TEHRAN, Iran (NV) – Hôm Thứ Bảy, 15 Tháng Sáu, Iran và Thụy Điển tiến hành trao đổi tù nhân, trong đó Tehran thả một nhà ngoại giao Liên Âu và một người đàn ông khác để đổi lấy một người Iran bị kết án tại Stockholm vì phạm tội ác chiến tranh sau khi tham gia vào các vụ hành quyết hàng loạt năm 1988 tại nước Cộng Hòa Hồi Giáo, thông tấn xã AP đưa tin.
Việc Thụy Điển bắt giữ Hamid Nouri năm 2019 trong lúc ông đang đi du lịch tại đó dường như châm ngòi cho việc bắt giữ hai người Thụy Điển này, một phần trong chiến lược lâu dài của Iran từ lúc nổ ra cuộc Cách Mạng Hồi Giáo năm 1979 nhằm lợi dụng những người có quan hệ ở ngoại quốc làm con bài mặc cả trong các cuộc đàm phán với Tây Phương.
Trong khi truyền hình nhà nước Iran tuyên bố mà không có bằng chứng rằng Nouri bị “giam giữ bất hợp pháp,” thì Thủ Tướng Thụy Điển Ulf Kristersson cho biết nhà ngoại giao Johan Floderus và một công dân Thụy Điển thứ hai, Saeed Azizi, phải chịu đựng cảnh “địa ngục trần gian.”
“Iran biến những người Thụy Điển này thành quân tốt trong một ván cờ đàm phán đầy nghi hoặc với mục đích là giúp Hamid Nouri thoát khỏi Thụy Điển,” Kristersson cho biết hôm Thứ Bảy. “Rõ ràng là hoạt động này sẽ cần phải có những quyết định khó khăn; và đây là lúc chính phủ đưa ra những quyết định đó.”
Đài truyền hình nhà nước Iran phát sóng hình ảnh Nouri khập khiễng bước ra khỏi phi cơ tại Phi Trường Quốc Tế Mehrabad thuộc Tehran và được gia đình ôm chầm.
“Tôi là Hamid Nouri. Tôi về Iran rồi,” Nouri nói. “Chúa trả lại tự do cho tôi rồi.”.
Nouri liên tục nhắc tới Mujahedeen-e-Khalq, chế giễu tổ chức này khi ông được phóng thích. Nhóm bất đồng chính kiến Iran lên án vụ trao đổi tù nhân trong một tuyên bố và cho biết “hành động này sẽ làm cho chủ nghĩa phát xít tôn giáo cả gan tăng cường khủng bố, bắt giữ con tin và tống tiền.”
Oman, vương quốc tọa lạc tại mạn Đông Bán Đảo Ả Rập, làm trung gian trong vụ trao đổi tù nhân, hãng thông tấn nhà nước Oman đưa tin. Từ lâu Oman đóng vai trò là bên đối thoại giữa Iran và Tây Phương. Vụ trao đổi tù nhân diễn ra trong dịp Eid al-Adha của thế giới Hồi Giáo, đánh dấu sự kết thúc cuộc hành hương Hajj sau đó thường là các tù nhân sẽ được thả.
Năm 2022, Tòa Sơ Thẩm Stockholm tuyên Nouri án tù chung thân. Tòa án nhận dạng Nouri là phụ tá cho phó công tố viên tại nhà tù Gohardasht bên ngoài thành phố Karaj thuộc Iran.
Các vụ hành quyết hàng loạt năm 1988 diễn ra vào giờ phút cuối cùng của cuộc chiến tranh kéo dài giữa Iran và Iraq. Sau khi Lãnh Tụ Tối Cao Iran lúc bấy giờ là Ruhollah Khomeini chấp nhận lệnh ngừng bắn do Liên Hiệp Quốc làm trung gian, các thành viên của phe đối lập Iran Mujahedeen-e-Khalq, được Saddam Hussein trang bị võ khí tối tân, xông qua biên giới Iran trong một cuộc đột kích.
Cuối cùng Iran cũng ngăn chặn được cuộc tấn công của Mujahedeen-e-Khalq, nhưng cuộc tấn công lại tạo tiền đề cho các phiên tòa dàn dựng nhằm xét xử lại các tù nhân chính trị, chiến binh dân quân và những người khác, được gọi là “ủy ban tử thần.”
Các nhóm nhân quyền quốc tế ước tính có tới 5,000 người bị hành quyết. Iran chưa từng thừa nhận tất cả các vụ hành quyết, dường như được thực hiện theo lệnh của Khomeini, mặc dù có vài người cho rằng các viên chức cấp cao khác mới thực sự là những người đảm trách trong những tháng trước khi Khomeini qua đời năm 1989.
Cố Tổng Thống Iran Ebrahim Raisi, thiệt mạng trong một tai nạn trực thăng vào Tháng Năm, cũng dính líu tới các vụ hành quyết.
Gia đình Floderus cho biết ông bị bắt giữ vào Tháng Tư 2022 tại phi trường Tehran khi đang hồi hương sau kỳ nghỉ với bằng hữu. Floderus bị giam giữ trong nhiều tháng trước khi gia đình và những người khác công khai vụ giam giữ.
Trường hợp của Azizi không nổi bật như Floderus, nhưng vào Tháng Hai, nhóm Các Nhà Hoạt Động Nhân Quyền tại Iran công bố công dân mang hai quốc tịch Iran-Thụy Điển bị Tòa Án Cách Mạng Tehran kết án năm năm tù vì tội “tụ tập và thông đồng chống lại an ninh quốc gia.” Nhóm này cho biết Azizi bị ung thư.
Nhà ngoại giao hàng đầu Liên Âu, Josep Borrell, tán tụng việc thả hai tù nhân.
Iran khẳng định từ lâu rằng họ không giam giữ tù nhân để lợi dụng trong các cuộc đàm phán, mặc dù nhiều năm trao đổi tù nhân với Hoa Kỳ và các quốc gia khác lại cho thấy điều ngược lại.
Tuy nhiên, cuộc trao đổi tù nhân lại không thể giải thoát Ahmadreza Djalali, chuyên gia người Thụy Điển gốc Iran về y học thảm họa vốn được một nhóm chuyên gia Liên Hiệp Quốc mô tả từ lâu là bị Tehran giam giữ tùy tiện từ lúc ông bị bắt năm 2016. Djalali có thể phải lãnh nhận án tử hình sau khi bị kết tội “tham nhũng trên Trái Đất” năm 2017 sau những diễn tiến mà Tổ Chức Ân Xá Quốc Tế gọi là “phiên tòa bất công đến bỉ ổi” tại Tòa Án Cách Mạng. (TTHN)
