Bản ghi chép lại do Quỳnh Anh thực hiện. Bài học được phát trên Hồn Việt Television.
QUỲNH ANH: Ðây là chương trình Anh Ngữ Trong Ðời Sống Hàng Ngày do Bùi Bảo Trúc phụ trách. Bùi Bảo Trúc, Trúc Giang và Quỳnh Anh xin kính chào quí vị. Chương trình Anh Ngữ Trong Ðời Sống Hàng Ngày đến với quí vị hàng tuần để ôn lại một số điều liên quan đến Anh ngữ mà quí vị gặp trong đời sống. Quí vị có thắc mắc xin liên lạc với Hồn Việt TV nhờ chuyển lại. Tuần qua, Quỳnh Anh nhận được thư của một khán giả, cô Hương ở Costa Mesa, California nhờ anh nói lại về trường hợp mà cô gọi là “nói không là có, nói có là không” trong tiếng Anh. Cô muốn được chỉ dẫn cách dùng của TO BE SUPPOSED TO như trong câu “I AM SUPPOSED TO GO HOME AT 6 P.M.” Xin mời anh…
BÙI BẢO TRÚC (BBT): Thí dụ mà cô Hương đưa ra là một câu xác định (AFFIRMATIVE,) nhưng nghĩa lại là phủ định. I AM SUPPOSED TO GO HOME AT 6P.M. là đáng lẽ ra, theo thói quen, theo thông lệ, hay tôi được lệnh, tôi có bổn phận phải về nhà vào lúc 6 giờ. Câu này không hề có chữ NOT ở trong nhưng nghĩa của câu lại là I DO NOT GO HOME AT 6 P.M. là tôi (đã) không về nhà vào lúc 6 giờ. Và đó là trường hợp “nói có mà lại là không.”
TO BE SUPPOSED TO nghĩa là không làm một việc gì đó đáng lẽ đã phải làm, hay một chuyện gì đó đáng lẽ đã phải xảy ra, đáng lẽ đã phải diễn ra, nhưng lại đã không diễn ra. Chuyện không diễn ra đó được hiểu ngầm, không cần phải nói ra. Quỳnh Anh cho nghe hai thí dụ của cô và sau đó, Trúc Giang dùng cách đặt câu này trong hai câu của cô coi.
QUỲNH ANH: HE WAS SUPPOSED TO COOK DINNER FOR THE FAMILY là đáng lẽ nó đã phải nấu bữa chiều cho cả nhà, nhưng chúng ta hiểu ngầm là nó đã không làm việc đó, việc nấu ăn cho cả nhà, HE DID NOT COOK DINNER FOR THE FAMILY.
HOUSES ARE SUPPOSED TO SELL FAST THIS SPRING là nhà cửa đáng lý ra phải bán rất chạy trong mùa Xuân năm nay, nhưng sự thật là HOUSES DID NOT SELL VERY WELL nhà cửa đã bán không chạy.
TRÚC GIANG: THE NEW CAR IS SUPPOSED TO HAVE NO PROBLEMS là cái xe mới đáng lý ra phải chạy tốt, không rắc rối, trở ngại, nhưng sự thật thì cái xe mới đó hỏng lên, hỏng xuống hoài. THE CAR HAS A LOT OF PROBLEMS.
THE U.S. IS SUPPOSED TO GET OUT OF RECESSION là lẽ ra, Hoa kỳ đã phải thoát ra khỏi cơn suy thoái kinh tế, nhưng THE U.S. IS STILL IN DEEP RECESSION, nước Mỹ vẫn còn bị suy thoái kinh tế trầm trọng.
BBT: Thế bây giờ chúng ta nói KHÔNG mà là CÓ nhé. HE IS NOT SUPPOSED TO SPEND ALL HIS MONEY ON HIMSELF là lý ra, ông ta đã không nên tiêu hết tiền cho mình, nhưng sự thật thì là thế nào đây Trúc Giang?
TRÚC GIANG: BUT HE DID. HE SPENT ALL HIS MONEY ON HIMSELF là ông ấy đã tiêu hết tiền cho mình. Hôm nay, con gái lớn của cháu mắng con em rằng YOU ARE NOT SUPPOSED TO GET UP SO LATE là em đáng lẽ ra không được dậy muộn như thế, khi con em dậy muộn suýt nữa lỡ chuyến school bus.
QUỲNH ANH: Con gái Quỳnh Anh thì thỉnh thoảng lại phải căn dặn anh nó YOU ARE NOT SUPPOSED TO DRIVE OVER SPEED LIMIT là đáng lý ra, anh không được lái quá tốc độ nhưng anh nó vẫn lái vượt quá tốc độ cho phép. Còn chính Quỳnh Anh thì cứ phải tự nhủ mình rằng I AM NOT SUPPOSED TO OVER PROTECT MY CHILDREN là lẽ ra Quỳnh Anh không nên bảo vệ con cái một cách quá đáng nhưng Quỳnh Anh vẫn thấy mình làm ngược lại với điều tự nhắc mình.
BBT: Tuy thế, khi dùng TO BE SUPPOSED TO trong thể hỏi (QUESTION FORM) thì ý nghĩa của nó có thể hơi khác. Thí dụ WHAT AM I SUPPOSED TO DO WITH THIS INVITATION? Nghĩa là tôi phải làm gì với cái giấy mời này đây? Câu trả lời có thể là YOU ARE SUPPOSED TO THROW IT AWAY nghĩa là anh nên quăng nó đi, câu ấy không có nghĩa là anh đã làm một việc không nên làm với nó như chúng ta có thể hiểu lầm. Trong trường hợp vừa kể thì nó có nghĩa như SHOULD: WHAT SHOULD I DO WITH THIS INVITATION? là tôi nên làm gì với cái giấy mời này? Anh nên quăng nó đi. YOU SHOULD THROW IT AWAY.
Cũng thế khi nói WHERE AM I SUPPOSED TO SIT? là Tôi phải/nên ngồi ở đâu? Thì câu ấy chỉ có nghĩa là WHERE SHOULD I SIT? YOU ARE SUPPOSED TO SIT AT THE BACK hay YOU SHOULD SIT AT THE BACK. Quỳnh Anh có thắc mắc gì nữa đây?
QUỲNH ANH: Thưa anh, có mấy lần Quỳnh Anh nói ME TOO đều bị lũ con sửa lưng , nói là Quỳnh Anh dùng sai. Tại sao thế thưa anh?
BBT: Cô không đưa ra thí dụ cô nói ME TOO trong trường hợp nào nên tôi phải đoán vậy. Thực ra, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể dùng ME TOO được. Chúng ta dùng ME TOO khi đồng ý với điều người kia vừa nói. Nhưng chúng ta chỉ có thể dùng ME TOO khi câu nói của người kia ở thể xác định (AFFIRMATIVE.) Thí dụ một người nói I THINK THE ECONOMY IS GETTING BETTER là tôi cho rằng kinh tế đang khá hơn. Nếu chúng ta đồng ý với điều ông ấy suy nghĩ, chúng ta nói ME TOO (tôi cũng vậy, tôi cũng nghĩ, cũng tin như vậy thì nói ME TOO là đúng. ME TOO nghĩa là I ALSO THINK SO. Hay I THINK SO TOO. Nói ME TOO cho nhanh hơn, gọn hơn.
Nhưng khi người kia đưa ra một phát biểu trong thể phủ định (NEGATIVE) thì chúng ta KHÔNG dùng ME TOO được.
Thí dụ câu của người kia là I DO NOT LIKE FAST FOOD là tôi không thích ăn thức ăn nhanh. Trúc Giang đồng ý với người nói câu ấy thì cô có nói ME TOO được không?
TRÚC GIANG: Thưa không. Chú vừa nói là câu của người kia là một câu NEGATIVE: I DO NOT LIKE nên không thể dùng ME TOO được. Cháu nhớ hình như phải nói là ME NEITHER thì phải.
BBT: Trúc Giang nhớ rất đúng. Khi đồng ý với câu phủ định, chúng ta không thể dùng ME TOO mà phải dùng ME NEITHER.
Thực ra chúng ta có tất cả BỐN cách để bầy tỏ sự đồng ý của chúng ta với người kia (với câu phát biểu PHỦ ÐỊNH của người đó.)
Thứ nhất là ME NEITHER.
Thứ hai là I DON’T EITHER.
Thứ ba là NEITHER DO I.
Và thứ bốn là NOR DO I.
Quỳnh Anh cho nghe một thí dụ của cô và 4 cách trả lời coi.
QUỲNH ANH: THEY DO NOT LIVE IN LOS ANGELES là họ KHÔNG sống ở Los Angeles. Nếu chúng ta nói cũng không sống ở Los Angeles giống ông ấy thì phải biểu đồng tình bằng những câu như thế này:
ME NEITHER tôi cũng không (sống ở L.A.)
WE DON’T EITHER chúng tôi cũng không
NEITHER DOES SHE cô ấy cũng không
NOR DID HE anh ấy cũng không
BBT: Ðúng lắm. Nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng có thể dùng động từ TO DO trong các câu trả lời. Nếu trong câu phát biểu, chúng ta gặp một trợ động từ như TO BE, CAN, MUST, SHALL, SHOULD à thì trong câu trả lời, chúng ta dùng lại các trợ động từ đó. Thí dụ SHE CANNOT SWIM thì nếu Trúc Giang đồng ý thì Trúc Giang sẽ nói thế nào?
TRÚC GIANG:
ME NEITHER
I CAN’T EITHER
NEITHER CAN I
NOR CAN I
BBT: Còn Quỳnh Anh? THEY SHOULD NOT BUY A HOUSE AT THIS MOMENT là họ không nên mua nhà vào lúc này.
QUỲNH ANH: WE NEITHER chúng tôi cũng vậy (không nên mua nhà vào lúc này)
SHE SHOULD NOT EITHER cô ấy cũng không nên
NEITHER SHOULD HE anh ấy cũng không nên
NOR SHOULD MISTER LARSON ông Larson cũng không nên
BBT: Trúc Giang trả lời câu này coi: SHE SHALL NOT LEAVE THE BABY ALONE.
TRÚC GIANG: HE NEITHER
WE SHALL NOT EITHER (dùng lại động từ SHALL)
NEITHER SHALL THEY
NOR SHALL WE
BBT: Có điều tôi muốn hai cô biết thêm về EITHER và NEITHER. Có khi các cô nghe “AI”, có khi các cô nghe người ta nói “EE.” Tất cả hai cách đều đúng cả. Người Anh, người Úc, Người Tân Tây Lan thì nói “AI”, người Mỹ nói cả “AI” lẫn “EE” trong EITHER và NEITHER.
QUỲNH ANH: Quỳnh Anh có câu hỏi về HAVE và HAVE GOT. Hai động từ này có giống nhau không thưa anh?
BBT: Giống và … không giống. Trong những câu như I HAVE TO LEAVE AT NOON là tôi phải đi vào 12 giờ trưa , hay SHE HAS TO CATCH THE BUS cô ấy phải đón xe bus, hay WE HAVE TO BE ON TIME chúng tôi phải đúng giờ, hay STEVE HAS TO SELL THE MOTORBIKE là Steve phải bán cái mô tô, thì chúng ta cứ việc dùng HAVE hay HAVE GOT TO thoải mái. Hai động từ này giống nhau. Quỳnh Anh và Trúc Giang thay TO HAVE bằng TO HAVE GOT TO trong các câu vừa kể coi.
TRÚC GIANG: I HAVE TO LEAVE AT NOON
I HAVE GOT TO LEAVE AT NOON
SHE HAS TO CATCH THE BUS
SHE HAS GOT TO CATCH THE BUS
QUỲNH ANH:
WE HAVE TO BE ON TIME
WE HAVE GOT TO BE ON TIME
STEVE HAS TO SELL HIS MOTORBIKE
STEVE HAS GOT TO SELL THE MOTORBIKE
BBT: Những giống nhau của hai động từ TO HAVE và TO HAVE GOT TO đến đây là hết. Chúng ta không thể dùng TO HAVE GOT TO trong thể phủ định (NEGATIVE.) Không bao giờ nói WE DON’T HAVE GOT TO BE ON TIME, cũng không thể nói I DON’T HAVE GOT TO KNOW ALL THE ANSWERS. Chúng ta cũng không dùng TO HAVE GOT TO trong thì quá khứ (PAST) và tương lai (FUTURE.)
Và như vậy, TO HAVE TO và TO HAVE GOT TO có giống nhau nhưng cũng có khác nhau là thế.
Nhắc hai cô một chuyện là có khi các cô còn nghe người ta nói YOU’VE GOTTA BE HERE AT 4 O’CLOCK.
GOTTA là gì? GOTTA là GOT TO nhưng nói nhanh thì thành GOTTA cũng như WANT TO thành WANNA, GOING TO thành GONNA.
Thế còn MUST và TO HAVE TO có gì khác nhau không? Có. Chúng ta có thể dùng TO HAVE TO trong thì quá khứ và tương lai. WE HAD TO BE HOME BEFORE 11 P.M. là chúng tôi phải về nhà trước 11 giờ đêm. Ðộng từ MUST không có quá khứ, cũng không có thì tương lai nên chúng ta phải dùng TO HAVE TO. THEY WILL HAVE TO TRANSFER SCHOOL NEXT YEAR họ sẽ phải chuyển trường vào năm tới.
Ngoài ra, TO HAVE TO và TO HAVE GOT TO thường xuất hiện trong văn nói. Trong khi đó, MUST thường được dùng trong văn viết nhiều hơn.
Nhân tiện tôi nhắc hai cô rằng MUST nặng hơn SHOULD và HAD BETTER, OUGHT TO. MUST là PHẢI trong khi SHOULD HAD BETTER, OUGHT TO là NÊN.
Thí dụ, HE MUST SEE A DOCTOR là ông ta phải đi gặp bác sĩ thì quan trọng, cấp bách hơn SHOULD, HAD BETTER, OUGHT TO. MUST là nếu không đi bác sĩ anh ấy có thể chết. SHOULD thì không chết nhưng nên đi thì hơn.
TRÚC GIANG: Thưa chú, TO WANT có phải là một cách nói lễ phép không. Cháu thấy động từ này có vẻ nặng lời, có vẻ ra lệnh, đòi hỏi quá đáng khi nói chuyện. Thế thì cháu nên nói thế nào?
BBT: Trúc Giang nói đúng. TO WANT là muốn. Ðộng từ này nghe không được mềm, dịu dàng, lễ phép trong lúc nói chuyện hàng ngày.
Thay vì WANT, chúng ta dùng WOULD LIKE TO nghe lễ phép hơn. Thí dụ I WOULD LIKE TO TALK TO MISTER ROBINSON là tôi muốn nói chuyện với ông Robinson thì lễ phép hơn WANT TO SPEAK TO MISTER ROBINSON.
Khi đề nghị, hay mời ai, chúng ta cũng dùng WOULD LIKE TO: WOULD YOU LIKE SOME SUGAR IN YOUR COFFEE? là ông có muốn cho chút đường vào cà phê không? WOULD YOU WANT TO DANCE? cô có muốn nhảy với tôi bài này không … như khi mời ai khiêu vũ. I WOULD LIKE TO SAY A FEW WORDS TO THE NEWLY WEDS là tôi xin nói vài câu với cặp tân hôn…
Nhưng nói thế này thì được: I WANT A NEW TIE FOR THE PARTY nếu đó là câu tự nói với mình khi đứng trước gương sửa soạn đi ra ngoài. Nói với mình thì sao cũng được cả phải không hai cô? Chỉ khi nào nói chuyện với người khác mới cần phải lịch sự và dùng WOULD LIKE thay cho WANT. Nhưng khi vào tiệm bán ca vát, nói với cô bán hàng thì phải nói thế nào, Trúc Giang?
TRÚC GIANG: I WOULD LIKE A NEW TIE FOR THE PARTY.
QUỲNH ANH: Chương trình Anh Ngữ Trong Ðời Sống Hàng Ngày đến đây xin tạm chấm dứt. Chương trình sẽ trở lại vào tuần tới trên đài Hồn Việt Television. Bùi Bảo Trúc, Trúc Giang và Quỳnh Anh xin chào tạm biệt quí vị và hẹn gặp lại trong chương trình tới.
