Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Hiệp định mậu dịch xuyên Thái Bình Dương mà Hoa Kỳ đang thúc đẩy là một trong hai trụ cột chính trong chiến lược Á Châu của Hoa Kỳ. Không thể nào phủ nhận rằng trong chiến lược này, Trung Quốc là đối tượng chính được nhắm tới.
Người ta cũng đang lo ngại về những ý đồ của Trung Quốc ở Biển Đông, nơi các quốc gia nhỏ và yếu về quân sự không có khả năng ngăn chặn sự bành trướng thế lực, lấn chiếm lãnh thổ và tài nguyên. Ngoài ra sự phát triển hải quân mau chóng còn có thể khiến Trung Quốc muốn khống chế toàn thể Biển Đông, biến thành một nội hải của họ, và cản trở tự do lưu thông hàng hải của các thương thuyền cũng như chiến hạm Mỹ.
Tàu ngầm nguyên tử kiểu 094 lớp Tấn (Jin) của Trung Quốc sẽ có thể được cải tiến bằng động cơ êm hơn, nều đạt thỏa hiệp nguyên tử với Hoa Kỳ. (Hình: globalmilitaryreview)
Trong tình hình ấy, có một sự kiện ít được dư luận chú ý tới nhưng cho thấy mối quan hệ phức tạp – vừa cạnh tranh vừa là đối tác – giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.
Theo báo New York Times, chính quyền Obama vừa chính thức thông báo cho Quốc Hội biết dự định đổi mới thỏa hiệp hợp tác nguyên tử với Trung Quốc. Năm giới chức cao cấp tòa Bạch Ốc sẽ điều trần trong phiên họp kín tại Ủy Ban Đối Ngoại Thượng Viện bắt đầu từ ngày Thứ Hai. Cuộc họp kín sẽ cho phép có thể thảo luận bản phụ đính mật của Cơ Quan Tình Báo Quốc Gia phân tích hệ thống kiểm soát xuất cảng nguyên tử của Trung Quốc.
Thỏa hiệp mới sẽ có thể cho phép các công ty Hoa Kỳ bán thêm cho Trung Quốc những lò phản ứng hạt nhân, phương tiện tái điều chế plutonium từ nhiên liệu đã sử dụng, và có thể cả kỹ thuật làm nguội lò phản ứng mà các chuyên viên nói rằng ứng dụng được vào việc giúp tàu ngầm nguyên tử chạy êm hơn khó bị phát hiện.
Thỏa hiệp gọi tên là 123 về sử dụng nguyên tử vào mục tiêu hòa bình, trong khuôn khổ đạọ luật Nguyên Tử Năng năm 1954, được Hoa Kỳ ký kết song phương với 22 quốc gia, và Đài Loan. Một số nước khác không có thỏa hiệp, như Saudi Arabia, Jordan, Malaysia, muốn dẹp bỏ các trở ngại để có thể xây dựng lò phản ứng hạt nhân.
Trong vấn đề hạn chế phát triển vũ khí nguyên tử, Trung Quốc không thuộc loại 23 nước ấy. Năm 1964, Trung Quốc đã nổ thử nghiệm trái bom nguyên tử đầu tiên và hiện nay có 250 vũ khí nguyên tử. Một số các nhà lập pháp và các chuyên gia chống việc phát triển vũ khí, lo ngại kỹ thuật nguyên tử có thể lọt vào tay những quốc gia hay tổ chức bất hảo.
Tham gia thỏa hiệp 123 có nghĩa là Trung Quốc đồng ý kiểm soát kỹ thuật và nguyên liệu hạt nhân chặt chẽ hơn hiện nay. Trung Quốc là một trong những nước ủng hộ thỏa hiệp nguyên tử thương lượng với Iran. Theo Viện Năng Lượng Hạt Nhân thì thoả hiệp cũng sẽ khai thông cho các công ty Mỹ bàn hàng chục lò phản ứng qua Trung Quốc, thị trường điện nguyên tử lớn nhất thế giới.
Một giói chức cao cấp yêu cầu không nêu danh tánh, nhận định: “Chúng ta đi vào thỏa hiệp bằng con mắt mở lớn. Không có thỏa hiệp, chúng ta không thể nào áp lực Trung Quốc làm tốt hơn trên bình diện này”.
Quốc Hội chưa hoàn toàn chấp nhận luận điểm ấy. Chủ Tịch Ủy Ban Đối Ngoại Thượng Viện Bob Corker nói: “Mới chỉ là bước đầu trong cả một tiến trình duyệt xét rất rộng lớn. Những thỏa hiệp ấy có thể có giá trị cho lợi ích của Hoa Kỳ. Tuy nhiên chúng phải đóng góp, chứ không phải phá hủy, mục tiêu ngăn chặn phát triễn vũ khí nguyên tử mà quốc gia chúng ta chủ trương”.
Henri Sokolski, giám đốc điều hành Trung Tâm Giáo Dục Chống Phát triển Vũ Khí, nói rằng các nhà lập pháp phải đòi hỏi những cam kết của Trung Quốc trước khi bán cho họ nhà máy tái điều chế plutonium. Ông cũng chống bán những máy bơm làm nguội và các valves cao cấp gọi là ‘squib’ dùng được cho hải quân.
Xưởng máy ở Charlotte, North Carolina của công ty Curtiss-Wright chế tạo các máy bơm dùng cho các lò phản ứng hạt nhân Westinghouse kiểu AP1000. Mỗi lò dùng 4 máy bơm để làm giảm tiếng động trên các tàu ngầm nguyên tử của Hải Quân Hoa Kỳ.
Các tàu ngầm nguyên tử Trung Quốc cho đến nay có nhược điểm là động cơ quá ồn, không êm như tàu ngầm Kilo dùng động cơ diesel/điện, và do đó dể bị phát hiện ở dưới nước.
Về việc tái điều chế nguyên tử liệu, Trung Quốc hiện có một cơ sở thí điểm ở Tửu Tuyền (Jiuquan) trong vùng sa mạc hẻo lánh tỉnh Cam Túc nhưng dường như chưa hoạt động có kết quả. Theo giáo sư vật lý hạt nhân Frank von Hippel trường đại học Princeton thì Trung Quốc đã thương lượng nhiều năm với Pháp và bây giờ chắc chắn muốn thỏa hiệp được với Hoa Kỳ.
Những giới bênh vực thỏa hiệp mới lập luận rằng không một kỹ thuật gì có thể giữ bí mật mãi mãi. Trên thế giới, từ Âu Châu đến Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nước khác ngày nay có trình độ khoa học kỹ thuật ngang bằng nhau. Hơn nữa, khó có thể ngăn cản Trung Quốc với tiền bạc lớn, có thể bằng nhiều cách, hoạt động do thám đánh cắp hoặc mua những bí mật.
Một phụ tá trong Ủy Ban Quân Lực Thượng Viện, nói rằng các Thượng Nghị Sĩ sẽ chú trọng đến việc Trung Quốc áp dụng kỹ thuật nguyên tử của Mỹ vào mục tiêu quân sự, đặc biệt là cho tàu ngầm. Theo ông, phải quan tâm nhiều hơn đến điều này do hành vi và thái độ khiêu khích của Trung Quốc đang gia tăng trên Biển Đông.
Thượng Nghị Sĩ John McCain, chủ tịch ủy ban, từ chối bình luận vấn đề này. Tuy nhiên trong một cuộc phỏng vấn mới đây về mối quan hệ ràng buộc giữa Hoa Kỳ với Trung Quốc trong khi nước này tiếp tục những hành động khiêu khích ở khu vực, ông cho rằng phải quan niệm trên bình diện chiến lược mới.
Tạp chí The Diplomat ở Nhật nói rằng hải quân Trung Quốc rõ ràng chiếm ưu thế vượt trội ở Biển Đông, tuy nhiên Hoa Kỳ không nên đánh giá quá cao khả năng của nó. Theo tạp chí này, nên rút kinh nghiệm của hải quân Ý thời kỳ Mussolini trong Thế Chiến II. Tương tự hải quân Trung Quốc hiện nay, trong suốt thập niên 1930 hải quân Ý đã canh tân và phát triển rất mạnh, nhưng khi chiến tranh xảy ra thành tích chiến đấu rất kém cỏi. Tờ Diplomat do đó kết luận là chỉ khi lâm chiến, một lực lượng quân sự mới chứng tỏ được khả năng đích thật của mình.
Và như vậy, cùng với các giải pháp chính trị, kinh tế, ngoại giao khác, Trung Quốc không dễ dàng đạt được tất cả những dự tính của họ ở vùng Biển Đông như nhiều người lo sợ.
