Phuc Nguyen
Nhiều người VN đã từng mơ sẽ có được nơi ăn chốn ở đàng hoàng (dù là mua trả góp) khi chính quyền tung ra gói 30,000 tỷ đồng hỗ trợ. Nhưng sau bốn tháng, giấc mơ cũng chỉ là là giấc mơ, thoáng qua, rồi biến mất…
Chỉ mới chưa tới 1% trong gói 30,000 tỷ đồng của chương trình hỗ trợ cho doanh nghiệp và người dân vay về nhà ở xã hội được giải ngân. Nhu cầu vay tiền của người dân để mua nhà rất lớn; doanh nghiệp cũng “kẹt” vốn để xây dựng nhà, nhưng bên cung và bên cầu không gặp được nhau vì bị “chặn” bởi thủ tục-những thủ tục vừa rối rắm, nhiêu khê, vừa mâu thuẫn với chính sách hiện hành. Muốn gỡ cái mớ rắc rối này cũng phải mất thâm vài tháng, thậm chí vài năm!
Trước tiên là thủ tục mà người dân phải làm. Một người dân chưa sở hữu một căn nhà nào, thuộc diện thu nhập thấp, muốn mua nhà thuộc chương trình hỗ trợ này, đầu tiên phải đi tìm nhà của các dự án phù hợp với khả năng tài chính có thể trả góp. Khi tìm được nhà rồi, tới “gõ cửa” nhà băng để được cho vay. Tại nhà băng, người dân phải trình giấy xác nhận của chính quyền địa phương là “chưa có nhà ở” thì nhà băng mới xét. Nhưng không có địa phương nào xác nhận như vậy, với lý do “chưa có nhà ở địa phương này, nhưng có thể có nhà ở địa phương khác.” Nếu thuộc diện buôn gánh, bán bưng, thậm chí là chủ của một quán hủ tiếu nhỏ, cũng chẳng có ai chứng nhận cho, thì người này sẽ “thua” ngay từ vòng đầu tiên.
Nếu đi làm cho hãng, sở, người dân có thể được cấp giấy chứng nhận này. Nhưng lúc đó, nhà băng phải thẩm định chất lượng dự án, xem xét chủ đầu tư dự án có đủ “uy tín” hay không, thì mới cho người dân vay. Nếu xét thấy chủ đầu tư dự án mà người dân chọn để mua nhà không đủ tin cậy, nhà băng sẽ bác đơn, hoặc yêu cầu người dân đi tìm dự án khác, hoặc chờ khi nào dự án ấy hoàn thành việc xây dựng, thì nhà băng mới xét lại. Công đoạn này, cộng với thời gian chờ đợi để có được câu trả lời, cũng mất vài tuần lễ. Nhiều người quá ngán ngẩm vì thiếu thông tin, tự đi tìm hiểu có khi mất rất nhiều thời gian mà việc “kiếm cơm” hàng ngày để sống có khi quan trọng hơn, họ đành bỏ cuộc.
Với người buôn gánh, bán bưng, sở hữu một căn hộ chỉ là giấc mơ. Hình minh hoạ. Nguồn: batdongsan.com.vn
Ngoài thủ tục xác nhận là chưa có nhà ở, người muốn vay tiền mua nhà trả góp còn phải có giấy chứng nhận thuộc đối tượng có thu nhập thấp. Nhưng “đối tượng thu nhập thấp” là gì? Bao nhiêu là thấp? Tiêu chuẩn nào? Không biết căn cứ vào đâu để xác nhận, nên nhân viên chính quyền địa phương từ chối xác nhận. Mà không có giấy xác nhận này thì nhà băng sẵn sàng…từ chối với lý do: không đáp ứng điều kiện vay vốn lãi suất 6% do không chứng minh được thu nhập, khả năng trả nợ, và không có giấy xác nhận “chưa có nhà ở.”
Tuy nhiên, nếu “đổ tội” cho nhà băng cũng không đúng, vì họ chỉ làm theo đúng thủ tục, không thể làm sai, hoặc làm thiếu. Một phó giám đốc ngân hàng thuộc nhà nước của Sài Gòn cho rằng người vay phải chứng minh được khả năng có thể trả nợ, vì thời gian vay nợ kéo dài 10 năm. Ngoài ra, nhà băng phải dựa trên chứng nhận của Phòng công chứng về căn nhà mà người dân muốn vay tiền để mua, nhưng theo Luật Nhà ở, các phòng công công chứng chỉ có thể chứng thực về bất động sản đã có giấy tờ chủ quyền, chứ không thể công chứng về một bất động sản…chưa hình thành. Không có công chứng về “vật thế chấp” thì nhà băng “bó tay”. Luật Nhà ở chỉ cho phép mua bán nhà có giấy tờ. Vì vậy, không thể ký kết hợp đồng mua bán nhà sẽ…hình thành trong tương lai.
Nhà chưa xây xong, làm sao có giấy tờ chủ quyền? Hình minh hoạ. Nguồn: tinnhanhchungkhoan.vn
Mâu thuẫn ở chỗ, gói 30,000 tỷ đồng này nhắm vào doanh nghiệp không đủ vốn để xây nhà bán, cần vay tiền để xây nhà. Vay được tiền là một chuyện, thời gian xây nhà không thể chỉ trong vòng vài tháng, và thời gian để làm chủ quyền của căn nhà, để căn nhà có giấy tờ cũng không mất dưới 6 tháng, thì làm sao tài sản ấy có giấy tờ để mà mua bán?
Những vướng mắc liên quan đến gói 30.000 tỷ đồng không chỉ về pháp lý và kỹ thuật mà còn có vương mắc về thu nhập. Cán bộ công nhân viên nhà nước hiện nay không mơ, thậm chí không dám mơ gì đến việc vay tiền mua nhà vì không thể trả nổi. Với đồng lương 3-4 triệu đồng/tháng ($200), thì họ sẽ kiếm đâu thêm 4 triệu đồng để trả góp cho nhà băng mỗi tháng là 6 triệu đồng? và trong tháng đó họ sẽ sống bằng gì? Có người còn nói, thậm chí thu nhập mỗi tháng 9-10 triệu đồng, phải trả 6 triệu đồng, cũng không sống nổi. Đó là phương án vay kéo dài 10 năm. Nếu phương án vay là 30 năm, mỗi tháng người vay phải trả 2 triệu đồng, thì người có thu nhập 3-4 triệu đồng/tháng cũng chào thua.
Để gỡ cái khúc mắc, rối rắm về thủ tục, kỹ thuật, thì các thủ tục phải được rõ ràng, công khai, nhất là trong việc thẩm định dự án, điều có vẻ rất khó thực hiện ở VN hiện nay. Chưa kể cơ quan giám sát việc thực hiện chương trình này không có, nên thủ tục vừa nhiêu khê, vừa thiếu minh bạch, vừa mâu thuẫn với luật định, thì xem ra các khúc mắc này rất khó mà gỡ. Và nếu không gỡ được thì giấc mơ “an cư lạc nghiệp” của người dân vẫn chỉ là giấc mơ mà thôi!
