Bác Sĩ Ðặng Trần Hào
Kỳ trước, chúng ta đã tìm hiểu bệnh về gan, tim và thận do tánh sanh, kỳ này tiếp tục đi tìm hiểu bệnh về tì do tánh sanh.
Thứ tư tìm hiểu về tì (lá lách)
Tì có nhiệm vụ chuyển hóa và vận chuyển tân dịch là do sự hợp tác làm việc giữa tì (lá lách) và vị (bao tử). Tiêu hóa thức ăn là do chức năng của vị, nhưng hấp thụ và chuyển hóa các chất dinh dưỡng lại do công năng của tì. Vị và tì là một cặp âm dương phối hợp làm việc trong sự hấp thụ và chuyển hóa đồ ăn tới những cơ tạng trong cơ thể. Nhiệm vụ của tì biến những thức ăn thành huyết và khí. Y Khoa Ðông Phương coi tì là tạng chính trong việc giúp kiện toàn tiêu hóa. Nếu tì không cung cấp được huyết và khí cho cơ thể, là do ăn uống không đủ dinh dưỡng.
Tì có có nhiệm vụ chuyển hóa những chất dinh dưỡng biến thành huyết lên phổi, để nơi đây khí và huyết được hấp thụ biến thành thanh huyết, đưa lên tim, đi nuôi cơ thể. Chiều của tì khí luôn đi lên. Ðồng thời tì khí có nhiệm vụ chuyển hóa nước trong cơ thể.
Nếu khí và huyết hoạt động nhịp nhàng trong cơ thể, tiêu hóa dễ dàng và kiện toàn. Nếu tì suy yếu, toàn cơ thể hay một phần của cơ thể sẽ thiếu khí và huyết. Nếu tiêu hóa bị ảnh hưởng sẽ gây nên chướng bụng, đau bụng, tiêu chẩy hay biếng ăn có thể xẩy ra.
Tì thống huyết, tì quan hệ chặt chẽ với huyết, huyết là tính khí của đồ ăn do tì và vị cùng làm việc mà tạo thành. Cho nên tì là nguồn sinh ra huyết, và tim là tạng chủ về huyết.
Tì không những chủ về huyết mà còn là công dụng thống nhiếp huyết. Tì khí khỏe mạnh mới có thể duy trì được sự vận hành bình thường của huyết dịch mà không bị tràn ra ngoài. Nếu tì khí suy yếu, không còn chức năng thống huyết, thì huyết dịch sẽ chẩy tràn ra ngoài mạch mà xuất hiện các chứng xuất huyết khác nhau.
Nếu một người luôn bị ám ảnh một ấn tượng gì. Chẳng hạn như cứ tưởng như có ai muốn hãm hại mình, thì là do tì mất quân bình mà gây ra.
Ngoài ra theo Y Khoa Ðông Phương cho rằng con người sống giữa khoảng trời và đất, hấp thụ sinh khí của vạn vật, vận hành theo bốn mùa Xuân-Hạ-Thu-Ðông. Sự tuần hoàn theo luật tự nhiên của tạo hóa: sinh-lão-bệnh-tử và ảnh hưởng của âm-dương và ngũ hành tương sinh, tương khắc.
Ðể cho tì khí được điều hòa giúp kiện toàn tiêu hóa chúng ta phải sống cho hài hòa. Tránh bực bội, cáu giận và lo nghĩ quá độ từ ngày nọ qua ngày kia, sẽ ảnh hưởng tới gan khí và tì khí.
Khi tức giận là gan khí bất thường, ảnh hưởng qua tì, làm tì khí đi xuống, thay vì đi lên, gây ra đại tiện lỏng, đại tiện ngay sau khi ăn, đau bụng, ăn không thấy ngon, làm biếng ăn, lợm giọng, buồn mửa…
Nếu cộng thêm với tì khí bị suy yếu có thể đưa tới những bệnh bị ám ảnh, sợ sệt.
Bài thuốc
Bạch thược 12 grs
Sài hồ 9 grs
Thăng ma 9 grs
Bạch truật 9 grs
Phục linh 9 grs
Bán hạ 9 grs
Hậu phát 9 grs
Toan táo nhân 9 grs
Viễn trí 9 grs
Mộc hương 9 grs
Sa nhân 3 grs
Bá tử nhân 9 grs
Sâm hoa kỳ 9 grs
Can khương 9 grs
Cam thảo 3 grs
– Bạch thược, sài hồ: Bình gan khí.
– Thăng ma, sài hồ: Thăng tì khí.
– Sâm hoa kỳ, bạch truật, phục linh: Bổ tì khí, kiện toàn tiêu hóa.
– Bán hạ, hậu phát, sa nhân: Tiêu đàm, ngưng buồn mửa.
– Toan táo nhân, viễn trí, bá tử nhân: An tâm, trị ám ảnh.
– Mộc hương, can khương: Tản khí, ôn tì khí.
– Cam thảo: Bổ tì khí và phối hợp các vị thuốc.
Ngoài ra, hệ thống tiêu hóa có nhiều nhiệm vụ phức tạp như chuyển hóa thức ăn, hấp thụ dưỡng chất, đưa những chất cặn bã xuống hạ tiêu, thải ra ngoài, nên cần phải được nuôi dưỡng và bồi bổ hàng ngày.
Ngoài bệnh do tánh sanh, bệnh còn do nhiều lý do như ăn uống sai lầm:
– Tự chiều theo sở thích mà thiên về một loại thực phẩm nào, tạo nên sự hấp thụ không quân bình về dinh dưỡng.
-Trong khẩu vị dùng quá nhiều một loại gia vị: ngọt, béo, mặn…
– Ăn không điều độ, bừa bãi cho khoái khẩu.
– Uống rượu và hút thuốc quá nhiều.
– Thiếu thể dục và vận động cơ thể.
– Thiếu tịnh dưỡng và ngủ đầy đủ.
Hoàn cảnh
– Nguồn không khí và nước uống bị ô nhiễm trầm trọng ảnh hưởng tới hô hấp và ăn uống.
– Thực phẩm biến chế nhiều bảo quản và hóa chất, bồi dưỡng thì ít mà còn làm hại sức khỏe.
– Nông dược còn tàn dư trong rau trái vì chất kháng sinh, hormone trong thịt cá.
– Các hóa phẩm hàng ngày thường dùng trong gia đình như thuốc sát trùng, xịt thơm, thuốc trừ muỗi, gián, kiến.
Ðời sống thường nhật
– Chạy đua với thời gian, lúc nào cũng vội vàng, lo nghĩ nhiều vấn đề liên quan tới đời sống như công ăn việc làm, con cái, người thân…
– Chiều theo thói quen ăn uống tốn kém, cho khoái khẩu vị mà gây ra mất quân bình về lục phủ và ngũ tạng, dần dần từ ngày nọ qua ngày kia, tích tụ mà gây ra bệnh.
Rồi phải dùng nhiều loại thuốc để trị bệnh, như trụ sinh làm hệ miễn nhiễm suy yếu, không đủ để ngăn ngừa bệnh tật từ ngoài tấn công vào, hay từ trong do mất quân bình nội tạng.
Quá chậm trễ
Ðến khi chúng ta khám phá ra sức khỏe của chúng ta bị suy yếu trầm trọng, càng yếu chúng ta lại càng lo, làm chúng ta càng suy yếu thêm. Lúc đó chúng ta mới chịu chi tiền để lo thuốc men, nhưng đôi khi quá chậm để chặn đứng được căn bệnh.
Cho nên các cụ ngày xưa có nói: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” và “sức khỏe là vàng.”
Muốn vậy chúng ta phải lưu tâm đến ăn uống, lối sống, giữ cho thân tâm luôn an lạc và dùng những thực phẩm dinh dưỡng để tái tạo lại những tế bào bị hủy hoại và thanh lọc những độc chất mà chúng ta không thể nào tránh khỏi trong thế giới văn minh ngày nay.
