Ngô Nhân Dụng
Nhiều người nghĩ sau cuộc tranh luận tại thành phố Cleveland, tiểu bang Ohio, tỷ phú Donald Trump sẽ không còn dẫn đầu 16 ứng viên chuẩn bị tranh cử tổng thống của Đảng Cộng Hòa được nữa. Người ta tính rằng ông Trump chỉ nổi bật lên trong một tháng qua nhờ những lời tuyên bố nảy lửa về vấn đề di dân bất hợp pháp; ngoài ra ông không có kiến thức và không đủ bản lãnh như các nhà chính trị kia, khi bị đặt những câu hỏi về các vấn đề nội trị, ngoại giao của nước Mỹ. Trump sẽ bị những người đầy kinh nghiệm về tranh cử và từng tham gia chính trường lâu đời hơn đánh ngã dễ dàng, để Jeb Bush hay Scott Walker qua mặt, mặc dù ông ta đang dẫn trước hai vị cựu thống đốc hàng chục điểm.
Nhưng sau cuộc tranh luận truyền hình vào tối Thứ Tư, 6 Tháng Tám 2015, Donald Trump vẫn chưa té ngã. Hầu hết các ứng cử viên khác đều trả lời các câu hỏi một cách khôn ngoan, diễn xuất rất mạnh mẽ, không vấp một lỗi lầm nào đáng kể. Nhưng không ai làm ông Trump lu mờ, mà ông lại là người được chú ý nhất, mặc dù đây là lần đầu tiên ông dự một cuộc tranh luận chính trị. Khi điều hợp Bret Baier hỏi các ứng cử viên có ai không muốn thề là sẽ ủng hộ bất cứ người nào sau này được Đảng Cộng Hòa đưa ra tranh cử tổng thống năm 2016, và không muốn hứa sẽ không tranh cử với tư cách độc lập, thì mời đưa tay lên, ông Donald Trump đứng giữa là người duy nhất đưa giơ tay cao. Với cử chỉ đó, ông đã thu hút tất cả sự chú ý.
Điều hợp viên Megyn Kelly hỏi thẳng, “Người ta thích ông vì ông nói thẳng tuột chứ không dè dặt kiểu các nhà chính trị. Nhưng… có khi ông nói với các phụ nữ rằng ông không thích các bà béo mập như heo, chó v.v…” Trump ngắt lời, “Tôi chỉ nói thế với Rosie O’Donnell,” cả hội trường cười vang lên. Bà Kelly đã cải chính rằng Trump dùng ngôn ngữ đó với rất nhiều người trong các chương trình ti vi của ông ta, và thái độ đó không xứng với một người làm tổng thống. Chi tiết này không được nhắc lại và mọi người cũng quên ngay nhưng bà Kelly sẽ còn tiếp tục tấn công ông Trump về vấn đề này trên các diễn đàn trong các ngày tới.
Một lý do khiến không ai nổi bật như ông Trump là số ứng cử viên tham dự cuộc đấu khẩu này đông quá. Mỗi người có quá ít thời giờ để nói ý kiến nào vượt lên trên các đối thủ, trong các đề tài được bàn cãi về di dân, phá thai, hay việc ngoại giao với Iran. Hơn nữa, tất cả đều rất dè dặt, không ai muốn nói “lỡ lời” khi đụng chạm tới các vấn đề lớn, vì nói cái gì cũng không đủ thời giờ để giải thích, tránh không bị hiểu lầm hay xuyên tạc. Chỉ có ông Rand Paul tấn công Donald Trump mạnh mẽ, còn các ứng cử viên khác đều nói rất nhẹ nhàng.
Ngược lại, Donald Trump còn có lúc biến một thế yếu thành ưu điểm. Như sau khi nghe Kelly chỉ trích mình, Trump lật ngược thế cờ, trả lời rằng, “Tôi nghĩ một nạn lớn của xứ mình là các chính trị gia cứ phải ‘nói cho đúng.’ Và tôi không có thời giờ (lựa lời nói) cho ‘đúng tiêu chuẩn chính trị’ như thế. Nói thật với ông, nước Mỹ cũng không có thời giờ lo chuyện đó!” Câu trả lời này nhắc nhở mọi người những lời Trump “chửi” di dân lậu đã được nhiều người hoan nghênh, giúp ông dẫn đầu trong các cuộc nghiên cứu dư luận!
Một điểm nhược của Trump về vụ ông từng ủng hộ quỹ từ thiện của cựu Tổng Thống Clinton. Đối với các cử tri Cộng Hòa nòng cốt thì mối liên hệ đó khó tha thứ được. Trump đã giải thích hành động của ông như là một việc mà bất cứ nhà kinh doanh nào cũng làm, là đóng góp tiền bạc cho các chính trị gia để đổi lấy thiện cảm của họ khi cần đến. Ông chưa bao giờ nói ông đã đổi được những gì, ngoài chuyện bà Hillary Clinton đến dự đám cưới của ông (một trong các đám cưới của ông).
Khi bị hỏi tại sao là một doanh nhân mà ông tuyên bố phá sản nhiều lần quá, như khi sòng bài Atlantic City phá sản làm ngàn người mất việc làm, Donald Trump cũng có một câu trả lời sẵn sàng. Hệ thống pháp luật cho phép như vậy, bao nhiêu sòng bài đã phá sản (tuyên bố phá sản để khỏi phải trả nợ ngay, và có cơ hội tái tổ chức công ty). Ông còn khoe rằng ông đã biết tận dụng hệ thống đó một cách khôn ngoan. Đây là một cách trả lời cho các cử tri Cộng Hòa, rằng, “Cả cái hệ thống này tồi tệ, nhưng quý vị muốn bầu một nhà kinh doanh khôn ngoan biết lợi dụng các khe hở của hệ thống đó, hay là quý vị chọn một chính trị gia nằm trong hệ thống đó?”
Ứng cử viên Rand Paul đã nhân cơ hội này tấn công Trump một đòn đích đáng, “Ông ta mua và bán các chính trị gia dù thuộc bất cứ đảng nào! Nếu không được đảng đưa ra tranh cử, ông ta sẽ ủng hộ Clinton, hay là vẫn ra ứng cử độc lập. Coi này: Chính ông ta đã đánh cá cho Clinton, Đúng không? OK?”
Trump đã nhún vai không chịu hứa ủng hộ bất cứ người nào sẽ được Đảng Cộng Hòa; cũng không hứa sẽ nếu bị loại sẽ không tranh cử độc lập. Ông nói, “Nếu được đảng đưa ra tranh cử, tôi sẽ không tranh cử với tư cách độc lập!” Một câu hoàn toàn “vô nghĩa” vì đó là chuyện tất nhiên, nhưng không ai vạch ra!
Nhiều người trong Đảng Cộng Hòa lo ngại rằng nếu ông Trump vẫn tranh cử độc lập thì ông sẽ chia phiếu, thu hút những cử tri cốt cán đang bất mãn về chính sách của đảng trước vấn đề di dân. Nhưng nếu được đảng đưa ra tranh cử, ông cũng sẽ khó địch nổi bà Hillary Clinton trong cuộc bỏ phiếu cuối năm 2016. Ông sẽ mất phiếu của hầu hết các cử tri gốc Mexico sau khi đã gọi các di dân lậu toàn bọn buôn ma túy, sát nhân, hiếp dâm. Cử tri gốc từ các nước châu Mỹ La Tinh khác cũng sẽ chống ông ta. Khối cử tri này rất lớn, có thể làm nghiêng cán cân ở nhiều tiểu bang.
Trong cuộc tranh luận, Donald Trump vẫn dùng là bài ăn đã giúp ông vượt lên hàng đầu: di dân lậu. Ông nói với Chris Wallace rằng không ai chịu bàn đến vấn đề di dân lậu trước khi một mình ông nêu ra! Câu nói đó hoàn toàn sai sự thật. Cả nước Mỹ, cả hai đảng, đã bàn luận sôi nổi về vấn đề này trong hàng chục năm qua, từ thời cựu Tổng thống George W. Bush còn tại chức! Nhưng ông Trump có tài nói quả quyết những điều như vậy, với một dáng điệu đầy tự tin.
Như khi ông khai tài kinh doanh, “Tôi đã tạo dựng một tài sản hơn 10 tỷ đô la.” Sự thật là thấp hơn nhiều. Khi khai tài sản với ủy ban Bầu Cử Liên Bang (FEC), Trump đưa ra con số 8.7 tỷ. Trong đó có “giá trị về tiếng tăm” (brand name) là 3.3 tỷ. Nhưng loại giá trị này rất khó chính xác. Tạp chí tài chánh Forbes coi chỉ đáng 125 triệu, hãng thông tấn Bloomberg thì ước lượng đáng 2.9 tỷ! Donald Trump còn tuyên bố ông ủng hộ cuộc chiến tranh Iraq của Tổng Thống Bush ngay từ tháng Bảy, 2004, nhưng cuộc chiến đó đã diễn ra trước đó hơn một năm.
Mặc dù nói những lời sai lầm như vậy, Donald Trump vẫn còn hy vọng tiến xa hơn. Một ưu điểm là ông nổi bật lên, ai cũng biết, như một món hàng có nhãn hiệu nổi tiếng. Ông dẫn đầu cuộc chạy đua nhờ nói những lời nhiều người đồng ý nhưng không dám nói. Dù ông nói quá sự thật nhưng lại phù hợp với tâm trạng nhiều cử tri trong số những người vẫn ủng hộ Đảng Cộng Hòa.
Nhưng hy vọng của Donald Trump vẫn còn mong manh, khi các cử tri Cộng Hòa bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử sơ bộ. Vì lớp người ủng hộ Donald Trump rất có giới hạn; giống như một món hàng chỉ thích hợp với một thiểu số người tiêu thụ. Những người thích ông thuộc tầng lớp lợi tức không cao (20% kiếm được dưới 50,000 đô la một năm); những người không học đại học (một nửa) và đàn ông (61%). Muốn thật sự thắng thế, Trump phải tìm cách thu hút những nhóm cử tri đông đảo khác: Những người nhiệt thành về tôn giáo; phụ nữ, những người tốt nghiệp đại học.
Khi có tới 17 ứng cử viên cùng chạy đua, họ sẽ chia nhau lá phiếu, và Trump có thể thắng dễ dàng mặc dù ông chỉ chiếm 25% đến 30% tổng số phiếu. Phải trải qua nhiều cuộc bỏ phiếu sơ bộ, một số ứng cử viên chấp nhận bỏ cuộc vì ít phiếu quá và vì tài chánh kiệt cạn, lúc đó mới có người qua mặt được Donald Trump. Ông ta có thể nổi bật trong mấy tháng đầu, nhưng sau đó sẽ chìm dần khi có người càng ngày càng thu hút thêm được nhiều phiếu hơn. Cũng như trong cuộc bỏ phiếu sơ bộ Đảng Cộng Hòa năm 2007, ứng cử viên Rudolph Giuliani, cựu thị trưởng New York đã nổi bật từ đầu, nhưng sáu tháng sau đã phải bỏ cuộc.
Nhược điểm chính của ông ta là bị rất nhiều người ghét. Khi chỉ còn một số nhỏ tiếp tục chạy đua, lúc đó các cử tri Cộng Hòa sẽ dồn phiếu cho người nhiều hy vọng thắng Đảng Dân Chủ nhất!
