Người Thụy Điển gọi tuần lễ đầu Tháng Mười là “Tuần Lễ Nobel” (Nobel Week). Năm nào cũng thế trong suốt hơn một thế kỷ, đó là tuần lễ đặc biệt được dành cho một sự kiện quốc gia nhưng mang tầm vóc quốc tế.
Hàn Lâm Viện Thụy Điển tổ chức lễ trao giải thưởng Nobel cho những người thắng các giải Nobel Y Khoa, Vật Lý, Hóa Học, Kinh Tế và Văn Chương. Riêng giải Nobel Hòa Bình được tổ chức ở một nơi khác nhưng cùng ngày: Oslo, Na Uy.
Năm nay, Tuẫn Lễ Nobel kéo dài từ 6 Tháng Mười Hai, 2019, cho đến 11 Tháng Mười Hai, 2019, với các sinh hoạt khác nhau từng ngày, trong đó có các cuộc gặp gỡ, họp báo, phát biểu của những người đoạt giải và chương trình hòa nhạc. Cao điểm là ngày 10 Tháng Mười Hai – cũng là ngày giỗ của Alfred Nobel, người sáng lập giải – lúc buổi lễ trao giải chính thức diễn ra tại phòng hội “Stockholm Concert Hall” ở Stockholm, thủ đô nước Thụy Điển với sự tham dự của quốc vương và hoàng hậu Thụy Điển cùng với hơn một ngàn quan khách.
Bất chấp những tranh cãi hết sức ồn ào chung quanh nhà văn đoạt giải Nobel văn chương 2019, lễ trao giải cho ông vẫn diễn ra một cách bình thường và trang trọng cùng với các nhân vật thắng các giải khác, kể cả nhà văn đoạt giải Nobel văn chương 2018, Olga Tokarczuk. Trong bài phát biểu nhận giải trước những khán giả chọn lọc vào ngày 7 Tháng Mười Hai tại trụ sở Hàn Lâm Viện Thụy Điển, Olga Tokarczuk, vì ít bị dư luận chỉ trích hơn, nên được thoải mái trình bày cảm nghĩ của mình.
Bà tập trung đề cập đến sự quan trọng lâu dài và quyền năng của nghệ thuật kể chuyện trong nỗ lực xây dựng sự thật lịch sử vốn thường bị bóp méo và xuyên tạc, nhất là trong thời đại mà mọi thông tin đều bị kỹ nghệ truyền thông chi phối ngày hôm nay. “Thay vì được nghe hòa âm của thế giới, chúng ta chỉ nghe những tạp âm, một sự nhiễu loạn không thể chịu đựng nổi trong đó chúng ta cố gắng một cách tuyệt vọng nhằm được nghe một vài giai điệu êm đềm, dù chỉ là nhịp yếu ớt nhất,” theo bà.
Trong lúc đó, Peter Handke, cũng phát biểu cùng nơi và cùng ngày, tránh đề cập đến những đề tài có tính cách khiêu khích và hoàn toàn không đề cập đến những lời chỉ trích ồn ào về việc trao giải năm nay cho ông. Thay vào đó, ông chỉ tập trung vào những điều nhỏ nhặt, bình thường, những điều quan trọng liên hệ đến bản thân, chẳng hạn về vai trò của ký ức và những kỷ niệm về bà mẹ của ông trong các tác phẩm của mình hay nói về hoa, cỏ, chim chóc, vân vân. Handke cũng dùng cơ hội này để trình bày những dự tính văn chương của mình trong thời gian sắp tới. Nói chung, thông điệp của ông là mọi sự, mọi chuyện đều đáng quan tâm và đáng ca ngợi. Theo ông, những điều nhỏ nhặt, tầm thường đều có thể mang chúng ta tiếp cận được với những điều linh thiêng, cao cả.
Vào buổi lễ chính thức ngày 10 Tháng Mười Hai, trước khi Peter Handke lên nhận huy chương vàng được trao từ vua Thụy Điển Carl XVI Gustaf, một thành viên kỳ cựu của Viện Hàn Lâm, Anders Olsson, đọc một bài phát biểu khá dài, ca ngợi tài năng của Handke trong nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ trong các tác phẩm của mình. Cũng như Handke, ông tránh đề cập đến những tác phẩm viết về Bosnia. Cuối bài phát biểu, ông trịnh trọng nói, “Ông Handke kính mến, tôi xin truyền đạt lại lời chúc mừng nồng nhiệt từ Viện Hàn Lâm Thụy Điển đến ông khi tôi mời ông lên nhận giải Nobel Văn Chương 2019 từ tay Đức Vua.”
Thực ra, không phải mọi điều đều suôn sẻ. Trong lúc buổi lễ diễn ra êm thắm trong hội trường, thì bên ngoài, một cuộc biểu tình được tổ chức ở trung tâm thành phố Stockholm để phản đối buổi lễ trao giải cho Peter Handke. Một trong những người tổ chức biểu tình, giảng viên đại học Stockholm, Adnan Mahmutovic, trích lời của nhà văn nữ da đen Hoa Kỳ Toni Morrison đọc trong lễ nhận giải Nobel văn chương năm 1993, cảnh cáo rằng: “Thứ ngôn ngữ bạo động, hơn cả việc tượng trưng cho bạo động; nó chính là bạo động.”
Trong số những người phát biểu, ngoài các nhà trí thức, nhà văn, nhà hoạt động nhân quyền, còn có đại diện của hội các bà mẹ có con bị giết ở Srebrenica, một vụ tàn sát mà Handke không thừa nhận. Một diễn giả, ông Vahidin Preljevic, giáo sư đại học Sarajevo, nhận định: “Nếu Ủy Ban Ban Giám Khảo Giải không hiểu hoặc nếu họ không quan tâm đến việc giải Nobel được dùng để phục vụ cho chủ nghĩa dân tộc ở vùng Balkans, thì ít ra họ cũng phải hiểu là quan điểm của Handke nguy hiểm như thế nào đối với Âu Châu.”
Trước đó, các nước vùng Balkan như Kosovo, Bosnia, Thổ Nhĩ Kỳ, Croatia, North Macedonia và Albania đều tẩy chay buổi lễ phát giải Nobel. Đồng thời, trong vòng 24 giờ trước buổi lễ, một số nhiều ký giả, trong số đó có Christiane Amanpour đài CNN và Samantha Power, cựu đại sứ Mỹ ở Liên Hiệp Quốc, người đã từng là phóng viên tường thuật về cuộc chiến tranh Bosnia, đã lên tiếng xác nhận vụ tàn sát là có thật và lập lại lời chỉ trích việc trao giải Nobel cho Handke.
Ngoài ra, vào đầu Tháng Mười Hai, hai thành viên trong Ban Giám Khảo giải văn chương, Gun-Britt Sundstrom và Kristoffer Leandoer, đã tuyên bố rút ra khỏi Ban Giám Khảo. Và đặc biệt hơn nữa, chỉ vài giờ trước khi Peter Handke họp báo vào ngày 6 Tháng Mười Hai, một trong những thành viên quan trọng của Hàn Lâm Viện Thụy Điển, Peter Englund, tuyên bố tẩy chay buổi lễ trao giải, vì theo ông, “trao giải cho Peter Handke là một thứ đạo đức giả trắng trợn.”
Trước những lời phản đối, tất cả 18 thành viên được chọn lựa trọn đời của Hàn Lâm Viện Thụy Điển hoặc là đồng ý với quan điểm chính trị của Peter Handke hoặc là không tin rằng sự phủ nhận việc tàn sát của Handke không phải là điều quan trọng khi chọn lựa trao giải. Mặt khác, rõ ràng là quyết định của họ đã được sự hậu thuẫn của hoàng gia Thụy Điển. Sự hậu thuẫn này, theo luồng dư luận của những người phản đối Handke, khiến người ta phải nhắc nhở đến quá khứ đen tối của hoàng gia trong thời đệ nhị thế chiến, theo đó, hoàng hậu Sylvia đã từng bị tố cáo là đã ngụy tạo mối liên hệ chặt chẽ giữa cha của bà và Đức Quốc Xã, kể cả việc ông này là đảng viên quốc xã.
Cũng cần nhắc lại, trong số lượng rất nhiều tác phẩm của Handke, có khoảng sáu, bảy tác phẩm, trong đó, nhà văn này đã tỏ ra xem thường hay phủ nhận những cuộc tàn sát tập thể mà những chiến binh người Serb phạm phải đối với những người Hồi Giáo ở Bosnia trong cuộc chiến tranh những năm đầu thập niên 1990.
Cho đến ngày nhận giải Nobel, Handke không hề tỏ ra ân hận về quan điểm của mình. Khi được một phóng viên của tạp chí “The Intercept,” Peter Maass, hỏi trong cuộc họp báo vào ngày 6 Tháng Mười Hai, 2019, tại sao ông ta lại từ chối không thừa nhận rằng đã có hơn 8 ngàn người Hồi Giáo, kể cả trẻ con đã bị tàn sát, Handke tìm cách tránh trút trả lời câu hỏi. Không những thế, ông còn tỏ ra sỉ nhục người phóng viên này khi nói rằng anh ta không thuộc những người là độc giả của ông.
Dù Tuần Lễ Nobel 2019 diễn ra và hoàn tất một cách tốt đẹp, nhưng rõ ràng là việc trao giải văn chương cho Peter Handke đã để lại một vết hoen ố khó phai mờ trong lịch sử 120 năm của giải. (Trần Doãn Nho)
—–
Tham khảo:
–www.bbc.com/news/uk-50630058
-The Intercept: https://theintercept.com/2019/12/06/peter-handke-nobel-prize-genocide-questions/
-Nhiều tài liệu khác trên Internet.
-Có thể xem video buổi lễ theo đường nối: www.youtube.com/watch?v=Z7q2Miw5j3E
[jwplayer pttfJnBh-YzmDPLlM]
