HÀ NỘI (NV) – Gian dối, tham nhũng và không hiệu quả là những điều mà hệ thống kinh tế quốc doanh của CSVN từng bị chỉ trích rất nhiều lần.
Trụ sở chính của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) đang dở sống dở chết vì tham nhũng và kinh doanh bết bát. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)
Nhưng bây giờ, chúng bị coi là đã tạo ra một cuộc khủng hoảng kinh tế như một hệ thống ung nhọt mà nhà cầm quyền không thể dứt bỏ hay sửa chữa nổi.
Hơn 25 năm sau khi CSVN mở cuộc “đổi mới” để tránh sụp đổ hoàn toàn về kinh tế, nhà cầm quyền hiện đang loay hoay với kế hoạch cứu đám quốc doanh sao cho khỏi chết chìm.
Nghị quyết của những lần họp đảng đều hô hào lấy quốc doanh làm chủ đạo cho cả nền kinh tế bất chấp những khuyến cáo của các chuyên gia quốc tế.
Xây dựng “khu vực quốc doanh là lỗi lầm lớn nhất của đảng Cộng Sản,” Tiến Sĩ Nguyễn Quang A, một trí thức của “Viện Nghiên Cứu Phát Triển Việt Nam” nay đã tự giải thể vì luật lệ gò ép, nhận định như vậy qua cuộc nói chuyện với báo chí được thông tấn AFP tường thuật.
Theo ông, căn bệnh kéo dài của đám quốc doanh CSVN đã tạo ra khủng hoảng kinh tế trên bình diện rộng hơn.
“Nền kinh tế Việt Nam hiện đang trong tình trạng tồi tệ nhất kể từ năm 1986,” ông A nói.
Khu vực quốc doanh “là đứa con được nuông chiều của những nhóm lợi ích không muốn cải tổ để bảo vệ quyền lực của họ… Họ muốn duy trì tình trạng (quốc doanh) với bất cứ giá nào.” Ông nói.
Dù năm ngoái đã hạ lãi suất một số lần để kích thích tăng trưởng kinh tế, nền kinh tế của Việt Nam năm 2012 vẫn tăng trưởng thấp nhất trong suốt 13 năm qua. Áp lực lạm phát vẫn rất mạnh nên một số chuyên gia kinh tế tài chính cho rằng Hà Nội ở trong tình thế bối rối, muốn châm ngòi để kinh tế lấy thành tích nhưng lại sợ.
Không kể những tổ chức kinh tài đảng đoàn và những công ty của các địa phương, CSVN còn khoảng 1,300 công ty quốc doanh lớn nhỏ thuộc quyền chi phối của nhà cầm quyền trung ương. Chúng chiếm 45% tổng vốn đầu tư ở Việt Nam, sử dụng tới 60% tín dụng thương mại cũng như được bơm cho tới 70% các tín dụng đầu tư phát triển.
Tuy nhiên, ngược lại với sự đầu tư lớn lao và ưu đãi mọi mặt của nhà nước dành cho, chúng chỉ đóng góp được 30% vào Tổng sản lượng Quốc gia (GDP), theo các con số chính thức được Bộ Kế Hoạch và Ðầu Tư CSVN đưa ra hồi tháng 11 năm ngoái.
Một số chuyên viên cho rằng nếu kể cả các công ty con và những công ty núp dưới danh nghĩa tư nhân nhưng thực tế là được các chức sắc của chế độ kiểm soát, khu vực quốc doanh của CSVN chiếm tới 70% hoạt động kinh tế tại Việt Nam.
Cái ai cũng nhìn thấy rất rõ là khu vực quốc doanh đang ngắc ngoải. Chúng hiện đang ôm số nợ lên tới 61 tỉ USD mà các báo cáo trong nước thấy đưa ra nói khoảng 30 trong số 85 đại công ty quốc doanh nợ gấp 3 tới chục lần vốn sở hữu.
Một số đại công ty thì “chết lâm sàng” như Tập đoàn đóng tàu Vinashin và Tổng công ty Vận tải biển Vinalines có những món nợ lớn cả trong và ngoài nước đã đáo hạn nhưng không trả nổi, tổng cộng khoảng 1.1 tỉ USD.
Những công ty này được nhà cầm quyền qua ông Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng ưu ái bơm tiền từ khi lên làm thủ tướng năm 2006 đến nay. Dù bị chỉ trích kịch liệt, ông chỉ ra trước Quốc Hội nói mấy lời nhận lỗi suông chứ không từ chức.
Những tháng gần đây, có nhiều lời đồn đoán rằng sau sự gục ngã của Vinashin và Vinalines, hai đại gia khác gồm Tập đoàn Ðiện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Than-Khoáng Sản Việt Nam (TKV) cũng có thể sập tiệm.
Một trong những lý do là các đại gia dựa vào ưu thế con cưng của chế độ để vay những số tiền rất lớn đổ vào địa ốc, ngân hàng, chứng khoán và những ngành khác.
Thị trường địa ốc sụp đổ, hệ thống ngân hàng ôm những núi nợ khó đòi và có thể mất luôn, thị trường chứng khoán cũng ngáp ngáp theo sự tuột dốc của nền kinh tế.
Các số tiền khổng lồ mà đám đại gia quốc doanh đầu tư “ngoài ngành” có thể mất luôn đang là cái nhức đầu mà chế độ Hà Nội vẫn chưa có giải pháp nào đối phó.
“Cuộc khủng hoảng nợ công là một thảm kịch kinh tế kéo dài từ 5 năm qua đã và đang liên quan đến quyền lực của đảng,” theo ông Nguyễn Quang A.
Bùi Quang Vinh, bộ trưởng Kế Hoạch-Ðầu Tư CSVN cáo buộc hồi năm ngoái là “có những người cố tình vi phạm pháp luật chỉ vì lợi ích cá nhân.” Một số người cầm đầu Vinashin và Vinalines, bị coi như các con dê tế thần, hoặc đã có án như Phạm Thanh Bình, hoặc đang nằm trong tù chờ án như Dương Chí Dũng.
Còn “các đồng chí chưa bị lộ” thì vẫn nằm đó trong khi chế độ lúng túng với các giải pháp tránh vết xe đổ.
“Các công ty quốc doanh đã cầu cứu nhà nước bơm tiền để chúng tồn tại. Họ đã trở thành ung thư của nền kinh tế.” Một đại biểu Quốc Hội CSVN giấu tên phát biểu với thông tấn AFP.
“Cải cách quá chậm chạp vì sự chống đối của các lãnh tụ nhà nước cũng như của các người cầm đầu đám quốc doanh. Hàng tỉ đô la đã thất thoát nhưng gần như không có ai (trách nhiệm cao nhất) bị lôi ra trước pháp luật.” (TN)
