Hiếu Chân/Người Việt
Tổng Thống Donald Trump có sắp mở cuộc tấn công tổng lực vào Iran hay không? Nếu Mỹ mở lại các cuộc không kích quy mô lớn vào Iran thì có thể buộc Tehran phải khuất phục hay chỉ làm cuộc chiến lan rộng và gây thêm bất ổn cho thế giới nói chung, nước Mỹ nói riêng?
Đánh hay không đánh?
Cách đây nửa tháng, ngày 8 Tháng Mười, Tổng Thống Trump viết trên Truth Social rằng, “chúng tôi sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3 Tháng Mười Một.” Ông cho biết Mỹ đang có những cuộc thương thảo hiệu quả với Iran, Iran đang trong tình trạng rất thê thảm cả về chính trị lẫn kinh tế do Mỹ phong tỏa dòng xuất nhập dầu khí của nước này.
Nhưng những diễn biến gần đây cho thấy Mỹ có thể sớm tấn công Iran trước hoặc ngay sau ngày bầu cử 3 Tháng Mười Một.
Một ngày sau thời điểm ông Trump công bố “không đánh Iran” thì bộ sậu an ninh quốc gia Mỹ, do Phó Tổng Thống JD Vance dẫn dắt, có cuộc họp kín tại Camp David để thảo luận kế hoạch thực hiện một chiến dịch quân sự ngắn, kéo dài khoảng ba ngày, cường độ rất cao nhắm vào các kho hoả tiễn và drone của lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo (IRGC), các cơ sở năng lượng và cơ sở tinh luyện nguyên tử.
Ba ngày trước, ngày 20 Tháng Mười, Bộ Trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth bí mật tới Tel Aviv, hội đàm với Thủ Tướng Benjamin Netanyahu của Do Thái, Bộ Trưởng Quốc Phòng Israel Katz của Israel tại một căn cứ không quân ở miền Nam Israel, đồng thời thăm bộ tư lệnh trung ương Mỹ (Centcom) – cơ quan chỉ huy hoạt động quân sự của Mỹ ở Trung Đông. Nội dung hội đàm không được tiết lộ nhưng rất có thể tập trung vào đợt tấn công quy mô lớn sắp diễn ra.
Trên thực địa, quân đội Mỹ liên tục tăng viện tới Trung Đông với ba nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm, bổ sung hàng chục ngàn binh sĩ, sẵn sàng tư thế chiến đấu. Dẫn lời các quan chức cao cấp, báo The New York Times hôm 21 Tháng Mười cho biết, quân đội Mỹ và Israel đã soạn thảo các kế hoạch đặc biệt để tấn công Iran lần nữa; đã đẩy mạnh luyện tập tác chiến, cho phi cơ bay qua bay lại lãnh thổ Iran để thực tập xác định mục tiêu trong đêm tối.
Về phía Iran, Tehran nói họ đã sẵn sàng đón một cuộc tấn công mới, sẽ trả đũa mạnh mẽ vào các căn cứ quân sự Mỹ và cơ sở năng lượng của các nước vùng Vịnh Ba Tư. Các quan chức Iran còn dự tính phá hoại bảy tuyến cáp quang truyền thông ngầm dưới đáy eo biển Hormuz, mở rộng mục tiêu tấn công từ tàu thuyền thương mại và cơ sở năng lượng sang các trung tâm dữ liệu Internet nếu bị Mỹ và Israel tấn công Iran một lần nữa. Có vẻ như Iran coi khả năng Mỹ và Israel tấn công Iran là một “cái bẫy” mà Tehran đã giương ra chờ con mồi lao vào; những ngày gần đây Iran đã gia tăng tấn công các tàu chở dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz phía bờ biển Oman, vừa gây bất ổn thị trường vừa đẩy giá dầu lên để kích động chính quyền Mỹ ra tay trước kỳ bầu cử.
Xem ra, không phải Mỹ có đánh Iran nữa hay không mà chỉ là vấn đề thời gian. Tổng Thống Trump hôm thứ Sáu 23 Tháng Mười nói với báo chí trước khi rời Washington đi Florida rằng ông đang cân nhắc Mỹ có nên kết thúc nhanh cuộc chiến Iran hay là để cho xung đột dần dần lắng xuống. Có vẻ như ông đang nôn nóng hành động: “Cách này hay cách khác, nó sẽ phải xảy ra rất nhanh,” ông nói.
Phản ứng chính trị và kinh tế
Thị trường đã phản ứng tức thời trước viễn ảnh chiến tranh bùng phát dữ dội trở lại. Sáng 23 Tháng Mười, giá dầu thô Brent tăng lên mức $116.72/thùng, tăng hơn 60% kể từ khi cuộc chiến Iran bắt đầu hôm 28 Tháng Hai năm nay và gần mức cao nhất hồi cuối Tháng Tư. Giá dầu thô WTI của Mỹ vượt mức $103/thùng, tăng hơn 50% so với trước chiến tranh.
Tại các trạm xăng, người Mỹ hôm nay phải trả bình quân $4.29/gallon xăng, theo AAA, cao hơn 40% so với trước chiến tranh; còn dầu diesel có giá trung bình $6.31/gallon, gần mức điểm $6.51 hồi Tháng Chín.
Các thương nhân tin rằng chiến tranh Trung Đông sắp leo thang trở lại và kéo dài thêm nhiều tháng nữa. Giá dầu thô trong các hợp đồng giao dịch tương lai vẫn đứng trên mức $100/thùng cho đến Tháng Tư năm sau.
Trong lúc Mỹ và Israel âm thầm chuẩn bị đánh lớn vào Iran thì chính phủ các nước liên quan hết sức lo ngại. Tại hội nghị bộ trưởng ngoại giao nhóm R4 (Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Pakistan, Saudi Arabia) và nhóm EU3 (Đức, Pháp, Anh) cùng với Ý tại Istanbul hôm 23 Tháng Mười, ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, ông Hakan Fidan cảnh báo cuộc tấn công lần nữa vào Iran chỉ làm gia tăng căng thẳng, mở rộng quy mô cuộc chiến; chỉ có đối thoại và ngoại giao là con đường duy nhất chấm dứt chiến tranh. “Tất cả chúng tôi đồng ý rằng một cuộc tấn công mới vào Iran chỉ làm chiến tranh lan rộng ra toàn khu vực. Can thiệp quân sự vào Iran không phải là giải pháp,” ông Fidan nói với hãng tin Reuters. Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên khối NATO có quan hệ gần gũi với Washington, Tehran và các nhà đàm phán khu vực để tìm giải pháp hoà bình cho cuộc chiến.”
Sau hội nghị, các ngoại trưởng nhóm EU3 tiếp tục đàm phán với Iran để thuyết phục nước này từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí nguyên tử như yêu cầu của phía Hoa Kỳ, Ngoại trưởng Đức, ông Johann Wadephul cho biết, theo Reuters.
Cuộc tấn công mới vào Iran xem ra không được sự ủng hộ của các đồng minh của Mỹ ở EU và Trung Đông, ngoại trừ Israel.
Tham vọng và thực tế
Chính ông Trump cũng đang phân vân giữa hai luồng ý kiến: đánh và không đánh; cả hai đều hứa hẹn một con đường kết thúc chiến tranh nhanh chóng.
Theo tường thuật của The Atlantic, Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent cho rằng Iran đang trên bờ vực sụp đổ về kinh tế do Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz kết hợp với cấm vận toàn diện nên Iran sẽ phải đầu hàng; Mỹ không cần tốn thêm bom đạn. Thủ tướng hiếu chiến Netanyahu, qua nhiều cuộc điện đàm với ông Trump, thì đưa ra một ý kiến khác: một đợt tấn công dữ dội nữa để lật đổ chế độ thần quyền Tehran và kết thúc chiến tranh. Ông Netanyahu còn thúc giục ông Trump mở cuộc tấn công Iran trước ngày 27 Tháng Mười, ngày bầu cử ở Israel để ông ta có cớ tiếp tục tại vị.
Có vẻ như chính quyền Trump đang muốn kết hợp hai luồng ý kiến, vừa tin rằng Iran đang sụp đổ về kinh tế và một đợt tấn công dữ dội là đủ để thay đổi chế độ. “Áp lực kinh tế đang có kết quả và chúng tôi tin Iran đã đến bên bờ vực. Đợt tấn công mới sẽ đẩy họ rơi xuống vực,” một cố vấn chính phủ nói với báo The Atlantic.
Thêm nữa, cho dù cuộc tấn công mới không đủ để đưa Mỹ và Israel tới mục đích nhưng vẫn có thể đem lại cho ông Trump hình ảnh người chiến thắng và rút chân ra khỏi cuộc chiến theo cái gọi là “bất ngờ Tháng Mười” của ông.
Tuy nhiên, thực tế không hẳn như vậy. Cuộc phong tỏa eo biển Hormuz của Hải Quân Mỹ làm Iran mất đi $25 tỷ tiền xuất cảng dầu, theo lời Đô Đốc Brad Cooper, tư lệnh Centcom. Nhưng chưa có dấu hiệu Iran sắp sụp đổ. Áp lực kinh tế làm Iran suy yếu trầm trọng nhưng không thay đổi các yêu sách của Tehran trên bàn đàm phán: Mỹ phải ngừng bắn trên mọi mặt trận, chấm dứt phong tỏa và cấm vận, giải ngân những tài sản đang bị đóng băng của Tehran trước khi bàn về chương trình vũ khí nguyên tử. Ông Trump nhiều lần tuyên bố Iran sắp đầu hàng để rồi sau đó thực tế chứng tỏ ông đã tính toán sai!
Tham vọng thay đổi chế độ ở Tehran cũng không phù hợp với kinh nghiệm lịch sử: các giáo sĩ thần quyền ở Tehran chẳng mảy may quan tâm tới sự chết chóc hay thống khổ của người dân do chiến tranh và áp lực kinh tế; họ sẽ không đầu hàng vì mục đích tối hậu của họ là duy trì chế độ Hồi Giáo! Bom đạn và cấm vận chỉ làm người dân Iran khốn khổ hơn mà không kích thích họ đứng lên lật đổ đám giáo sĩ đã cai trị họ một cách tàn bạo gần nửa thế kỷ qua.
Sai lầm nối tiếp sai lầm!
Mặc dù có đủ mọi lý do cho thấy việc nối lại các cuộc tấn công là một sai lầm, ông Trump vẫn cảm thấy bị thôi thúc thực hiện điều đó, bởi ông đã trở nên mất kiên nhẫn khi chờ đợi chiến lược bóp nghẹt nền kinh tế phát huy tác dụng. Kế hoạch tác chiến của Mỹ dự định tấn công trong ba ngày, sử dụng cả loại bom phi hạt nhân lớn nhất MOAB (mẹ của mọi loại bom, tên đầy đủ là GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast bomb) để phá huỷ các căn cứ Iran. Nhưng nếu đợt tấn công mới này không đẩy được Iran xuống vực thẳm thì Tehran sẽ trở nên cứng rắn hơn nữa, liều lĩnh hơn nữa và mục tiêu hoà bình ở Trung Đông sẽ xa vời hơn nữa. Đợt tấn công mới có thể cường độ rất cao, sức tàn phá rất lớn nhưng sẽ không chấm dứt nhanh và không hạn chế quy mô theo ý người Mỹ.
Trong chiến dịch trước, từ Tháng Hai đến Tháng Tư, liên quân Mỹ-Israel giành được một số thành công, phá huỷ một số tiềm lực quân sự của Iran, tiêu diệt hàng ngũ lãnh đạo cao cấp nhất của Tehran, nhưng đổi lại, Mỹ hao tổn khá nhiều tiền của, nhiều võ khí tân tiến, các căn cứ bị hư hại nặng, 18 binh sĩ thiệt mạng. Nhưng Iran vẫn không khuất phục. Còn thế giới thì phải chịu đựng dòng chảy thương mại xăng dầu, khí đốt, phân hoá học bị đứt quãng, giá hàng hoá và tỷ lệ lạm phát tăng cao do hậu quả một cuộc chiến vô lý và vô nghĩa. Lần này, nếu ông Trump mở lại cuộc tấn công thì chiến tranh có thể lan rộng, hậu quả đối với thế giới còn thê thảm hơn nữa mà phản ứng của thị trường dầu hôm nay là một minh chứng.
Đánh Iran lần thứ nhất đã là một sai lầm. Đánh lần thứ hai thì sai lầm nhân đôi! [dt]
