Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 97
Mimitho đã rút ủng ra trước khi tôi nói hết câu – gã không muốn làm hư nó trên đường đi, và gã kẹp nó dưới nách.
– Tới kiếm ông thầy thuốc, hỏi thăm ông ta và bảo ông ta trèo lên lưng con ngựa cái của ông ta và đến đây ngay. Nói với ông ta rằng bà bị ốm nặng. Mụ đáng thương đó bị cảm lạnh, mụ lên cơn sốt và đang hấp hối. Nói với ông ta vậy, đừng quên nhé. Thôi, bây giờ đi đi!
– Hốp! Hốp! Ði gấp!
Gã nhổ vào tay, sung sướng xoa vào nhau, nhưng không nhúc nhích. Gã vui vẻ nhìn tôi.
– Ði đi, tôi đã bảo mà!
Gã vẫn không nhúc nhích. Gã nháy tôi và cười một cách quỉ quái. Gã nói:
– Ông chủ, tôi đã mang tới chỗ ông một chai nước hoa cam làm quà tặng.
Gã ngừng lại một lát. Gã chờ tôi hỏi ai đã gửi cho tôi, nhưng tôi nín thinh. Gã quang quác nói:
– Ông không muốn biết ai đã gửi cho ông à, ông chủ? Ðể ông xức tóc, bà ấy nói vậy, để cho nó thơm!
– Ði nhanh lên! Ðừng bép xép!
Gã cười, nhổ vào tay lần nữa:
– Hốp! Hốp! Ði gấp! Chúa đã sống lại.
Và gã biến mất.
22
Dưới những cây bạch dương, cuộc khiêu vũ Phục Sinh đã hào hứng đến tột độ, một thanh niên khỏe mạnh, đẹp trai ngăm ngăm đen, tạc độ hai mươi, hai má phủ một lớp lông tơ chưa bao giờ biết tới con dao cạo, hướng dẫn cuộc khiêu vũ. Trong cổ áo chemise mở rộng, ngực gã lấm chấm những đốm đen, đầy lông quăn. Ðầu gã ngã về phía sau, chân gã đập trên mặt đất như một cặp cánh: thỉnh thoảng gã lại liếc một thiếu nữ nào đó, và lòng trắng mắt gã lóe lên, bất động, lo âu trên khuôn mặt sạm đen.
Tôi say sưa và đồng thời sợ hãi. Tôi vừa từ nhà mụ Hortense trở về. Tôi đã gọi một người đàn bà đến trông nom mụ và an tâm đến xem cuộc khiêu vũ Crete. Tôi lại gần bác Anagnosti và ngồi cạnh lão trong ghế dài. Tôi ghé vào tai lão hỏi:
– Gã thanh niên dẫn đầu cuộc khiêu vũ kia là ai vậy?
Bác Anagnosti cười. Lão thán phục nói:
– Gã tựa thượng đẳng thiên sứ chở linh hồn chúng ta đi, tên du đãng. Ðó là Sifakas, gã chăn chiên. Suốt năm, gã trông nom súc vật trên núi và chỉ xuống núi nhìn người ta khiêu vũ vào dịp lễ Phục Sinh.
Ðoạn lão thở dài lẩm bẩm:
– Ôi, nếu còn trai tráng! Nếu tôi còn trẻ như gã, xin thề danh dự với ông, tôi sẽ tấn công Constatinople như vũ bão.
Gã thanh niên lúc lắc đầu và thốt lên một tiếng kêu be be, phi nhân, giống hệt như một con cừu động cỡn. Gã hét:
– Chơi đi! Chơi đi, Fanurio! Chơi cho đến khi nào Thần Chết chết luôn!
Thần Chết chết trong từng giây phút và hồi sinh trong từng giây phút, như đời sống. Tự ngàn năm trước, thanh niên và thanh nữ đã khiêu vũ dưới tàn lá dịu dàng của cây đương độ xuân – bạch dương, tùng bách, sồi, tiêu huyền, thốt nốt mảnh mai – và họ còn tiếp tục khiêu vũ hàng ngàn năm nữa, khuôn mặt bị tàn phá bởi khát vọng. Những khuôn mặt đổi thay, lụn tàn trở về cát bụi; nhưng những khuôn mặt khác vươn lên, thay thế. Chỉ có một vũ công duy nhất, nhưng có vô vàn mặt nạ, bất tử và luôn luôn ở tuổi đôi mươi.
Gã thanh niên đưa tay lên vuốt ria, nhưng gã không có một sợi nào. Gã lại la lớn:
– Chơi đi! Chơi đi, bạn Fanuria, nếu không tôi nổ tung bây giờ.
Gã chơi thất huyền vung tay, cây thất huyền vang lên, những cái chuông ngân theo nhịp và gã thanh niên nhẩy lên, đập chân vào nhau ba lần trên không, cao bằng đầu người, đầu mũi ủng đụng vào đầu người bên cạnh, gã tuần phu Manolakas.
– Hoan hô, Sifakas! Mọi người la lên và những thiếu nữ run rẩy và cúi mặt xuống.
Nhưng gã thanh niên, lặng lẽ, không nhìn ai hết.
Man rợ và kỷ luật, gã tì mu bàn tay trái lên háng thon và nhẩy nhót, mặt bẽn lẽn cúi gằm xuống đất.
Ðột nhiên, cuộc khiêu vũ ngừng lại khi lão phù thủy Androulio vừa chạy vào công trường, tay giơ lên trời.
– Mụ góa! Mụ góa! Mụ góa! Lão hổn hển la.
Gã tuần phu Manolakas là người đầu tiên bỏ cuộc khiêu vũ, lao tới. Từ công trường người ta có thể nhìn nhà thờ hãy còn trang hoàng bằng cành đào kim nhưỡng và nguyệt quế. Những vũ công ngừng lại, máu bốc lên đầu, những lão già, từ băng đứng nhỏm dậy. Farunio đặt cây thất huyền vào lòng, lấy bông hồng Tháng Tư xuống và ngửi.
– Ðâu, cố Androulio? Họ tức tối gầm lên. Mụ đâu?
– Trong nhà thờ, con khốn kiếp vừa mới bước vào; mụ ôm một ôm hoa chanh.
– Tới đó đi anh em ơi! Gã tuần phu vừa la vừa xông lên đầu tiên.
Ngay lúc đó, góa phụ xuất hiện trước ngưỡng cửa nhà thờ, đầu chít khăn choàng đen. Nàng làm dấu.
