Bà Royal tức giận
Cuối năm 2015, bà Ségolène Royal đã cùng với Ngoại Trưởng Laurent Fabius và Ban Ki-moon, tổng thư ký Liên Hiệp Quốc điều hành Hội Nghị Quốc Tế về khí hậu, gọi là COP21, nhóm họp tại Paris.
Lúc đó, bà Ségolène Royal còn là bộ trưởng Môi Sinh trong chính phủ của Tổng Thống Francois Hollande, chồng cũ của bà, cho đến Tháng Năm năm nay.
Hội nghị quy tụ đại biểu của 195 nước và lãnh thổ, đưa đến bản hiệp ước về khí hậu, có hiệu lực từ ngày 4 Tháng Mười Một, 2016. Bản hiệp ước đã được 174 nước trong đó có cả Hoa Kỳ, phê chuẩn.
Bà Royal đang là người theo dõi việc thi hành hiệp ước này cho nên rất lấy làm tức giận khi nghe ông Donald Trump, tổng thống Hoa kỳ tuyên bố rút ra khỏi hiệp ước.
Tội đồ của nhân loại!
“Thất vọng tràn trề khi thấy một trong những cường quốc đã vì quyền lợi riêng tư, có quyết định nguy hại tới số người còn lại của nhân loại,” lời của bà Royal ngày 2 Tháng Sáu với nhật báo Le Parisien.
“Không thể nào để cho ông ta có thể làm như vậy, vì đó là một tội chống lại nhân loại. Nước Mỹ đã có lời cam kết với thế giới, không thể để cho Mỹ nuốt lời.”
(Năm 2010, mức gây ô nhiểm khí quyển được ghi nhận như sau : Trung Cộng 22.7%, Hoa Kỳ 15.6%, Liên Hiệp Âu Châu 10.9%, theo tài liệu của COP21. Hoa Kỳ đồng ý giảm khí thải từ nay đến năm 2025 từ 26% đến 28% so với mức năm 2005, tức 1.6 tỷ tấn.)
Không thể ra sớm
Sự thật thì Mỹ không thể nào đơn phương và tức khắc ra khỏi hiệp ước này, vì còn phải tôn trọng một thời hạn. Thời hạn đó quy định trong điều 28 của bản văn.
Điều 28 cho phép thành viên rút lui bất cứ lúc nào miễn rằng,
-phải chờ ba năm sau khi hiệp ước bắt đầu có hiệu lực mới được ra nghĩa là từ ngày 4 Tháng Mười Một, 2019.
-phải báo trước một năm sau khi có quyết định chính thức nghĩa là từ 4 Tháng Mười Một, 2020.
Thương thuyết lại?
Sau khi tuyên bố nước Mỹ sẽ ra khỏi Hiệp Ước Paris, tổng thống Mỹ nói thêm rằng, chúng tôi sẽ tái thương thuyết để có nhiều điều kiện tốt hơn.
Chuyện đó từng xảy ra trên thương trường nhưng có vẻ như không áp dụng được với các hiệp ước quốc tế. Làm sao có chuyện đàm phán trở lại? Câu trả lời của các nhà lãnh đạo Âu Châu:
Không có điều khoản nào trong Hiệp Ước Paris có thể đàm phán lại.
Biện pháp cưỡng chế
Có người trách rằng hiệp ước Paris thiếu sót vì không có điều khoản bó buộc những nước ký kết phải tôn trọng. Tương lai sẽ phải có những ràng buộc kỹ hơn.
“Đồng ý như vậy. Không thể một mặt thì nói khí hậu là một vấn đề an ninh thế giới nhưng mặt khác lại không trừ liệu biện pháp chế tài. Biện pháp hay nhất có lẽ là trao quyền Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc hỏi tội nước nào không tôn trọng điều cam kết trong bản văn,” vẫn lời của bà Royal.
Hậu quả thế nào?
Quyết định của Mỹ có thể có gây hệ lụy như thế nào?
Nhiệt độ toàn cầu có thể tăng thêm từ 0.1°C tới 0.3°C từ đây tới cuối thế kỷ. Đây chỉ là ước tính và phỏng đoán để có một ý niệm.
Ở Mỹ, vấn đề này tùy thuộc chính sách của các hãng xưởng, các thị trấn, các tiểu bang hơn là chính sách trung ương.
Ý nguyện của những người lãnh đạo các công ty, thị xã hay tiểu bang vì vậy quan trọng hơn nhiều.
Chuyện tiền
Rồi đây, Mỹ không còn đóng tiền vào Quỹ Xanh giúp các nước đang phát triển hạn chế thải thán khí, thích ứng với nhu cầu mới. Số tiền đó quy định là $100 tỷ.
“Thì phải xác định lại các mục tiêu của quỹ này. Đây là dịp để hợp lý hóa các món chi tiêu, sổ sách phân minh hơn, quyết định dân chủ hơn. Phải biết quản lý sao cho đạt tới cùng mục tiêu đề ra với số tiền thu ít hơn.”
Có thể lôi kéo theo?
Quyết định của Mỹ có thể lôi kéo nước nào theo? Nước Nga có vẻ như về hùa với Mỹ…
“Đúng như vậy, vì cho tới nay, Nga vẫn chưa phê chuẩn hiệp ước này. Đáng ra, Pháp phải nhắc chừng Tổng Thống Vladimir Putin khi ông này tới Điện Versailles gần đây.
“Đối với trường hợp các nước khác, Trung Cộng tuyên bố sẽ vui vẻ ở lại, cũng như Ấn Độ. Còn lại là Canada và Úc đại lợi, tôi nghĩ rằng hai nước này sẽ không đặt lại vấn đề.
“Còn Âu Châu, cho tới nay cũng đang còn tà tà, nay đã thấy rõ vai trò của mình. Cũng là một điều hay.”
Cách nào trừng phạt Mỹ?
Có nên trừng phạt Mỹ vì vụ này không? Ví dụ như đặt thêm thuế carbone trên hàng nhập cảng từ Mỹ?
“Không nên, đó chỉ là chuyện lý thuyết. Không có căn bản pháp lý cho phép ta làm vậy, và các biện pháp phản hồi còn tai hại hơn. Dù sao thì quyết định này làm Mỹ mất vai trò lãnh đạo mà mất sự tín nhiệm của cộng đồng thế giới.
“Quyết định của Trump do từ sự chọn lựa của chính sách quốc gia giống như quyết định của nước Anh ra khỏi Liên Hiệp Âu Châu. Nước Anh tưởng rằng họ có lợi khi ra khỏi Âu Châu, và hãy coi kết quả hiện nay.
“Như người Anh, người Mỹ đã bắn vào chân mình và sẽ phải trả giá đắt.”
Nhắc lại lời của Donald Trump
Trở lại ngày đầu Tháng Sáu, mới tuần trước đây, lời của Tổng Thống Donald Trump đã làm cả thế giới chới với. Mỹ muốn rút ngay ra khỏi hiệp ước bảo vệ môi trường ký kết Tháng Mười Hai, 2015 tại Paris.
“Tôi được bầu để bảo vệ dân thành phố Pittsburgh, chứ không phải dân Paris,” Tổng Thống Trump nói thêm khi thông báo Mỹ rút ra.
Một cách để bày tỏ sự bất bình (vì Paris không còn được Donald Trump bảo vệ), chiều ngày 1 Tháng Sáu, Tòa Thị Chính Paris chiếu sáng mặt tiền của tòa nhà với màu xanh lá cây. Một chuyện đã gây sự chú ý của người đi qua.
Phản ứng của nước Mỹ
Thị trưởng Pittsburgh cũng không chịu. Ông Bill Peduto đáp lời:
Với tư cách là thị trưởng của Pittsburgh, tôi đoan chắc với qúi vị rằng tôi sẽ y theo những chỉ hướng của Hiệp Ước Paris cho lợi ích của dân trong thành phố, cho nền kinh tế và tương lai của chúng ta.
Cùng một lúc, sáu mươi thị trưởng và 10 thống đốc Mỹ lên tiếng hứa tôn trọng sự cam kết mà Mỹ đã cam kết với thế giới. Rồi nhiều công ty, công nghệ khác lên tiếng, kể ra không hết.
Tổng thống Pháp lên tiếng
“Xin giữ trọn niềm tin. Ta sẽ thành công. Bởi vì chúng ta đã dấn thân. Bởi vì bất kỳ sống nơi nào, là ai, chúng ta có cùng chung một trách nhiệm: làm cho địa cầu lớn mạnh trở lại.
(Je vous demande de garder confiance. Nous réussirons. Parce que nous sommes totalement engagés. Parce que où que nous vivions, qui que nous soyons, nous partageons tous la même responsabilité: rendre notre planète à sa grandeur.
(I’m calling you to remain confident. We will succeed. Because we are fully committed. Because wherever we live, whoever we are, we all share the same responsibility: make our planet great again.)
Trên đài truyền hình, lần đầu tiên Emmanuel Macron nói bằng tiếng Anh, ngay chiều hôm đó ông Trump tuyên bố rút.
Về Hiệp Ước COP21
Bốn điểm then chốt của Hiệp Ước Bảo Vệ Môi Trường Paris COP21:
(Các nước cam kết) giữ cho nhiệt độ trung bình của địa cầu không tăng cao hơn 2°C hay, nếu có thể, không tăng cao hơn 1.5°C.
Các nước bắc bán cầu góp vào quỹ $100 tỷ giúp các nước Nam bán cầu (nghèo) ngày 5 Tháng Sáu thích nghi với hoàn cảnh mới.
Những cam kết về khí hậu sẽ được xét lại năm năm một lần.
Ba năm sau khi có hiệu lực, bất cứ lúc nào thành viên cũng có thể ra khỏi hiệp ước, chỉ cần thông báo.
COP: Conference des Parties, hội nghị giữa 195 thành viên. 21 là lần thứ 21 do LHQ tổ chức. COP21 họp tại Paris 2015; COP22, họp tại Maroc 2016…
