WASHINGTON, DC (NV) – Bộ Tư Pháp Mỹ đang nỗ lực đẩy việc truy tố ông Raul Castro, cựu chủ tịch Cuba, 94 tuổi, liên quan đến vụ Cuba bắn rơi hai phi cơ dân sự trong một phi vụ cứu giúp người dân đảo quốc vượt biển hồi năm 1996, khiến bốn người Mỹ gốc Cuba thiệt mạng, theo NBC News dẫn lời hai giới chức Mỹ biết rõ vấn đề hôm Thứ Sáu, 15 Tháng Năm.
Nỗ lực này diễn ra trong lúc chính quyền Tổng Thống Donald Trump gia tăng áp lực toàn diện lên Havana, từ trừng phạt kinh tế, phong tỏa dầu, đe dọa hành động quân sự, đến việc xem xét truy tố các thành viên của chế độ Cuba hoặc đảng Cộng Sản Cuba về tội hình sự. Theo NBC News, hồ sơ về ông Raul Castro đang được các công tố viên liên bang nỗ lực truy cứu nhưng chưa rõ sự việc được trình lên đại bồi thẩm đoàn hay chưa. Đại bồi thẩm đoàn là nơi quyết định có truy tố ông hay không.
Ngày 24 Tháng Hai, 1996, hai phi cơ dân sự loại Cessna 337 Skymaster của nhóm Brothers to the Rescue, một tổ chức người Cuba lưu vong ở Miami chuyên bay tìm kiếm và trợ giúp người tị nạn Cuba trên eo biển Florida, bị chiến đấu cơ Cuba bắn rơi. Bốn người trên hai phi cơ thiệt mạng, tất cả đều là công dân Mỹ gốc Cuba, sống ở Miami. Quốc Hội Mỹ sau đó ghi nhận nhóm này đang bay trong một nhiệm vụ tình nguyện, tương tự hàng trăm chuyến bay họ thực hiện từ năm 1991, và các phi cơ “không vũ trang, không có khả năng tự vệ.”
Phía Cuba nói các phi cơ xâm phạm không phận Cuba. Nhưng chính phủ Mỹ và các kết luận được Mỹ viện dẫn nói hai phi cơ bị bắn rơi trong không phận quốc tế. Trong phần trình bày của chính quyền Clinton về báo cáo ICAO, Thứ Trưởng Ngoại Giao Peter Tarnoff nói hai phi cơ dân sự Mỹ bị bắn rơi trong không phận quốc tế, và phía Cuba cùng các phi công MiG không tuân thủ thủ tục ICAO về việc cảnh báo phi cơ dân sự trước khi dùng vũ lực.
Ông Fidel Castro, khi đó là chủ tịch Cuba, nói các phi cơ xâm phạm không phận Cuba và bị bắn rơi để phòng vệ trước “các đe dọa khủng bố.” Ông Raul Castro lúc đó là người đứng đầu lực lượng quân sự Cuba.
Việc dùng hành động pháp lý nhằm vào ông Raul Castro xuất hiện trong bối cảnh Tổng Thống Trump ngày càng tỏ ra bực tức vì chế độ Cuba vẫn tiếp tục bám quyền sau nhiều tháng chịu áp lực từ Washington. Trên Air Force One khi trở về từ chuyến thăm Trung Quốc, ông Trump nói cuộc điều tra Castro là vấn đề của Bộ Tư Pháp và gọi Cuba là “một quốc gia đang suy tàn” rồi tuyên bố “Hãy sẽ chờ xem.”
Chính quyền ông Trump áp dụng một chiến lược cứng rắn với Havana, có phần giống cách tiếp cận với Venezuela. Hồi Tháng Giêng, ông Trump ra lệnh cho một chiến dịch quân sự Mỹ dẫn đến việc bắt giữ Tổng Thống Venezuela Nicolas Maduro và vợ ông, Cilia Flores, rồi đưa họ sang Mỹ đối mặt cáo buộc buôn ma túy và các tội danh khác tại tòa liên bang. Cả hai đều không nhận tội. Chính quyền Trump viện dẫn các cáo buộc hình sự đối với Maduro như cơ sở biện minh cho việc bắt giữ và chuyển ông đến nhà tù Mỹ.
Tại Cuba, tình hình kinh tế ngày càng xấu đi sau nhiều tháng chính quyền Trump phong tỏa các chuyến hàng dầu. Đảo quốc này đang đối mặt khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, thiếu nhiên liệu và mất điện diện rộng. Dù vậy, theo NBC News, chế độ Cuba vẫn cho thấy rất ít dấu hiệu nhượng quyền hoặc đưa ra các nhượng bộ lớn theo yêu cầu của Washington.
Các tuần gần đây, chính quyền Trump tăng thêm áp lực. Bộ Ngoại Giao công bố các trừng phạt mạnh đối với Cuba, nhắm vào các công ty ngoại quốc làm ăn với Havana.
Một tín hiệu đáng chú ý khác là chuyến đi công khai hiếm hoi của ông John Ratcliffe, giám đốc CIA, đến Havana hôm Thứ Năm. Theo một giới chức CIA, Giám Đốc Ratcliffe nói với phía Cuba rằng thời gian không còn nhiều và Havana cần hành động nếu muốn xây dựng quan hệ hiệu quả với Mỹ. Ông cũng cảnh báo rằng qua trường hợp Venezuela cho thấy Cuba phải nghiêm túc khi xem thái độ của ông Trump. Ông Ratcliffe còn yêu cầu Cuba ngừng làm nền tảng cho các đối thủ của Mỹ thúc đẩy nghị trình thù nghịch trong Tây Bán Cầu, giữa lúc Washington lâu nay cáo buộc Moscow và Beijing dùng đảo quốc cách Florida 90 dặm để tiến hành hoạt động gián điệp nhắm vào Mỹ.
Phía Cuba bác bỏ cáo buộc, nói đã cung cấp thông tin cho Mỹ để chứng minh Cuba không đe dọa an ninh quốc gia Mỹ và không có lý do chính đáng nào để đưa Cuba vào danh sách các quốc gia bị cáo buộc bảo trợ khủng bố. NBC News cho biết họ đã liên lạc Bộ Ngoại Giao Cuba và Đại Sứ Quán Cuba tại Washington để xin bình luận về khả năng truy tố ông Raul Castro, nhưng chưa nhận được phản hồi ngay lập tức.
Tóm lại, hồ sơ Raul Castro không chỉ là một vụ án cũ được khơi lại sau ba thập niên. Đây là một phần trong chiến lược mới của chính quyền ông Trump, đó là dùng truy tố hình sự, trừng phạt kinh tế và áp lực an ninh để buộc chế độ Cuba thay đổi. Nếu Bộ Tư Pháp tiến tới truy tố, vụ bắn rơi phi cơ năm 1996 có thể trở thành công cụ pháp lý và chính trị lớn nhất của Washington trong chiến dịch gây sức ép lên Havana. (MPL) [dt]
