LTS: Nhật báo Người Việt mở mục “Độc Giả Viết” nhằm mời gọi quý độc giả “cùng làm báo” với Người Việt, chia sẻ những rung cảm, ý tưởng, quan niệm, hồi ức, kiến thức, kinh nghiệm… về đời sống và xã hội. Để tham gia, quý độc giả vui lòng gởi email: [email protected].
Nguyễn Chí Kham
Người khách ngồi cạnh bên tôi đã đứng lên kéo dây chuông, ngay đó, bảng điện sáng lên hàng chữ “Stop requested.” Chừng nửa phút sau, chiếc xe buýt tới trạm ngừng. Người khách nở nụ cười thân thiện chào tôi trước khi xuống. Trên tay ông ta ôm một gói đồ bọc ngoài là vải bố
Lúc nãy, ở trên xe, tôi và ông ta chuyện trò bằng một thứ tiếng Anh của người di dân vừa nói, vừa ra dấu qua cử chỉ để diễn tả. Tôi thích nụ cười chất phác của ông ta. Và hiện tại, ông ta là một công nhân làm việc ở nhà kho cho công ty Goodwill, có trụ sở chính nằm ở thành phố Santa Ana.
Người tài xế da đen tắt microphone sau khi gửi thông báo cho tổng đài. Chiếc xe buýt lăn bánh ra đường. Tôi ngẩng cao đầu nhìn lên phía trước. Ngày Chủ Nhật đường phố đông vui, nhộn nhịp. Và, đây là khu thị tứ Little Sài Gòn. Nắng chiều mở rộng qua những hàng cây, và trong khu công viên, nắng cũng đầy trên các mặt cỏ.
Rồi tôi đứng lên, nhưng không kéo dây chuông. Chiếc xe buýt rẽ trái rồi ngừng ở trạm đầu ngã ba. Tôi xuống đây, một mình. Từ nơi này, tôi đi bộ tới nhà anh Giác, bên đây bờ đường nhìn qua ngôi nhà anh nằm ven con đường nhỏ khuất sau ngôi nhà thờ Tin Lành. Bỗng dưng, tôi dừng bước khi nghe có tiếng chuông lễ buổi chiều vừa đánh lên.
Lẽ ra, tôi phải cùng đi với vợ tôi nhưng chiều nay Loan có mấy chị bạn học cũ ở Huế đến thăm nên nàng ở nhà để tiếp bạn. Tôi cảm thấy vui, nhẹ nhõm và chưa nghĩ ngợi gì nhiều sau bốn tuần lễ đến nước Mỹ định cư. Không ngờ, tôi được gặp lại anh Giác – người mà từ năm 1983 đã vượt biên, rồi những năm sau tôi hoàn toàn không được tin tức gì của anh.
Thật lạ lùng, anh không thay đổi nhiều khi gặp chúng tôi ở phi trường Los Angeles. Anh Giác là thành viên ban văn hóa cộng đồng trong buổi đón tiếp, còn Loan vợ tôi, ngày đó là học trò cũ của anh dạy môn Việt Văn ở lớp Đệ Nhị A2 trường nữ Đồng Khánh Huế. Loan lên tiếng chào thầy cũ, còn tôi, nhìn người bạn vong niên với biết bao nhiêu hồi nhớ, ngày xa đó, về thành phố cũ Quy Nhơn.
Và, nhờ gặp nhau ở phi trường, nên ít ngày sau, vợ chồng anh Giác xuống thăm gia đình tôi, cho một ít quà, tiền tiêu vặt, rồi đưa tôi lên nhà chơi trong ngày anh được nghỉ. Lần đầu này, Loan chuyện trò với chị Diệu Chi, còn tôi đi theo anh Giác qua những kệ sách báo để ở một phòng riêng, gần phòng khách.
Sách nhiều, bày ngăn nắp trên mỗi dãy kệ. Và rồi, cùng đứng lại bên anh, tôi nhìn những khung ảnh kỷ niệm của các văn nghệ sĩ gởi lại đây. Bên nam, nhiều hơn cả. Bên nữ, mỗi bức ảnh có một nét riêng qua nụ cười rất thân tình, và cũng rất dễ nhớ. Có một số anh em tôi quen trước 1975, một số khác xuất hiện ở hải ngoại, tôi chưa biết gì mấy. Các nhà văn nữ, cũng lạ với tôi.
Bỗng nhiên, một bức ảnh chân dung hai màu làm tôi chú ý, nhìn rất lâu, và như bị thu hút từ mái tóc, nụ cười trên gương mặt, một chiếc răng khểnh lộ ra trên hàm răng trắng đều, và đẹp hơn cả là đôi mắt to màu hạt dẻ. Tôi chỉ về bức ảnh, hỏi anh Giác thì được anh cho biết đó là cô Hoa Anh Đào.
Rồi bàn tay anh tựa vai tôi, một giọng kể cũng bắt đầu:
-Sinh trưởng và lớn lên ở Sài Gòn, nhưng ba mẹ lại là người miền Trung ở Huế và Quảng Bình. Ông bố người cùng quê với tướng Giáp, và rất là thân với học giả Đào Duy Anh. Hoạt động cách mạng từ năm 1930, nhưng chỉ một giai đoạn ngắn thì rút lui, và đưa cả gia đình vào miền Nam lập nghiệp. Bà mẹ dạy các lớp tiểu học, còn ông bố làm bên ngành hỏa xa, đến chức trưởng ga.
Tôi bỗng hỏi:
-Có là học trò cũ của anh không?
Anh Giác nhìn qua tôi, vừa ngạc nhiên, rồi giọng bình thường nói:
-Hoa Anh Đào ra trường sư phạm sau mình có một năm. Mình ở Huế, còn cô tốt nghiệp ở Sài Gòn. Học giỏi lắm, năm 19 tuổi đã vào vào đại học, ra trường dạy ở Phan Bội Châu Phan Thiết, rồi Võ Tánh Nha Trang.
-Hoa Anh Đào có đăng nhiều truyện ở Văn Học không?
-Nhiều lắm, đã in hai tập truyện ngắn rồi.
-Chắc là anh phải cho một ít báo có truyện của cô.
Anh Giác lại nói với tôi:
-Hoa Anh Đào hiện giờ ở Virginia, thỉnh thoảng có đi Cali ghé thăm mình.
-Có phải anh phát hiện ra cô Hoa Anh Đào?
-Hiếu nói đúng. Nhưng thực sự Hoa Anh Đào có tài, và truyện ngắn của cô viết rất hiện thực.
-Chắc cô đi Mỹ trước 75.
-Không, đi vượt biên. Số Văn Học bộ cũ có đăng một truyện ngắn đầu tay của Anh Đào, truyện rất hay.
Vừa trao đổi chuyện với anh Giác, nhưng mắt tôi không rời khỏi tấm ảnh chân dung của nàng. Nàng đẹp, một vẻ đẹp từ gương mặt thoáng qua trên mái tóc và đôi mắt vương vương một đôi nét phong trần. Tôi hình dung nàng với nữ nhân vật trong cuốn tiểu thuyết Docteur Jivago của nhà văn Nga Pasternak. Về một nước Nga, tôi rất yêu mến những con sông, những cánh đồng cỏ giàu tính âm nhạc, và Antoine Chekhov là nhà văn viết truyện ngắn và kịch tôi yêu thích nhất.
Sau buổi đầu đến thăm, anh Giác cho tôi một ít sách báo mang về nhà đọc trong thời gian đầu mới định cư còn dư rộng thì giờ, và hơn hết, hình ảnh nàng như đã xâm chiến hết tình cảm và nỗi nhớ của tôi qua trí tưởng.
Không biết, tôi có dịp gặp nàng không. Tôi không nghĩ tới ngày mai hay ngày nào đó của nàng và tôi, nhưng tên nàng, và tấm ảnh đó của nàng hình như tôi đã đem treo trong căn phòng riêng của mình.
Nắng bắt đầu phai nhạt khi buổi chiều đang dần dần trở nên yên tĩnh, lặng lẽ. Từ một quãng xa, tôi đã nhìn thấy cánh cửa mở rộng, bên ngoài ở sân trước trên mặt cỏ một vài nhóm anh em đứng chuyện trò qua những sợi khói thuốc lượn lờ rồi mau tan. Và, lúc tôi tới gần thì những con đường quanh nhà, xe đậu kín nối liền nhau.
Trong anh em đang đứng chuyện trò và hút thuốc, có người nhìn tôi. Tôi nhìn lại hơi chú ý, nhưng không nhận ra một ai quen. Rất may cho tôi, ở lối cửa chính, anh Giác vừa đi ra và nở một nụ cười khi trông thấy tôi. Và, lúc này tôi hoàn toàn là một người lạ nên không rời khỏi anh.
Buổi chiều đã thực sự lắng, trở nên xa xôi. Bên ngoài, các nhóm cùng theo nhau vào bên trong, và cũng khá đông đã ngồi lâu từ khi mới đến ở trong phòng khách dưới ánh đèn vừa đủ soi sáng cho mỗi khuôn mặt. Khi được anh Giác giới thiệu với các bạn văn, tôi lên tiếng chào trước. Và, hầu như ai cũng ngạc nhiên, khi nghe anh Giác nói về tôi:
-Hiếu đây, trước 75 có một truyện ngắn và thơ đăng trên báo Nghệ Thuật và Văn. Sau 75, ở lại Sài Gòn sống bằng nghề đi bỏ báo, rồi ra Huế, thì hoạt động bằng nghề bán sách cũ và sách du lịch.
Trong số anh em này, có một người tôi thấy quen nhưng không nhớ gặp ở đâu. Và, người này vừa hỏi tôi:
-Anh Hiếu trước đây học ở Sài Gòn, hay Huế.
-Dạ, tôi học ở Huế.
Anh Giác liền tiếp lời ngay:
-Anh Ngự Thuyết tác giả tập truyện ngắn “Lưu Đày Và Quê Nhà.”
Tôi có chút ngạc nhiên về tựa sách. Và thoáng nghĩ, hay là ông này đã dịch toàn tập truyện ngắn của nhà văn Pháp Albert Camus, L’exil et le Royaume. Ngay đó, anh Ngự Thuyết nhích chỗ một chút trên sopha và bảo tôi ngồi xuống cạnh bên.
Một giọng thân tình, tôi hỏi:
-Anh in được mấy tập sách rồi.
-Cuốn anh Giác vừa giới thiệu là cuốn đầu tay.
Liền đó, anh giải thích thêm:
-Tựa tập truyện, mình để trong ngoặc kép nhưng có nhiều người nghĩ mình là dịch tác phẩm của Camus.
Anh Ngự Thuyết lớn tuổi hơn cả anh Giác và đã học ở trường Khải Định Huế, nên tôi tự xem mình là vai em đối với lớp đàn anh, dù rằng trước 75, tôi chưa đọc một sáng tác nào của anh cả. Tôi hỏi nhà văn:
-Trước đây, anh có ở trong quân đội không?
-Có. Nhưng mình không ở đơn vị tác chiến mà làm giảng viên ở trường sinh ngữ quân đội.
Tôi thốt lên:
-Vậy là em nhớ ra anh rồi.
-Hiếu có học trường sinh ngữ quân đội.
-Có, anh. Em học sáu tháng ở trường Gò Vấp, và có nhớ anh dạy lớp em một tuần cuốn American English course, cuốn 1400.
Anh Ngự gật đầu và kể lại cho nghe thời gian anh dạy trường sinh ngữ quân đội sau khi rời trường Võ Khoa Thủ Đức khóa 14.
Có được người chuyện trò, tôi cảm thấy yên tâm. Vừa nói chuyện với anh Ngự, nhìn sang dãy ghế bên kia tôi trông thấy nhà văn Võ Phiến đang trò chuyện với Giáo Sư Nguyễn Khắc Hoạch và cụ Luật Sư Nghiêm Xuân Hồng.
Nhà văn Võ Phiến viết tùy bút và truyện ngắn rất hay, cụ Nghiêm Xuân Hồng là tác giả vở kịch Người Viễn Khách Thứ 10, còn Giáo Sư Nguyễn Khắc Hoạch từng là chủ bút Tạp Chí Thế Kỷ 20, xuất bản cùng thời với Sáng Tạo, Hiện Đại.
Kim đồng hồ tường chỉ đúng 8 giờ. Người nữ chủ nhân của câu lạc bộ xuất hiện, một giọng Huế lanh lảnh lên tiếng mời toàn thể quý khách bắt đầu vào tiệc họp mặt. Ngay lúc đó, mọi người cùng đứng lên, vẻ mặt người nào cũng hớn hở.
Hai chiếc bàn dài đặt cạnh bên phòng bếp rộng rãi, có hai cửa sổ, một cửa mở ra lối sau và lúc này một bàn lót mặt kính ở gian bếp đang kín hết ghế ngồi của các vị nữ lưu. Rồi, các vị cùng đứng lên để bắt đầu bữa ăn. Khách dự khá đông cũng đến bốn chục người cả nam và nữ. Và, cứ tự self service, mỗi người cầm lấy dĩa giấy, muỗng, nĩa, và ly uống nước.
Bàn ăn bày đủ các loại bánh có bánh nậm, bánh lọc, bánh ram ít, bánh cuốn, và nhiều loại xôi, vừa gọn nhẹ cho tất cả các thứ vào chung một dĩa. Hai anh bạn trẻ đứng cạnh bên tôi đang chuyện trò với nhau về một trận túc cầu mới diễn ra chiếu hôm qua trong giải đấu World Cup kỳ thứ 16.
Tôi lấy phần ăn xong, đứng ngay đó, vừa ăn, vừa nghe chuyện mọi người. Lúc nãy, lúc các vị nữ lưu đứng lên rời chiếc bàn ở gian bếp tôi có thoáng để mắt tìm cô Hoa Anh Đào có trong số này không.
Và, chính vào lúc đông đủ người đứng quanh bàn ăn cho buổi tiệc họp mặt, anh Giác lên tiếng giới thiệu từng người cả bên nam và bên nữ để cho những anh em chưa biết nhau, có dịp làm thân với nhau. Tôi chú ý đến từng gương mặt nữ, khi nghe giới thiệu, và lúc được biết người nữ đứng cạnh cánh cửa ra lối cửa sau, tôi có một cảm giác ngỡ ngàng như một chiếc lá rụng. Tôi nhìn nàng, và nàng cũng đưa mắt nhìn lại tôi, nhưng trong cái nhìn thầm lặng ấy, chung quanh, không có một ai biết cả.
Giải túc cầu thế giới đang diễn ra, nước Mỹ là chủ nhà, lúc này thì hầu như ai cũng nói tới, và bình luận rất sôi nổi về những trận đấu diễn ra trong tuần trước và dự đoán cho những trận tiếp theo. Có một điều lệ mới trong giải này là các đội xếp hạng ba mỗi bảng sẽ được tính số điểm và hiệu số bàn thắng bại để chọn bốn đội vào vòng nhì, đá play off. Nên chi, đội chủ nhà Mỹ rất là có nhiều hy vọng.
Tôi rất thích môn túc cầu, nhưng lúc này đây đang bâng khuâng khi được gặp người mình mong đợi, mà tấm ảnh của nàng đã đóng khung trong tim tôi, và hơn hết là những truyện ngắn nàng viết tôi đã đọc.
Nàng đang nói chuyện với cô Hoàng Nga từ bên Đức sang, và trong lúc nàng nói chuyện với cô bạn, mắt nàng cũng không rời nhìn qua tôi, còn mắt tôi cũng đã không rời khỏi toàn thể bóng dáng của nàng. Tôi thích mái tóc cắt ngắn của nàng, khuôn mặt đầy đặn, chiếc răng khểnh và một vòng cổ bên trên khuôn ngực để lộ nét gợi cảm từ chiếc áo nàng mặc.
Và, quanh chiếc bàn ăn, bữa ăn kéo dài, vừa chậm và vui. Trên bàn, các món ăn phủ phê, vì mỗi người đến đây, ai cũng có đem theo một món để góp phần, có lẽ trừ tôi ra.
Lúc thấy nàng thôi nói chuyện với người bạn, đi qua chỗ bàn nước có đủ cả bia và các loại giải khát, thấy vậy, tôi cũng đi qua phía đó. Nàng đang lấy cái thìa lớn cho nước đá vào ly xong cầm chai sunkist rót vào ly, đến lượt tôi, lấy đá xong, cũng rót uống loại nước này.
Tiếng nàng bỗng hỏi tôi:
-Anh không uống bia sao?
Tôi đã nghe được giọng nói của nàng và lúc này đây được nhìn rõ khuôn mặt của nàng.
-Chị là Hoa Anh Đào.
-Đúng rồi anh.
-Tôi được đọc một số truyện ngắn của chị.
Hoa Anh Đào nhìn dáng vẻ của tôi, hỏi:
-Anh ở Việt Nam mới qua phải không?
-Dạ, đúng rồi. Qua bên đây mới được một tháng.
-Anh ở gần đây không?
-Chắc là gần, ở thành phố Santa Ana. Còn chị, ở đâu?
Nàng nói:
-Tôi ở Virginia, thành phố Chantilly.
-Từ thành phố chị ở, tới thủ đô xa không?
-Cũng xa, nửa giờ xe.
Hai người trong vẻ thân thiện đã bày tỏ tình thân qua ánh sáng từ nụ cười trên hai cặp mắt.
-Anh có viết truyện trên báo Văn hồi trước, phải không?
-Vâng, ở Văn và cũng vài tờ tuần báo nữa.
-Những truyện thời kỳ đó, anh còn giữ lại không?
-Không giữ lại chị, vì thời kỳ đó có chiến dịch chống văn hóa, và tôi phải đi trình diện vào trại cải tạo nữa.
-Anh qua Mỹ diện HO?
-Chị nói đúng.
Và, chỉ trong ít giây ngưng chuyện tìm một điều khác để nói, tôi và nàng nhìn lại nhau tưởng chừng lâu lắm.
-Hôm mới đến, anh Giác có cho một ít sách báo của Văn Học. Về nhà, giờ nghỉ, tôi đọc được nhiều, trong đó nhiều hơn hết là những truyện chị viết. Thì ra, chị còn ở lại bên nhà ít năm mới qua Mỹ.
Nàng liền cười bảo tôi:
-Vượt biên đến bốn lần đó anh.
-Những truyện chị viết về cảnh vượt biên ở các trại tị nạn, rất là thực, rất là sống. Và, có một truyện mà làm tôi nghĩ nhiều đến chị, đến các cô giáo ở miền Nam sau 1975, rất là buồn, và thật ảm đạm.
Nàng nhìn tôi, tôi nhớ và kể tiếp:
-Câu chuyện chị viết, đơn giản là tâm cảnh của một cô giáo nhớ lại về mình thời trước, rồi nghĩ về mình lúc về sau với một chế độ thay đổi, những hình ảnh đó được dàn trải qua một cánh đồng bỏ hoang trên con đường dẫn tới một ngôi trường học ở quận lỵ. Và, chính chị phải là một cô giáo mới viết nên được những lời của thế nhân.
Nàng hỏi tôi:
-Qua bên đây, anh có ý định viết lại không?
-Không biết nữa. Bỏ quá lâu rồi.
-Anh nên viết đi. Thời gian anh ở tù bao nhiêu năm?
-Hơn sáu năm, chị Hoa Anh Đào.
Nàng có chút ngạc nhiên khi nghe tôi bỗng gọi tên nàng:
-Anh có bị đưa ra miền Bắc không?
-Ở ngoài đó bốn năm. Và lúc về, cũng vui, vì chúng tôi nhân lúc nghỉ chờ tàu ở ga Hàng Cỏ đã có được ít giờ ra ngoài phố chơi thăm Hà Nội.
-Hà Nội, thành phố có giống như trong hình ảnh văn chương không anh?
-Không như chị nói đâu. Ngay đến cả tiếng nói, giọng nói cũng khác đi nhiều so với những người di cư trong miền Nam.
Trên bàn ăn, thức ăn còn lại nhiều và một vài người đến trễ đang ăn. Từ nãy giờ, hai chúng tôi chuyện trò với nhau quên mất sự hiện diện của nhiều anh em khác, và chỉ khi nghe họ vui tiếng cười đùa mới ngừng câu chuyện, sau ít phút đó, hai người lại nói với nhau bằng một câu chuyện riêng qua đôi mắt.
Không lâu, đến giờ chính của buổi họp mặt hôm nay bắt đầu.
Tất cả, người ngồi, người đứng hiện diện ở phòng khách. Anh Giác nhìn thoáng quanh, rồi lên tiếng:
-Năm tới, là kỷ niệm 20 năm cho một nền văn học hải ngoại. Từ đây, đến đó, chúng ta còn mười tháng nữa vào Tháng Tư, 95, báo Văn Học sẽ có một số đặc biệt và cũng dự định làm một tuyển tập văn học hải ngoại, các anh chị nghĩ sao, mình có nên thực hiện không?
-Hoan nghênh ý kiến của ông chủ nhiệm.
Anh Giác nở một nụ cười, cùng lúc mọi người rất vui, cởi mở, như thể kỷ niệm về thời kỳ văn học đã hình thành.
Anh Giác lấy ra một tờ giấy in đã gấp tư, trong đó, với rất nhiều đề mục. Và, vừa nhìn giấy, anh trình bày:
-Trước khi tiến đến một số báo kỷ niệm 20 năm, trước tiên, tạp chí Văn Học sẽ thực hiện một cuộc phỏng vấn với nhiều câu hỏi khác nhau đến cho mỗi văn hữu để những câu trả lời có một tính cách riêng cho văn học. Không, không nên đưa ra một số câu hỏi giống như đề luận, rồi khi nhận những những câu trả lời, vô tình đưa ra một mẫu số chung.
Anh Giác dừng lại ít giây, xong tiếp lời:
-Và để thực hiện cuộc phỏng vấn này ban biên tập số đặc biệt sẽ gồm năm người cả nam và nữ, mỗi người sẽ tự soạn câu hỏi của mình, và gởi đến cho các văn hữu tùy mình muốn gởi.
Có lẽ, những gì anh Giác vừa trình bày, mọi người cùng nghĩ tới nên không mấy ai đưa ra thêm ý kiến.
Bùi Vĩnh Phúc là một nhà phê bình trẻ bỗng lên tiếng:
-Tôi nghĩ, chúng ta có nên tổ chức nhiều cuộc hội thảo ở đây, có thu băng, xong gộp lại, và hoàn chỉnh một cuốn băng có thể được giới thiệu với độc giả, thính giả khắp nơi.
Phùng Nguyễn lên tiếng:
-Tôi đồng ý với anh Phúc, đó là ý kiến hay, nhưng làm sao mình có thể in ra nhiều, nhiều tape như các băng nhạc được.
Anh Ngự Thuyết:
-Tôi nghĩ, mình có thể làm được dành riêng cho các văn hữu. Và, những ai muốn có một cuốn băng hội thảo, thì gởi chi phí về cho tòa báo.
Cao xuân Huy:
-Hoàn toàn đồng ý với anh Ngự Thuyết.
Anh Giác trở lại với các chuyên mục khác. Anh nói:
-Tôi dự định, bắt đầu từ số tới, song song với cuộc phỏng vấn sẽ cho tăng số trang để đăng thêm nhiều truyện ngắn và những tiểu luận văn học.
Bỗng có người chợt lên tiếng.
-Nãy giờ, không có tiếng nói của các vị nữ lưu.
Một người trả lời ngay:
-Nữ lưu chỉ lo chuyện bếp núc.
Nhưng rồi, nhà văn nữ Bùi Bích Hà lên tiếng:
-Tôi nghĩ, nếu có điều kiện, và chắc là có chúng ta nên tổ chức một giải thưởng văn học kỷ niệm 20 năm.
-Vậy là có một cuộc thi về sáng tác sao?
-Không cần thiết. Khi kết thúc những sáng tác đã đăng, chúng ta chọn trong đó năm giải thưởng.
-Hay chăng, nên có mạnh thường quân đóng góp không?
-Nên chứ. Và thêm quỹ của báo Văn Học từ những số phát hành.
Tôi đứng bên cạnh nhà văn Võ Phiến, thỉnh thoảng hỏi chuyện một vài câu về những tác phẩm của nhà văn in trước 75, và tôi không ngạc mấy nhiên khi ông và gia đình qua Mỹ đúng vào những ngày cuối Tháng Tư cùng toàn bộ tác phẩm đem theo được hết. Nhưng hôm nay, người mà tôi vẫn chú tâm đến, và trong tôi hình ảnh của nàng luôn lay động, thỉnh thoảng, hai chúng tôi lại cùng bắt gặp nhau trong mắt nhìn.
Anh Giác lại nhìn vào giấy để đưa ra từng đề mục, trong đó, anh nhấn mạnh:
-Văn học hải ngoại sẽ không dùng một điểm chung về bối cảnh và sinh hoạt nước ngoài mà chia ra những thành phần như sau:
- Các nhà văn đã có sinh hoạt trước 75. Cùng trong ý này, các nhà văn ra đi năm 1975.
- Các nhà văn đi vào giai đoạn vượt biên.
- Các nhà văn đi diện HO.
- Các nhà văn trẻ, lớn lên và viết văn ở hải ngoại.
Và, đáng kể hơn hết, là các nhà văn không viết trước 75, mà viết nhiều ở hải ngoại.
Tôi bỗng hỏi anh Giác một câu đùa:
-Trong văn học hải ngoại, có nên viết chuyện tù không anh?
-Nên lắm chứ. Đến cả đề tài những người đi HO.
Mười một giờ đêm, buổi họp mặt kết thúc và chia tay. Hoa Anh Đào biết tôi có ý muốn gặp nàng nên nàng đứng riêng và tôi đến.
-Hôm nào, chị mới trở về bên kia?
-Ngày mai rồi anh.
Tôi nhìn lại nàng, trên mắt có thoáng buồn. Nàng hiểu, và trong ánh mặt cũng biểu hiện một nụ cười.
Tôi hỏi:
-Qua đây chơi, chị ở nhà bạn.
-Không, ở nhà cô con gái.
Tôi cười bảo:
-Vậy những lần tới, gặp chị chắc cũng dễ.
-Chuyến này qua đây là tôi nghỉ vacation đó anh.
Và, lần lượt mọi người đi ra lối cửa chính. Anh Giác, chị Diệu Chi đứng ở trên thềm cỏ để nói lời chào và tiễn biệt khách. Khi thấy tôi xuất hiện cùng với Hoa Anh Đào anh Giác bảo:
-Hiếu đợi mình đưa về.
Anh Đào hỏi tôi:
-Anh Hiếu không có xe hả?
-Dạ không. Lúc chiều tôi lên đây bằng xe buýt.
Hoa Anh Đào quay sang anh Giác nói:
-Tiện đường, em đưa anh Hiếu về cho.
-Cũng được. Nhà Hiếu ở Santa Ana.
Chiếc xe Camry đậu ở khúc quanh cuối đường. Tôi đi bên cạnh Anh Đào trong những giây lặng yên, tôi nghe tiếng bước chân của nàng và nghĩ nhiều đến nàng. Không biết nàng hiểu tôi như thế nào, nhưng ý hẳn, hai người trong mối duyên đằm thắm như tìm thấy trong hoài niệm về một nơi chốn quen thuộc với hai người.
Hai người dừng lại bên góc đường có chiếc xe nhỏ đậu. Bất chợt, nàng nghe tôi hỏi:
-Chị Anh Đào làm việc gì ở bên đó?
Nàng bỗng bảo tôi:
-Nãy giờ, tôi nghe anh nhắc tên tôi đến hai lần.
-Hai lần, chưa đủ đâu, một giọng vui tôi nói.
Hai người vào xe, sau khi cài dây nịt an toàn, nàng tra chìa khóa cho nổ máy. Chiếc xe trở đầu, qua một đoạn rẽ ra con đường chính.
-Anh Giác cho tôi biết cũng nhiều về chị.
-Anh Giác rất thân với gia đình tôi. Chị Nga tôi là bạn cũ của anh.
Tôi bỗng hỏi:
-Sao chị sinh ở Sài Gòn, mà nói giọng Huế.
-Mạ tôi người Huế.
Tôi thốt lên:
-Ủa, sao chị không gọi bác gái bằng me, mà gọi mạ?
-Mạ tôi muốn vậy.
Tôi giải thích:
-Tôi là người Quảng Trị. Ngoài đó, người ta gọi mẹ bằng tiếng mạ hết. Nhưng gọi cha, thì lại có nhiều tiếng như ba, chú, cậu. Gọi bằng cậu là nhiều hơn hết.
Nàng nói:
-Gia đình tôi di chuyển nhiều nơi lắm. Ba tôi rất thích hoạt động cách mạng.
-Nhưng rồi, bác cũng rút lui, vì cách mạng của bác theo có lý tưởng khác. Chị dạy học ở Nha Trang lâu không?
-Từ sau biến cố Mậu Thân.
-Trước đó, chị dạy tỉnh nào.
-Ở Phan Thiết, nơi đầu tiên lúc mới ra trường.
-Anh Giác nói chị học giỏi lắm. Mới 19 tuổi, chị đã vào đại học.
Nàng cười, rồi nói:
-Anh Giác rất thân với gia đình tôi.
-Tôi cũng coi anh Giác như là người anh ruột của mình.
-Anh Hiếu gặp anh Giác ở đâu?
Một giọng vui, tôi nói:
-Tên tôi cũng được chị nhắc đến hai lần.
Nàng cười, rồi buông tay lái đưa bàn tay ra cho tôi nắm:
-Huề nhé.
-Chưa đâu, phải có hơn thua. Tôi quen anh Giác ở Quy Nhơn. Có hai năm, tôi làm việc ở đó.
Nàng nói với tôi:
-Tôi thường hay gặp anh Giác trong những kỳ đi chấm thi.
Xe chạy vào đại lộ Bolsa. Về đêm, sinh hoạt của những hàng quán của người Việt vẫn đông, nhộn nhịp. Vẫn còn là một tối Chủ Nhật, dù cho đêm về trong sương lạnh.
-Anh nhà, ngày trước cũng dạy học?
Nàng gật đầu, rồi nói:
-Chúng tôi thôi nhau lâu rồi. Đã 15 năm.
-Chị dạy môn Văn hay khoa học.
-Tôi dạy môn Văn.
Hai chúng tôi bất chợt nhìn nhau có chút chi đó chạnh lòng, vừa bỡ ngỡ.
Nàng nói lời tâm sự:
-Anh Hiếu biết không, chồng tôi khó ghê lắm. Đúng ra, tôi có thể viết văn sớm nhưng chồng tôi từ quyết chuyện này, không chịu. Không chỉ chuyện viết thôi, mà còn nhiều thứ khác nữa.
Tôi như quên hẳn mình đang ngồi trên xe đi nhờ của một người bạn, mà lòng cứ lắng xuống theo câu chuyện. Tôi hình dung ra một bóng dáng, từ giọng nói, buồn và rất xác quyết của nàng. Vừa hiện lên trong trí tưởng tôi một cô gái trẻ, mặc chiếc áo màu đỏ mận và trên đầu chít cái bandeau màu xanh da trời, khuôn mặt thoáng một nụ cười rất dễ thương.
-Anh chị được mấy cháu?
-Bốn đứa, anh. Anh Hiếu có biết không, tôi vượt biên đem theo cả bốn đứa con.
-Trời đất, sao mà chị giỏi quá vậy.
-Cũng phải đi thôi anh. Sau 75, tôi dạy học đến năm 1979 thì thôi.
-Ở Nha Trang, chị ở khu phố nào?
-Ở khu Phước Hải.
Với một giọng thân tình (mà đã khác nhiều với ngày xưa) tôi kể lại cho nàng nghe một kỳ nghỉ Hè tôi được gia đình cho đi theo một người bạn đến thành phố Nha Trang. Và, nơi thành phố này, tôi được thấy một con đường ven biển, được coi những trận bóng đá vào ngày cuối tuần, và còn nhớ nữa, một hiệu sách có một cô gái lớn tuổi hơn mình, đẹp, dễ thương, và học giỏi.
Tôi kể xong chuyện, nàng bảo tôi:
-Hiệu sách anh nói là nhà ở của tôi đó.
-Ủa, lạ không? Chị Anh Đào đây là của ngày xưa?
Nàng cười, nhìn qua tôi liền hỏi:
-Biết ai là người hay xưng em với tôi hồi đó không?
-Trời đất.
-Tha hương, ngộ cố tri.
Hai người yên lặng một lúc. Và, lúc tới đường Jackson, cách nhà tôi gần một dặm Anh Đào cho xe rẽ phải, từ quãng này xe bắt đầu chạy chậm, thật chậm, như nàng vừa muốn buông tay lái để cho xe ngừng, ngừng hẳn.
02/07/2023.
