Nguyễn Bá Trạc
Các dân tộc Bắc Âu và cả người Nga đều thích tắm sauna, nhưng Phần Lan là nước đã xem việc tắm sauna là một niềm hãnh diện, một thành phần quan trọng của văn hóa, một sinh hoạt không thể thiếu trong cuộc sống.
Với dân số khoảng 5 triệu, Phần Lan có hơn 2 triệu phòng (hoặc nhà) tắm sauna, nghĩa là trung bình cứ mỗi hộ đều có một phòng sauna, chưa kể đến những nhà tắm sauna công cộng. Ðối với người Phần Lan, sauna là chỗ để nghỉ ngơi với gia đình và bạn hữu, một nơi để thư giãn cho thể xác lẫn tinh thần. Họ không xem sauna là một tiện nghi xa xỉ, mà là một nhu cầu thiết yếu. Trước khi các nhà hộ sinh và những phương tiện y tế công cộng được phát triển, thì hầu hết các bà mẹ Phần Lan đều sinh con trong phòng tắm sauna.
Nhà tắm sauna tiêu biểu của dân cư ở Phần Lan. (Hình do N.B.Trạc cung cấp)
Trước khi vào sauna, người ta tắm rửa sạch sẽ, rồi vào ngồi trên ghế trong phòng tắm. Trước đó, lò sauna đã được đốt bằng củi hoặc bằng điện lên nhiệt độ khoảng từ 80 đến 110 độ C (176-230 F). Mặt lò sauna có xếp đá. Người ta giội nước vào những lớp đá đã nung nóng. Nước gặp đá nóng, xòa lên bốc hơi, làm tăng thêm ẩm độ và nhiệt độ trong phòng tắm.
Nên giội nước bằng gáo nhỏ hay lớn, dội nhiều hay ít là tùy ý thích và tùy theo sức chịu hơi nóng của mỗi người. Dội nhiều thì hơi nước dẫn nhiệt bắt vào da nhanh và gắt. Thường chỉ dội 2, 3 gáo là ngừng, rồi thong thả ngồi nghỉ cho thấm sức nóng và hơi nước, thỉnh thoảng mới dội tiếp. Chậm rãi đến khi ướt đầm mồ hôi và hơi nước, không chịu nổi sức nóng nữa thì ra ngoài mở vòi nước rất lạnh mà tắm, hoặc nhẩy xuống bơi dưới hồ nước lạnh. Về mùa Ðông, có người còn đục sẵn một lớp băng trên mặt hồ, chạy ra khỏi phòng sauna mà nhẩy ùm xuống. Ðến khi không chịu được lạnh, lại chạy vào phòng sauna. Thường cứ như thế vào khoảng ba lần, kéo dài khoảng từ 30 phút đến hai tiếng đồng hồ.
Nên nhớ: khi vào phòng sauna mà mặc quần tắm là sai lầm. Các nhà sauna công cộng ở Phần Lan đều có treo những tấm bảng vẽ hình cái quần tắm với gạch chéo: cấm mặc quần tắm. Nhưng các nhà tắm này đều có phòng để nam nữ tắm riêng.
Tuy nhiên cũng có những nhà tắm sauna hoặc nhiều gia đình cho nam nữ tắm chung, việc ấy tùy nơi, tùy gia đình.Nhưng dù tắm khỏa thân, người ta không có ý niệm gợn đục về tình dục. Ðối với truyền thống của nhiều người Phần Lan thì phòng tắm sauna gần như là một nơi thiêng liêng. Nên khi vào sauna mà chửi thề sẽ bị xem là hết sức thô tục. Ngay những tay bặm trợn luôn miệng chửi thề nhưng khi vào sauna cũng giữ mồm. Thường người ta ngồi im lặng thư giãn. Nếu có chuyện trò trong lúc tắm sauna thì sự trao đổi luôn luôn nhẹ nhàng, êm đềm, tránh những đề tài gây tranh cãi.
Ngày nay gần như mọi nhà trong thành phố ở Phần Lan đều có phòng tắm sauna chạy điện. Nhưng người Phần Lan vẫn thích những căn nhà gỗ cũ kỹ cất bên hồ nước, với những lò sauna đốt bằng củi. Họ thích có thêm mùi gỗ, mùi khói… và sau khi chịu nóng, là chạy ra, nhẩy xuống hồ nước thật lạnh, hòa mình với thiên nhiên, với cây cối xanh tươi, đất trời thoáng đãng.
Sau đây là một vài tấm ảnh tôi chụp hôm Thứ Sáu, 22 tháng 8, 2014 vừa qua tại một vùng quê cách trung tâm thành phố Turku, nơi chúng tôi ở, vào khoảng 20 cây số. Tại đây gia đình một người bạn tôi có thuê một ngôi nhà gỗ với phòng tắm sauna kiểu cổ, đốt bằng củi.
Những hình ảnh này ghi lại khu vực quê mùa của đất nước chúng tôi sống, tuy lạnh lẽo nhưng êm đềm.
Aug 23…
Khi tắm sauna, người Phần Lan thường đem vào một bó lá cây bạch dương. Họ nhúng bó lá này vào nước, hơ trên lò nóng, sau đó quất lên người… Mùi lá bạch dương tỏa ra, chẳng khác nào ta vừa xông với nồi nước ngải cứu, lại vừa tẩm quất cho máu lưu thông.
Hôm tắm ở đây, ông bạn tôi cũng có đem theo lọ dầu khuynh diệp, pha vào nước mà dội lên lò.
