OTTAWA (NV) – Mặc dù nền tảng của đảng Tự Do cùng các quan chức chưa sẵn sàng, nhưng Thủ Tướng Justin Trudeau được cho là đang có ý định theo đuổi một thỏa thuận thương mại tự do với Trung Quốc.
Tân Thủ Tướng Canada Justin Trudeau. (Hình: Getty Images)
Ký giả Tonda MacCharles của báo Toronto Star, dẫn lời một quan chức cao cấp của chính phủ đảng Tự Do cho biết, “Tái khởi động” mối quan hệ với Trung Quốc là một ưu tiên lớn trong chính sách đối ngoại và kinh tế đối với tân thủ tướng.
Đảng Tự Do từng có kỷ niệm sâu sắc với Trung Quốc, chính cựu Thủ Tướng Pierre Trudeau, thân phụ đương kim thủ tướng Justin Trudeau là người đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa Canada với Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa vào năm 1970, làm cho Canada trở thành một trong số ít các quốc gia phương Tây công nhận nước quốc gia độc đảng này. Năm 1973, ông trở thành thủ tướng đầu tiên của Canada chính thức viếng thăm Trung Quốc.
Trong quan hệ với Trung Quốc, cựu Chính Phủ Bảo Thủ Stephen Harper đã có một khởi đầu lạnh nhạt bằng tuyên bố không “bán rẻ các giá trị Canada” khi chỉ trích hồ sơ nhân quyền của Trung Quốc. Nhưng tình hình sau này được cải thiện phần nào sau khi Harper đi thăm Trung Quốc ba lần trong tháng 12 năm 2009, tháng 2 năm 2012 và tháng 11 năm 2014. Tuy nhiên, Harper và các lãnh đạo Trung Quốc chưa bao giờ nỗ lực xích lại gần nhau hơn.
Về phần đảng Tự Do, chỉ hai tuần sau khi nắm quyền, Justin Trudeau đã gặp Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh G20 ở Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 16. Ông Tập ca ngợi tầm nhìn xa của Pierre Trudeau 45 năm trước: “Đó là một tầm nhìn chính trị đặc biệt. Trung Quốc sẽ luôn luôn ghi nhớ.”
Justin Trudeau đáp lời là ngay bây giờ ông “biết rõ chúng ta có một cơ hội để thiết lập một cách tiếp cận mới trong mối quan hệ… Tôi mong muốn một sự tham gia rất hiệu quả trong những năm tới.” Sau đó, hai nhà lãnh đạo đã trao đổi lời mời viếng thăm chính thức.
Dư luận quan tâm cũng không quên, khi được hỏi tên của một quốc gia có chính phủ mà mình ngưỡng mộ, với nụ cười và lời giải thích không chuẩn bị trước, Trudeau nói rằng ông ngưỡng mộ Trung Quốc. Và, mặc dù sự vi phạm nhân quyền trầm trọng của Trung Quốc chống lại tôn giáo thiểu số, các nhóm dân tộc cùng hiện thực suy thoái môi trường khủng khiếp, Trudeau vẫn nói ông ngưỡng mộ “chế độ độc tài cơ bản“của Trung Quốc.
Nền móng của một thương mại tự do hơn với Trung Quốc đã có từ thời đảng Bảo Thủ. Dưới thời cầm quyền của đảng Bảo Thủ, chính phủ Harper đã phê chuẩn Hiệp Định Bảo Hộ đầu tư nước ngoài và khuyến mại với Trung Quốc (Foreign Investment Protection and Promotion Agreement with China), tiến hành một bản nghiên cứu bổ sung năm 2012 như một tiền đề trước khi khởi động “thăm dò các cuộc đàm phán thương mại tự do.”
Bản nghiên cứu này xác định bảy khu vực thương mại mà Canada và Trung Quốc có thể được hưởng lợi từ thương mại tự do hơn. Đó là: Nông nghiệp, thực phẩm nông nghiệp; công nghệ sạch, hàng hóa và dịch vụ môi trường; máy móc, thiết bị, bí quyết công nghệ, đặc biệt là thiết bị nông nghiệp và khai thác mỏ; tài nguyên thiên nhiên; các dịch vụ cung cấp chăm sóc y tế hoặc kỹ thuật; dệt may và các sản phẩm liên quan; cơ sở hạ tầng giao thông vận tải và hàng không vũ trụ.
Bản nghiên cứu năm 2012 xác định những quan tâm về quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ, yêu cầu về tiêu chuẩn và thuế quan vốn có thể cản trở sự tăng trưởng thương mại. Bản nghiên cứu cũng đề nghị cải thiện “sự minh bạch, hiệu quả và khả năng dự đoán” các quy định liên quan đến đầu tư, với “khả năng tương thích của các hệ thống chứng nhận” và quy trình phê duyệt nhanh hơn cho hàng hóa như thiết bị trong lĩnh vực khai thác khoáng sản và tài nguyên. Nhưng sau đó, các cuộc đàm phán đầy đủ để thăm dò khả năng thương mại tự do hơn không bao giờ được thực hiện.
“Cảm giác của chúng tôi là… một lợi thế đáng kể cho Trung Quốc có thể sẽ phải đến từ một thỏa thuận thương mại tự do toàn diện bằng thiệt hại của phía Canada bao gồm cả những lĩnh vực nhạy cảm và một số mức độ trong sản xuất và một số dịch vụ. Vì vậy, tôi cho rằng các câu hỏi vẫn còn đó trên mặt trận này,” cố vấn Adam Taylor, giám đốc Ensight Canada’s international trade practice, cựu cố vấn của Bộ trưởng Bảo thủ Lawrence Cannon và Fast nói.
Ed Fast, cựu bộ trưởng Thương Mại của chính phủ Bảo Thủ nói rằng Trudeau nên ưu tiên phê chuẩn các hiệp định thương mại tự do giữa Canada và Liên Minh Châu Âu cùng 28 quốc gia thành viên và TPP – Hiệp Định Thương Mại Tự Do Xuyên Thái Bình Dương. Sau đó, Trudeau nên tham vấn chính thức với ngành công nghiệp Canada và xã hội dân sự trước khi bắt đầu cuộc đàm phán về tự do thương mại với Trung Quốc. Những nỗ lực của chính phủ bảo thủ chậm lại vì các nhà đàm phán thận trọng kỹ lưỡng, các chú ý đầu tư đã thay đổi sau khi Harper phê phán một số quy định mới về đầu tư của doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên Canada và nêu lên mối quan tâm về an ninh mạng liên quan đến gián điệp Trung Quốc.
Fast nói, “Quan hệ với Trung Quốc có cả cơ hội cùng mạo hiểm cao. Tôi cho rằng người dân Canada muốn chúng ta phải hành động có trách nhiệm khi di chuyển kinh tế về hướng gần gũi hơn với Trung Quốc.”
Trong khi đó, Brad Wall, thủ hiến tỉnh bang Saskatchewan ca ngợi việc Trudeau theo đuổi tự do thương mại với Trung Quốc. Trong một cuộc phỏng vấn trên CBC, Wall cho biết Trung Quốc là đối tác thương mại quan trọng cho tỉnh bang của mình và ông hoan nghênh sự đa dạng hóa thương mại của Canada vượt qua đối tác truyền thống xưa nay của mình là Hoa Kỳ.
“Bây giờ là thời gian để tham gia vào các quan hệ thương mại mạnh mẽ hơn không chỉ với Trung Quốc mà còn với cả Châu Á,” ông Wall cho biết.
Theo lời ông Wall: “Rõ ràng, các quyền con người là quan trọng đối với tất cả người dân Canada. Tôi chỉ nghĩ rằng chúng ta đang có một cơ hội tốt hơn khi thủ tướng và đất nước của chúng ta tạo được ảnh hưởng hơn đến quyền con người nếu chúng ta tham gia với họ.”
Nói đến quan hệ Canada Trung Quốc đang chuẩn bị tiến đến những thay đổi quan trọng, tác giả mạn phép mượn kết luận của Gordon Chang (tác giả The Coming Collapse of China) trong bài “Justin Trudeau đang phán đoán sai về kinh tế Trung Quốc “ trên tờ Globe and Mail số ngày 23 tháng 11 năm 2015 làm lời kết luận:
Các nhà quan sát tin rằng cải cách cơ cấu kinh tế có thể khởi động lại tăng trưởng. Nhưng, không may cho Trung Quốc (và các nước muốn được hưởng lợi từ sự tăng trưởng đó), sự thay đổi ấy không thể đến được. Ông Tập nói cải cách nhưng đã và đang tiến hành ngược lại, đóng cửa thị trường Trung Quốc đối với người nước ngoài, gia tăng các doanh nghiệp nhà nước lớn, trở thành độc quyền chính thức, tăng sở hữu nhà nước của các doanh nghiệp nhà nước… Và mùa hè này, ông đã áp đặt các biện pháp hà khắc để giữ giá cổ phiếu và giá trị tiền tệ cao…
Vì ông Tập không thay đổi nền tảng chính trị vốn đã ngăn cản sự cải các, điều duy nhất ông có thể làm là xây dựng thêm những “thành phố ma” và các tuyến đường sắt cao tốc không điểm đến. Trong mười tháng đầu năm nay, chi tiêu tài chính tăng 18.1%, trong khi doanh thu chỉ tăng 7.7%. Ông Tập đang lái nền kinh tế của mình sâu hơn vào những khoản nợ không thể trả được.
Trong mọi trường hợp, ít người có thể tin vào khả năng quản lý kinh tế của ông ta. Trong quý thứ ba, đã có $ 460.6 tỷ vốn ròng chảy ra. Trung Quốc không thể tồn tại với kích thước của luồng chảy đó.
Phần lớn lượng tiền mặt đó đổ về Canada, giới chủ bất động sản tại Vancouver và Toronto có thể hài lòng. Nhưng đó không phải là những người dân Canada đang tìm cách bán hàng hóa, sản xuất, thành phẩm sang Trung Quốc.
Trung Quốc vừa chạm khúc quanh quan trọng (inflection point), và như những nước khác trên thế giới, dân Canada đang ở trong một cú sốc khó chịu. (L.Q.T)
