Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Tóm tắt các kỳ trước:
Tâm lý trị liệu (psychotherapy) có thể được sử dụng độc lập hoặc kết hợp với thuốc để đạt được kết quả tốt nhất. Tâm lý trị liệu tập trung vào việc giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về cảm xúc và suy nghĩ của mình. Bằng cách đào sâu vào những suy nghĩ tiêu cực, những nỗi lo âu và sự lo lắng không kiểm soát, các nhà tâm lý trị liệu có thể giúp bệnh nhân tìm ra những giải pháp tích cực hơn để đối phó với tình trạng lo âu của mình.
Trong tâm lý trị liệu, các nhà tâm lý trị liệu sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để giúp bệnh nhân vượt qua rối loạn lo âu. Các phương pháp này có thể bao gồm nhiều cách khác nhau, trong đó cognitive Behavioral Therapy (CBT): Trị liệu hành vi – nhận thức là một trong những phương pháp trị liệu phổ biến nhất.
Một điểm chính của tâm lý trị liệu hành vi nhận thức là niềm tin rằng các rối loạn tâm lý (như lo âu) có phần dựa trên các mẫu tư duy và phần dựa trên hành vi đã học được. Do đó, tâm lý trị liệu hành vi nhận thức nhằm giải quyết và khắc phục các mẫu tư duy và cung cấp cho ta các công cụ để giúp đối phó với lo âu khi nó tái phát.
Suy nghĩ bị méo mó hay rối loạn nhận thức (cognitive distortions)là những mẫu suy nghĩ cường điệu không dựa trên sự thật. Điều này dẫn đến việc ta nhìn nhận những thứ một cách tiêu cực hơn so với thực tế.
Cực đoan hóa (Polarization) là một trong nhiều dạng rối loạn nhận thức thường gặp: Đó là nhìn thấy sự việc theo cách cực đoan hay đơn giản hóa quá mức,tách biệt đen trắng. Là khi chúng ta có quan điểm rất mạnh và trái ngược về một vấn đề, và chúng ta không muốn nghe hoặc xem xét các quan điểm khác.
Tác động của tư duy cực đoan
Tùy thuộc vào nguyên nhân gốc rễ của tư duy cực đoan, tác động của nó đối với cuộc sống hàng ngày sẽ khác nhau. Trong nhiều trường hợp, mối quan hệ sẽ bị ảnh hưởng nặng nề bởi loại tư duy đen trắng này. Khi xử lý những xung đột bình thường với tư duy (phải chấp nhận ý mình hoàn) toàn hoặc không gì cả, ta có thể hiểu lầm người khác và không để lại khoảng trống cho thỏa hiệp.
Mối quan hệ tình cảm có thể chịu ảnh hưởng của tư duy cực đoan nếu ta xem người kia là một “người tồi tệ” vì một quyết định hoặc (điều mà ta cho là) lỗi sai. Điều này có thể dẫn đến tăng cường xung đột hoặc kết thúc mối quan hệ vì ta không để lại khoảng trống cho sai sót của con người.
Các loại mối quan hệ khác cũng có thể bị ảnh hưởng bởi cách suy nghĩ này. Nếu là một nhân viên và không được tăng lương, điều đó không có nghĩa là ta phải từ bỏ công việc của mình. Khi bị dính mắc vào mô hình tư duy này, chúng ta có xu hướng chuyển mọi người vào các bảng xếp loại khác nhau dựa trên một sự kiện duy nhất, điều đó có thể (khiến ta sẽ phải trả) rất đắt giá cho các mối quan hệ.
Làm sao để nhận biết được mình đang bị ảnh hưởng của rối loạn tư duy cực đoan
Có một số dấu hiệu để nhận biết xem ta có đang bị polarization hay không:
- Ta thường xuyên sử dụng các từ cực đoan như “luôn luôn,” “không bao giờ,” “tất cả,” “mọi người,” “tất cả mọi thứ,” “hoàn toàn,” “thường xuyên,” “hầu như không bao giờ,” “100%.”
- Ta có xu hướng phân chia mọi thứ thành “đúng” hoặc “sai,” “tốt” hoặc “xấu,” “thành công” hoặc “thất bại,” “hạnh phúc” hoặc “không hạnh phúc,” “người tốt” hoặc “người xấu.”
- Ta có xu hướng xem thế giới và mọi việc xung quanh dưới góc nhìn cực đoan, không chấp nhận được sự phức tạp và sự khác biệt.
- Ta không chấp nhận được những quan điểm khác nhau và không có dấu hiệu linh hoạt hoặc tôn trọng đối với quan điểm của người khác.
- Ta có xu hướng lấn át người khác trong các cuộc tranh luận và không để họ có cơ hội nói lên quan điểm của mình.
Khi nhận thấy một số dấu hiệu như trên xuất hiện trong suy nghĩ và hành vi của mình, đó có thể là một dấu hiệu của việc ta đang bị polarization.
Trong trường hợp này, tốt nhất là nên tìm kiếm sự giúp đỡ từ một chuyên gia tâm lý học để giải quyết vấn đề này.
Làm sao để chữa các suy nghĩ cực đoan
Để chữa trị polarization, có một số phương pháp ta có thể thực hiện:
-Nhận ra rằng không có gì là hoàn hảo và tìm cách cân bằng giữa các khía cạnh của cuộc sống.
-Sử dụng các kỹ năng CBT (như chánh niệm – being mindful, luôn tự quan sát tư duy và hành vi của mình để pháp hiện càng sớm càng tốt, sẽ trình bày chi tiết trong các kỳ sau) để giảm các suy nghĩ cực đoan và dần dần chuyển sang suy nghĩ tích cực hơn.
-Tránh sử dụng các từ “tất cả” và “không,” và thay thế chúng bằng những từ khác trung dung hơn để mô tả tình huống.
-Tập trung vào những thành công của bản thân (và người xung quanh) và đánh giá sự tiến bộ của bản thân (cũng như người xung quanh) một cách tích cực, thay vì chỉ tập trung vào những điều tiêu cực, thất bại.
-Tìm kiếm sự giúp đỡ từ các chuyên gia, như các nhà tâm lý học hoặc nhà tư vấn, để có thể hiểu và chữa trị polarization một cách hiệu quả hơn.
Làm sao để ngừa polarization
Một số cách có thể giúp ngừa polarization:
-Tập trung vào sự thật, luôn tự nhắc mình rằng không ai trên đời có thể nhìn (nghe, sờ, ngửi, cảm) thấy một cách toàn diện và chính xác bất cứ khía cạnh nào dù đơn giản đến đâu, trong cuộc đời.
Dù mình có “tận mắt,” “tận tai,” “thật sự rõ rành rành” đến đâu, thì cái “sự thật” của mình hiếm (hay không) khi nào có thể là trăm-phần-trăm, vì, mình chỉ thấy, nghe.. được từ phía, góc của mình. Và “phân nửa của sự thật không phải là sự thật”: Tránh dùng các từ “luôn,” “hầu như không,” “tất cả” hoặc “không có gì” vì chúng chỉ tập trung vào hai phía đối lập. Hãy cố gắng nhìn vào sự thật của tình huống và thấy rằng nhiều khả năng sự thật nằm ở giữa hai phía.
-Phát triển tư duy linh hoạt: Hãy cố gắng tìm ra các phương án thay thế cho các quan điểm cứng nhắc của mình. Ta có thể tham khảo ý kiến của người khác và nghĩ đến các cách tiếp cận khác nhau để giải quyết tình huống.
-Tự nhận thức (be mindful): Hãy tự đánh giá lại các suy nghĩ của mình để phát hiện các suy nghĩ cứng nhắc. Khi đã nhận ra mình đang suy nghĩ đơn giản hóa và cứng nhắc, hãy cố gắng tìm cách đưa tư duy của mình vào một hướng khác.
-Học hỏi từ những sai lầm: Xem những sai lầm của mình là cơ hội để học hỏi và cải thiện bản thân. Đừng chỉ nhìn vào phần thất bại của mình (và mọi người), hãy tìm cách để sửa chữa và cải thiện (và bao dung).
-Tìm kiếm sự hỗ trợ: Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ từ người khác để có thể nhìn nhận các tình huống khác nhau một cách khách quan. Có thể ta sẽ tìm thấy những cách tiếp cận hoàn toàn khác để giải quyết vấn đề của mình. [hp]
