Jason Nguyễn.
Các em chỉ cho nhau học để giúp cô giáo.
Lớp học Việt ngữ tại nhà
Nhành Lan
Những buổi chiều, tôi thường rảnh rỗi, đi thăm học sinh của tôi. Ða số các em không biết đọc và viết tiếng Việt. Phụ huynh không biết nhờ ai giúp đỡ, mà trung tâm dạy tiếng Việt cách thành phố chúng tôi những một giờ lái xe, thế là tôi tình nguyện dạy tiếng Việt cho các em, mỗi tuần ba buổi.
Lớp tôi chỉ có 7 học sinh, nhưng ba trình độ:
1. 3 em biết đọc, biết viết.
2. 2 em mới học vỡ lòng.
3. 2 em biết đặt câu và viết được những bài dê dễ (có câu hỏi gợi ý).
Tuy hơi vất vả, nhưng tôi rất vui vì các em chăm chỉ, và thích học tiếng Việt, nhất là 2 em trình độ cao.
Hàng ngày các em tập trung tại nhà một em học lớp vỡ lòng, chờ tôi đến. Thầy và trò cùng học một cách vui vẻ. Ðôi lúc các em nhõng nhẽo, đòi tôi kể chuyện cổ tích. Tôi chiều các em, kể cho các em nghe những chuyện cổ trong lịch sử nước nhà. Rồi lần sau, tôi yêu cầu các em kể lại câu chuyện ấy, và đưa nhận xét của các em về ý nghĩa của câu chuyện. Thỉnh thoảng các em đói bụng, tôi phải nấu mì gói.
Ðôi khi sau giờ học, tôi nán lại, giúp các em làm bài tập của trường.
Các em của tôi rất ngoan, mới học được 2 tháng, nhưng tiến bộ thật nhiều, nhất là hấp thụ nền văn hóa cổ truyền thật mau.
Hy vọng, lớp học của tôi sẽ càng ngày càng đông.
*********************************************
Em viết văn Việt
Những bài viết của học sinh các trường Việt ngữ
Nhằm tạo một diễn đàn cho các em tập viết tiếng Việt, Ban Biên Tập trang Tiếng Việt Dấu Yêu kêu gọi quý phụ huynh và quý thầy cô khuyến khích các em viết văn, diễn tả bằng tiếng Việt những cảm nghĩ và ước vọng trong đời sống của các em. Ước mong nơi đây một sân chơi được mở ra và khu vườn văn hóa Việt sẽ được quý phụ huynh và quý thầy cô góp tay vun trồng, khuyến khích.
Trong các bài nhận được và chọn để đăng, chúng tôi cố ý giữ nguyên văn những gì các em viết. Vì thế, khi đọc đến những ngôn từ, lỗi chính tả và sai văn phạm, chúng tôi mong được phụ huynh và thầy cô chia sẻ và sửa chữa cho các em tại nhà hay trong lớp học.
Tất cả các bài viết dưới dạng MSWord, font Unicode; và hình ảnh dạng .jpg, xin gởi về địa chỉ email: [email protected] (xin đừng gởi dạng .pdf vì không tiện cho việc layout).
Trân trọng cảm ơn quý vị.
Nguyễn Việt Linh
Bài các em viết về Halloween
Em rất thít ngày Halloween, vì em được đi sin kẹo với các bạn em.
Năm củ, em sin được rất nhiều kẹo, và toàn kẹo ngon nhiều. Năm nay mẹ nói không cho em đi xin kẹo nữa, em buồn lắm.
Me nói, ăn kẹo khôn tốt, rồi có người sấu, bỏ chất độc vào kẹo. Thấy em khóc, bà ngoại năn nỉ với mẹ. Mẹ nói em phải khôn được ăn kẹo, và sin kẹo về phãi bỏ thùn rác để khôn ai được ăn.
Em đồng ý. Vậy là mẹ cho em đi. Em gọi điện thoại cho bạn, và chờ mẹ của bạn em đưa em và bạn em đi. Em khôn khóc nữa.
Jayson Bùi
Lớp Ba trường Garden Grove
******************************
Tham khảo
Từ Hán gốc Việt
Duy Nguyên Trần Ngọc Dụng
Trong lịch sử phát triển phát triển tiếng Việt qua nhiều giai đoạn có thể nói thời kỳ tiếng Việt vay mượn của tiếng Hán kéo dài lâu và khốc liệt nhất theo tính cách ‘không tự nhiên’ của một ngôn ngữ. Kết quả của trên 1,000 năm bị người Hán chiếm đóng, họ tìm mọi cách Hán hóa dân Việt nên đã thủ tiêu mọi vết tích của văn hóa Việt, trong đó có chữ Việt. Tuy nhiên vì sự tiếp xúc giữa hai ngôn ngữ, sự vay mượn của nhau và việc thường xảy ra trên bất cứ nơi nào và trong bất cứ thời đại nào. Ngày nay, với thời gian vỏn vẹn trên ba mươi năm, trong tiếng Anh đã có lác đác vài chữ Việt du nhập vào đời sống của người Hoa Kỳ, chẳng hạn chữ áo dài, Tết đã được ghi trong tự điển (1). Gần đây nhất chữ phở đã chính thức trở thành món ăn nổi tiếng và được người Mỹ dùng trực tiếp chứ không còn phải dịch ‘beef noodle’ như trước.
Trở lại chuyện mấy ngàn năm trước. Trước thời Hán thuộc người Việt đã có chữ viết riêng (2). Lúc bấy giờ người Việt nói thứ tiếng mà nhiều nhà sử học và ngữ học (3) cùng đồng ý với nhau là trong giòng Mon Khmer bao gồm các nước vùng Nam Á Châu như Mã Lai, Nam Dương, Việt Nam, Phi Luật Tân, Tày, Thái, v.v. Trong khoảng từ thế kỷ 1 sau công nguyên khi người Hán trực tiếp cai trị nước Việt, lúc bấy giờ gọi là Giao Châu, thì tiếng Việt bắt đầu chuyển qua pha trộn với tiếng Hán khi các bộ lạc người Hán vượt sông Hoàng Hà và Vị Hà phát triển về hướng Nam. Do đó trong thời gian này, tiếng Hán bắt đầu du nhập một số từ của tiếng Việt Mường cổ. Nguyên nhân chính là vì đất Việt nằm trong khu vực nhiệt đới nên rất nhiều thứ miền ôn đới và hàn đới không có. Bài viết này đề cập đến một số từ ngữ có gốc gác là tiếng Việt hoặc ngôn ngữ Nam Á được người Hán du nhập khi tiếp xúc với các nền văn minh phương Nam.
Vì đang trong vòng nghiên cứu nên bài viết mới khám phá được một ít từ ngữ có liên quan đến cây cỏ, đồ dùng hay con vật.
Về cây cỏ, chẳng hạn như cây cau qua chuyện Trầu Cau dưới thời Hùng Vương. Chữ cau là âm trại của chữ aaykka trong tiếng Mã Lai, như chữ xoong đọc trại từ chữ casserole. Tiếng Anh nói dựa theo tiếng La Tinh là areca. Người Tày gọi cau là mày làng, người K’Ho gọi là pơ lạng. Người Tàu viết và phiên âm thành 檳榔 [bīng lang] và âm Hán-Việt là tân lang.
Cây chuối ‘banana’ của người Việt xuất phát từ tiếng Nam Á, nên người Khờ Me thì nói là chec, người Hán phiên âm thành [jiao] 蕉 tiêu’. Ngày nay chúng ta có loại chuối tiêu để chỉ loại chuối trái nhỏ hơn so với các loại chuối khác như sứ, ba lùn, đá, hột, ba hương, v.v. Thí dụ nữa là gừng ‘ginger’ loài thuốc quý của phương Nam, nếu dùng khi còn tươi có tác dụng trị cảm, tiêu hóa; dùng khô thì có tác dụng giữ người ấm và xua tan cái lạnh nhập vào người. Nguyên chữ gừng xưa đọc là keng, người Hán mượn âm [keng] đó mà viết thành [jiang], sau đó người mình đọc trại âm 薑 [jiāng] ra là khương. Có hai loại sanh khương ‘gừng tươi’ và can khương ‘gừng khô’.
Tương tự, trái trám ‘canarium harveyi’ nguyên là trái klam. Hán thượng cổ nghe thành blàu nên từng gọi là bồ lưu. Về sau đổi thành cảm lãm và viết là 橄欖 [gǎn lǎn]. Một loài thực vật rất được người Việt ưa chuộng là cây sen ‘lotus’. Nguyên xưa, người Việt nói là kren, người Hán nghe thành [lián] 蓮 người Việt đọc trại thành liên < kren > sen. Trước khi gặp cây sen, người Hán chỉ có loại sen mọc trên khô gọi là cây hà 荷 [hé] hay còn gọi là 芙蕖 [fúqú] đọc thành phù cừ, hạt của nó gọi là liên ‘lotus seed’.
Một loại cây khác ở xứ lạnh không có là cây dừa ‘coconut tree’. Người mình gọi là dừa từ chữ cổ da. Người Hán gọi là 椰 [yē] da >椰子[yē zi] đọc là da tử. Cùng giống với loại dừa, cây bang 桄榔 [guangláng] quang lang < blang < klang > cây bang ‘palm’. Còn có tên là cây đoác.
Cây mía cũng là một trong những sản phẩm đặc trưng của phương Nam. Ngày xưa, người Việt sống bằng hái lượm nên khám phá ra tổ ong chứa nhiều mật và dùng mật trước tiên. Khi khám phá ra chất ngọt trong cây mía, nghề làm đường mới phát triển. Lúc bấy giờ các dân tộc phương Nam gọi đường ‘sugar, sweet, candy’ là toong nên khi người Hán du nhập chữ đường vào chữ viết của họ thành 糖 [táng] tức tang. Do vậy mới có thể hiểu tại sao nói về triều đại nhà Ðường thì tự điển Anh-Mỹ viết là Tang Dynasty (618-907 sau Tây lịch).
Ngay cả con gà ‘chicken, rooster’ là giống vật có mặt tại Việt Nam, Thái Lan trên 10 ngàn năm trước. Lúc bấy giờ người mình gọi giống vật này là rka và dần đà biến thành gà. Khi người Hán tiếp xúc với dân ta họ mới biết đến nó và đọc trại ra là kê 雞 [ji], do biến cách của rka > kja > kjie < [jié] 桀.
Qua chữ sen /kren/ và gà /rka/ thì thấy rõ tiếng Hán không hề có âm /r/ do ký hiệu mẫu tự “r” tiêu biểu đều biến mất khi trở thành âm Hán. Ðánh xáp lá cà cũng là do chữ rka này mà ra; tức là đánh cận chiến y hệt hai con con gà chọi đá nhau.
Sử truyền rằng cuối thời vua Hùng Vương thứ mười tám Thục Phán cướp ngôi. Lúc bấy giờ Tần Thủy Hoàng đã gồm thâu sáu nước và lập nên đế chế đầu tiên tại đất Tàu rồi tự xưng hoàng đế. Tần Thủy Hoàng bèn muốn thôn tính luôn ngước Âu Lạc của ta nên nhiều lần đem quân sang đánh. Thế nhưng người Việt lúc bấy giờ đã có vũ khí đặc biệt bắn ra một lúc nhiều mũi tên do Tướng Cao Lỗ sáng chế, gọi là cái nỏ. Do vậy mà mưu đồ của Tần Thủy Hoàng luôn luôn thất bại. Ðến khi Triệu Ðà là một thái thú ở miền Nam nước Tàu nổi loạn và muốn tách ra khỏi quyền cai trị của nhà Tần nên đã tìm cách chiếm Âu Lạc lập nên “nước Nam Việt”.
Câu chuyện Trọng Thủy-Mỵ Châu chứng minh hùng hồn rằng cái ná từ chữ pnar là vũ khí của người Việt chế ra và sau đó Triệu Ðà lập mưu thông gia để đánh cắp. Từ đó chữ pnar xuất hiện trong chữ Tàu là nỗ) [nu] bằng cách ghép chữ nô nghĩa là ‘nô lệ’ + cung bên dưới để chỉ món vũ khí được xem là vô địch thời bấy giờ: pnar > cái ná > nỏ ‘cross-bow’ 弩>, nỗ (âm Hán) sau khi nhập trở lại vào đất Việt.
Nguồn gốc người Hán xuất phát từ khu vực con sông gọi là Hoàng Hà 黃河 nằm sâu trong đất liền. Lúc bấy giờ họ chỉ biết có nhiều con sông nối với nhau: Sông con nối với sông lớn chảy từ nơi này sang nơi khác chứ không có ý niệm chảy ra biển. Do vậy họ chưa có chữ giang. Ðến khi lấn chiếm các vùng lân cận ra đến biển về hướng Ðông và hướng Nam, họ học thêm được chữ giang này: 江 [jiāng] ‘river’ giang < sông < krong > ‘kong’.
Tương tự, việc đi lại trong đất liền không bao giờ cần bè: 筏 [fá] phiệt f < b < bak cái bè.
Kể cả một vài khoáng chất người Hán cũng không có nên phải vay mượn của người Việt, như đồng ‘copper’ do chữ toong mà ra. Họ dùng chữ 同 [tóng] ‘cùng’ + 金 ‘kim’ thành chữ vẫn đọc là 銅 [tóng].
Tản mạn một vài điều để cho thấy chúng ta cũng có những cái văn minh hơn Tàu nhiều và cũng được người ta bắt chước chứ không cứ gì mình chỉ biết bắt chước người ta mà thôi.
Rất mong quý vị cao nhân có khám phá gì mới vui lòng tiếp tay để chúng ta có được chút gì mà tự hào.
Chú thích:
1. Random House Unabridged Dictionary – ed. 1993 CD, American Heritage – ed. 1992.
2. Sách Tiền Hán Thư, Thánh Tông Di Thảo, Thanh Hóa Quan Phong đều có đề cập đến loại chữ con giun hoặc con nòng nọc của người Việt cổ trước thời Hán thuộc.
3. H. Mapéro, A. Hauricourt, M. Ferlus, Paul K. Benedict…
4. Theo sách cổ của Tàu thì nô là con gái của phạm nhân. Khi người cha phạm tội, bị bắt và kết án. Trong thời gian người cha thọ án, con gái người đó phải vào nhà quan để làm ‘nô’ tức người giúp việc trong đó cho đến khi người cha mãn hạn tù. Về sau này, những gia đình nghèo bán con cho gia đình giàu để làm nô.
Ðêm nhạc ‘Lửa Ðông Sơn’
Anh Linh Nguyễn và Hồng, Kim – The Ravenous Couple
WESTMINSTER (NV) – Nghệ sĩ Vân Anh đến từ san Jose, trình diễn nhạc cụ cổ truyền và dân ca Việt Nam trong đêm nhạc “Lửa Ðông Sơn” do hội VA NGO Network tổ chức lúc 8 giờ tối Thứ Bảy 3 tháng 11, tại Rose Center, Westminster trước gần 500 khán giả thuộc mọi lứa tuổi. Ðặc biệt có hàng chục học sinh Việt Nam từ các trường trung học như Bolsa Grande, La Quinta, Westminster và Los Amigos tham dự. Ngoài ra còn có rất đông người tham dự là dân bản xứ. Trong hình ngoài nghệ sĩ Vân Anh (giữa) còn có nghệ sĩ đàn guitar điện Nguyên Lê đến từ Paris; bộ ba gồm tay trống Nhật Bản Jimi Nakarawa, Aaron Germain (Cello) và Sheldon Brown (keyboard). (Linh Nguyễn/Người Việt)
