cách tuyệt vọng. Tôi chỉ lớn bằng ngón chân út của nàng. Ðột nhiên, khi tôi đi vòng qua gót chân, tôi trông thấy một cánh cửa đen, giống như một cái động. Một giọng nói lớn vang lên ra lệnh: “Ði vào!”
Và tôi đi vào.
Vào quãng trưa tôi thức dậy. Mặt trời tràn vào qua khuôn cửa sổ, nhuộm trắng tấm khăn trải giường, chiếu lên tấm gương nhỏ treo trên tường mãnh liệt đến nỗi dường như nó sắp làm tấm gương vỡ thành muôn ngàn mảnh.
Giấc mơ thấy thiếu nữ da đen khổng lồ trở lại tâm trí tôi, biển thì thầm, tôi lại nhắm mắt, và tôi cảm thấy sung sướng. Thân thể tôi lâng lâng và thỏa mãn, tựa một con thú nằm dài dưới ánh mặt trời, liếm mép sau khi đã ăn tươi nuốt sống con mồi. Tâm hồn tôi, cũng tựa như một thân thể, nghỉ ngơi, mãn nguyện. Hình như nó đã tìm thấy một lời giải đáp đơn giản một cách kỳ diệu cho những vấn đề sinh tử, phức tạp đã dầy vò nó.
Tất cả niềm hân hoan đêm qua một lần nữa lại òa vỡ trong cùng thẳm con người tôi, lan ra thành những dòng nước mắt và chan chứa tưới lên mảnh đất mà tôi đã được tạo thành. Khi tôi nằm như thế, mắt nhắm lại, dường như tôi nghe thấy con người tôi rạn vỡ và tăng trưởng. Ðêm đó, lần đầu tiên, tôi cảm thấy rõ ràng rằng tâm hồn cũng là xác thịt, nhẹ nhàng hơn, trong suốt hơn, và có lẽ tự do hơn, nhưng cũng là xác thịt. Và xác thịt cũng là tâm hồn, hơi trầm trệ hơn, kiệt lực hơn bởi đường dài, và trĩu xuống vì gánh nặng di sản ngàn đời.
Tôi cảm thấy một bóng đen rơi trên mình tôi. Tôi mở mắt ra: Zorba đang đứng trên ngưỡng cửa và nhìn tôi một cách hài lòng.
– Cứ ngủ đi, cứ ngủ đi, bạn… hắn nói một cách dịu dàng với vẻ ân cần của một bà mẹ. Hôm nay vẫn còn là ngày lễ, cứ ngủ đi!
– Tôi ngủ đã đủ rồi, tôi vừa nói vừa ngồi dậy.
– Ðể tôi quậy cho ông một trái trứng, Zorba mỉm cười nói. Bổ lắm!
Tôi không trả lời, chạy ra bãi, leo xuống biển và phơi mình dưới ánh mặt trời. Nhưng tôi hãy còn cảm thấy một hương thơm dìu dịu và bền lâu trong mũi, trên môi, và ở đầu những ngón tay. Hương thơm hoa cam hay dầu nguyệt quế, mà những người Crete thường hay xức lên tóc.
Ðêm qua nàng đã cắt một ôm hoa cam để tối nay mang dâng lên Chúa, lúc dân làng đang khiêu vũ dưới những cây bạch dương ở công trường và khi nhà thờ vắng vẻ. Bức bình phong in hình thánh tượng ở phía trên giường nàng đầy hoa chanh và qua những cánh hoa, thấp thoáng khuôn mặt ảo não của Ðức Mẹ Ðồng Trinh, với cặp mắt hồ đào mở rộng.
