BẮC KINH, Trung Quốc (NV) – Còn nhiều bất đồng căn bản để có thể đạt thỏa hiệp cho Bộ Quy Tắc Ứng Xử Biển Đông (COC) nên chưa chắc có nổi trong năm 2022.
Chỉ còn vài ngày là Cambodia chính thức nhận ghế chủ tịch luân phiên ASEAN. Cambodia lâu nay được hiểu là tay chân làm theo lệnh Trung Quốc trên mặt chính trị ở khu vực. Dù vậy, ngay cả giới chuyên viên phân tích của Trung Quốc cũng tỏ vẻ không mấy tin tưởng một Bộ COC sẽ đạt được trong năm 2022.
Báo South China Morning Post (SCMP) hôm Thứ Hai, 27 Tháng Mười Hai, Yao Yunzhu (Diêu Vân Châu), một cựu tướng lĩnh đã nghỉ hưu của Trung Quốc, cho rằng nhiều phần các cuộc thương thuyết COC sẽ khó lòng đạt được đồng thuận trong năm 2022.
Theo bà, dung hòa được các bất đồng về phạm vi được bao trùm tới đâu của nó trên những quan điểm trái nhau, cũng như sự đối đầu địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc ở khu vực là những trở ngại chính yếu.
Tướng Yao Yunzhu dẫn chứng một số vấn đề vẫn còn tranh cãi giữa Trung Quốc và ASEAN qua một bài viết trên tạp chí World Affairs. Chẳng hạn như COC có ràng buộc pháp lý hay không, phạm vi bao trùm của hiệp định, vai trò của các cường quốc bên ngoài khu vực, tức những nét chính yếu mà Bắc Kinh muốn lợi thế về phần mình.
Bà đổ vạ cho Mỹ và các nước khác bên ngoài khu vực gia tăng can thiệp khi các cuộc đàm phán đi sâu vào chi tiết, làm cho cuộc thương thuyết khó thỏa thuận. Vì vậy mà bà kêu rằng Trung Quốc và ASEAN “khó có thể hoàn tất đàm phán trong năm 2022” như Bắc Kinh đã từng hứa hẹn.
Khi Trung Quốc và ASEAN ký bản Tuyên Bố Ứng Xử Biển Đông năm 2002, hai bên đã đồng ý “giữ nguyên trạng” Biển Đông và tiến hành đàm phán cho Bộ COC để tránh xung đột võ trang vì tranh chấp chủ quyền biển đảo. Các cuộc đàm phán chỉ có vẻ gia tăng năm năm trở lại đây sau khi Trung Quốc đã bất chấp đồng thuận “giữ nguyên trạng,” hoàn tất bồi đắp bảy đảo nhân tạo khổng lồ tại quần đảo Trường Sa, xây dựng các căn cứ quân sự quy mô nhằm khống chế toàn bộ khu vực.
Tuy nhiên từ hai năm nay, các cuộc đàm phán bị đình trệ vì các nước phải dồn sức đối phó với đại dịch COVID-19 trong khi những quan điểm trái ngược nhau về nội dung hiệp định vẫn không thể dung hòa.
Tháng Tám vừa qua, 10 nước ASEAN và Trung Quốc loan báo thỏa thuận được cái khung cho cuộc đàm phán sau khi mở lại các cuộc đàm phán từ đầu năm. Bắc Kinh thúc đẩy kết luân đàm phán COC trong năm 2021 vì cho rằng nhờ vậy sẽ tránh được các căng thẳng tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông.
Tuy nhiên theo báo SCMP, Mỹ gia tăng cứng rắn trong lập trường về Biển Đông khi loan báo sẽ bảo vệ Philippines nếu nước này xảy ra xung đột vì Biển Đông, căn cứ theo Hiệp Ước Tương Trợ ký từ năm 1951. Trong các cuộc thăm viếng khu vực mấy tháng trước, Bộ Trưởng Quốc Phòng Lloyd Austin, Phó Tổng Thống Kamala Harris, Ngoại Trưởng Antony Blinken đều tuyên bố hậu thuẫn cho đồng minh và đối tác ở khu vực, chống lại tham vọng bá quyền bành trướng của Bắc Kinh.
Không những Mỹ gia tăng tuần tra, tập trận quy mô trên Biển Đông, nhiều cường quốc quân sự khác như Nhật, Úc, Ấn Độ, Anh cũng tham gia tập trận trên Biển Đông và thành lập một số liên minh quân sự mới, mà Bắc Kinh gọi là kế hoạch chống Trung Quốc trong dài hạn. Từ chuyện chỉ có đối đầu giữa Mỹ với Trung Quốc nay trở thành Trung Quốc đối đầu với một liên minh đa quốc gia, theo bà Diêu Vân Châu, nên Biển Đông trở thành điểm nóng xung đột ở khu vực.
Tuần trước, báo chí Trung Quốc đưa tin mẫu hạm Liêu Ninh ra tập trận trên Biển Hoa Đông trong khi mẫu hạm Sơn Đông cùng các tàu hộ tống xuống tập trận trên Biển Đông. Báo chí tuyên truyền của Bắc Kinh hé lộ lời phỏng đoán có thể cả hai mẫu hạm vừa kể sẽ cùng nhau hợp lực tập trận trên Biển Đông trong tương lai gần.
Tờ Nhân Dân nhật báo tại Bắc Kinh dẫn lời bình luận của một chuyên viên quân sự nói nguy cơ về một cuộc chạm trán giữa Hải Quân Trung Quốc và Hải Quân Mỹ trên Biển Đông ngày càng gia tăng cường độ nguy hiểm.
Báo chí nước này cũng dẫn thông tin từ nhóm Nghiên Cứu Biển Đông ở Bắc Kinh nói rằng có đến 94 chuyến bay của các phi cơ trinh sát, gián điệp Mỹ bay trên Biển Đông theo dõi Trung Quốc chỉ trong Tháng Mười Một, 2021.
Giữa Tháng Mười Hai, báo chí Philippines dẫn lời bình luận của Ngoại Trưởng Teodoro Locsin nói các cuộc đàm phán COC cho đến nay vẫn “dậm chân tại chỗ” vì không đạt được các đồng thuận căn bản. Bây giờ thì một chuyên gia của Bắc Kinh cũng chẳng lạc quan gì hơn. (TN) [kn]
