Ngành Mai
Khoảng cuối năm 1947 Ngọc Cung từ Sài Gòn về miền Tây, thoát ly vào chiến khu Đồng Tháp Mười, cứ địa kháng chiến thời chiến tranh Việt-Pháp. Vô mật khu Ngọc Cung hoạt động văn nghệ, và soạn vở tuồng Kiều Nguyệt Nga, hát nhiều nơi trong chiến khu thời ấy.
Một cảnh trong vở hát Kiều Nguyệt Nga, kép Tấn Đạt vai Bùi Kiệm
và đào Thanh Vy vai Nguyệt Nga. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)
Sau Hiệp Định Geneva 1954, soạn giả Ngọc Cung và các nghệ sĩ miền Nam trong chiến khu tập trung ở Cà Mau để tập kết ra Bắc, và chẳng bao lâu thì đoàn Cải Lương Nam Bộ được thành lập. Lúc đầu hầu hết diễn viên là các nghệ sĩ miền Nam tập kết, và đầu năm 1955 vở tuồng Kiều Nguyệt Nga được đạo diễn Lưu Chi Lăng dàn dựng. Kép Hoàng Sa đóng vai Lục Vân Tiên, đào Thanh Hương vai Kiều Nguyệt Nga (đào Thanh Hương đất Bắc chớ không phải danh ca Thanh Hương vợ của hề Văn Chung, về sau Thanh Hương sang ngang với kép Hùng Minh). Đến năm 1973 cô đào trẻ Thanh Vy người miền Bắc, đảm trách vai Kiều Nguyệt Nga rất được hoan nghinh.
Sau ngày 30 tháng 4, 1975 trong khi tất cả đoàn hát miền Nam đều ngưng hoạt động, thì đoàn Cải Lương Nam Bộ từ miền Bắc vào Nam ra mắt khán giả vào tháng 5, 1975 tại rạp Quốc Thanh, với thành phần diễn viên gồm: Nghệ sĩ Thanh Tùng vai Lục Vân Tiên, Tấn Đạt vai Bùi Kiệm, kép lão Dương Ngọc Thạch vai Bùi Ông, và đào Thanh Vy vai Kiều Nguyệt Nga.
Lần đầu tiên Thanh Vy, cô đào trẻ đẹp đất Thăng Long xuất hiện trước khán giả sành điệu cải lương miền Nam, nên cô rất lo lắng. Và khán giả cũng có cảm giác như đang coi cái gì đó mới lạ, nên ngồi im theo dõi đến mấy màn mà rạp hát vẫn im phăng phắc.
Thế nhưng, đến lớp cuối Thanh Vy ca dứt bản Xàng Xê thì nhảy xuống sông. Khán giả vỗ tay thiếu điều vỡ rạp, Thanh Vy mừng quá đi thôi! Và buổi hát thành công.
Như vậy với vai trò Kiều Nguyệt Nga, lần đầu tiên Thanh Vy ra mắt khán giả miền Nam. Và tuồng Kiều Nguyệt Nga của soạn giả Ngọc Cung cũng là vở hát cải lương đầu tiên sau ngày “đổi đời.”
Có điều nói thêm là soạn giả Nguyễn Ngọc Cung đã không có mặt trong buổi hát mang tính cách lịch sử ấy, do bởi ông đã vĩnh viễn ra đi từ 9 năm về trước.
Tháng 6 năm 1966 chiến tranh ác liệt, một trận mưa bom B.52 giội xuống căn cứ Ban Tuyên Huấn Nông Trường ở vùng Suối Cây, Tây Ninh, biên giới Camphuchia, gây thương vong cho soạn giả Ngọc Cung, soạn giả Phạm Trần, soạn giả Phong Anh (soạn giả vở tuồng Thuyền Ra Cửa Biển), và nghệ sĩ Bảy Lương (trước là kép chánh đoàn Phước Chung). Chiến tranh đã cướp mất 4 tài hoa của sân khấu cải lương.
