Canh bồi của người Ba Na

K’Sim




Về xã Ia Phí, huyện Chư pả (Gia Lai), do quen biết lâu rồi nên Rơ Chăm Pay hỏi tôi:”Trưa nay thích ăn gì?”. Tôi nói ngay:”Món nào đích thực dân dã mang tính dân tộc thì cho ăn”. Anh gật đầu:”Nấu canh bồi vừa uống rượu, vừa chan cơm đều được.”



Nói đúng ra tôi đã ăn canh bồi (hay còn gọi là canh sộn) là canh có cá hay cua nấu lẫn với nhiều loại rau rừng mà nhiều dân tộc bản địa Tây nguyên đã từng nấu, song nghe nói canh bồi của người Ba na ngon có tiếng, nên muốn được nếm thử.



Anh bảo chị phóng xe máy vô rừng, còn anh đạp xe đi chợ mua một mớ cá mè suối, anh bảo:”Cá chép, cá trắm nuôi cả vài ba ký lô thiếu gì, nhưng phải là cá này nấu canh bồi mới hợp với rau rừng. Tiếng là cá suối nhưng người ta bắt ở sông Ia Krông Bơ lan đấy.”








Ra suối bắt cá. Hình minh hoạ. Nguồn: thanhnien.com.vn



Tôi giúp anh làm sạch cá xong thì nồi nước cũng vừa sôi, anh đổ cả nửa rổ cá vào nấu thêm chặp nữa thì vớt ra cái thau nhôm. Hai chúng tôi hì hụi bỏ da, bỏ đầu, xương sống, xương dăm, chỉ còn mỗi thịt cũng được đầy một cái tô ước chừng cả ký.



Vừa lúc chị về hái được khá nhiều loại lá, rau rừng, nào là bồ ngót, đọt bồm bộp (lạc tiên), đọt me vóc (mây), đọt đát, rau má, cải thơm, lá xoài rừng non cùng một mớ cà đắng. Còn một số lá nữa tôi không biết tên, chị vợ giới thiệu:”Đọt và lá thuốc cả đấy, người Kinh gọi là sâm đất, hoài sơn, đinh lăng…” Ngay lúc ấy Rơ Chăm Pay bảo tôi lên nhà, phần việc còn lại của bà xã nấu mới ngon, nhưng tôi muốn ‘mục sở thị’ công thức nấu thế nào nên nán lại.



Chị nhặt cà đắng để nguyên trái rửa sạch và gạn lấy tới 2 tô nước trong từ cái soong luộc cá ban nãy đổ vào cái soong khác rồi cho cà vào bắc lên bếp, chị giải thích:”Nấu nguyên trái lâu một chút nhưng chất đắng thanh thao vẫn còn nằm trong ruột trái cà ăn ngon hơn.”



Nói rồi chị đi rửa các loại lá gộp lại thái nhỏ như sợi thuốc, đợi thêm khoảng 10 phút, thử cà đã mềm thì cho tô thịt cá vào nấu sôi vài chặp mới bỏ rau, nêm muối, bột ngọt, ớt xanh giã nát…, đảo qua và nhắc xuống.



Mâm dọn ra, nồi canh để giữa, trong nồi có chiếc vá (muỗm lớn), chị vợ múc một vá toàn nước canh tới hơn nửa chén đưa chồng, anh chồng đổ vô 2 ly rượu nhỏ rồi chia đôi đưa tôi 1 chén. Vừa thổi vừa húp hết trong chén, anh bảo:”Canh bồi đổ rượu vô uống gọi là suôn, dùng hết cho ra mồ hôi thì uống rượu tiếp nó mới khoẻ.” Đúng vậy, sau đó tôi với Rơ Chăm Pay uống hết nửa lít nữa vẫn mới chỉ vừa say, trong khi đó tửu lượng tôi chưa bao giờ được nửa xị (250 ml)..








Canh bồi. Hình do tác giả cung cấp.



Canh bồi của người Ba na quả tình có mùi, vị đặc trưng khác nhiều so với canh của nhiều dân tộc khác; cá mè suối kho hay làm các món khác đều phát hiện ra mùi tanh, song nấu canh bồi chỉ thấy mùi thơm của thịt cá chứ chẳng nghe tanh do có nhiều loại lá đã ‘khử’ được mùi. Đặc biệt ăn một gắp rau mới cảm nhận được nhiều vị ngon, bùi, đắng, chua, ngọt, chát… lẫn lộn. Cà đắng có lẽ là món chủ đạo trong canh, trong vị đắng ấy nó có vị ngon khó tả, ăn rồi vẫn còn giữ vị ngòn ngọt thanh thao ở cổ. Thịt cá hầu như đã nát ra với thứ nước sền sệt gần như dạng cháo bột loãng tiềm ẩn mùi thơm thảo của núi rừng, của thiên nhiên thật khó viết thành lời.



Rơ Chăm Pay bảo:”Mùa này không có cua, cua đá bắt từ suối lên dã nát lọc lấy nước nấu canh bồi còn thú vị hơn. Mà chẳng cá, chẳng cua dân Ba na nhiều đời nay đã sống và có sức khoẻ tuyệt vời cũng nhờ canh bồi đấy, nó toàn là rau rừng có nhiều vị thuốc chữa trị được nhiều bệnh, tốt lắm!”


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Hèn có hệ thống

Sáng 17 Tháng Hai, 2018, tại khu vực tượng đài Lý Thái Tổ, chính quyền công an đã chuẩn bị sẵn sàng biện pháp ngăn chặn những người dân đến tượng đài Lý Thái Tổ thắp hương tưởng niệm liệt sĩ chống Trung Quốc

Nga lũng đoạn dư luận bầu cử Mỹ bằng cách nào?

Hơn một năm trước khi tìm cách lũng đoạn dư luận trong cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ, Nga đã cử hai “nữ thám báo” qua Mỹ nghiên cứu địa bàn.

Hai bậc thầy giác ngộ khai thị tại Orange County

Đầu Tháng Giêng năm 2018 tại nhà hàng Grand Garden-Nam Cali, có một chương trình tiệc chay gây quỹ thật ấn tượng và đầy ý nghĩa: Phổ Môn-Suối Từ Chào Bình Minh, với chủ Đề Vầng Dương Giác Ngộ,...

Tết là để sống thảnh thơi, cân bằng

Tết truyền thống là khoảng thời gian quý báu trong năm để người dân hưởng an nhàn, chăm chút cho các giá trị tinh thần, làm hài hòa các mối quan hệ cộng đồng và tương quan với tự nhiên.

Tổng Thống Mỹ Johnson với Tết Mậu Thân 1968

Tổng Thống Mỹ Lyndon B. Johnson hiểu rằng không có lợi ích cốt lõi nào của nước Mỹ ở Việt Nam và can thiệp quân sự vào đó có thể là một tai họa.

Tấn Công Hòa Bình

Kim Yo Jong cùng với đoàn lực sĩ Bắc Hàn tham dự Thế Vận Hội; nhiều người mong cô thành công, chính quyền Mỹ không muốn sự thành công đó.

Hoàng Phủ Ngọc Tường sắp chết vẫn nói dối

Trước khi chết, Hoàng Phủ Ngọc Tường muốn gột rửa phần nào tội ác tày trời đối với đồng bào nhất là đồng bào Huế. Huế là nơi y chào đời, lớn lên, ăn học và giảng dạy.

Cái nghĩa trang đi ngược lòng dân

Nhiều trí thức, đảng viên, nghệ sĩ, quần chúng lên tiếng công khai đòi hủy bỏ kế hoạch xây dựng nghĩa trang to lớn quá đắt này.

Cống đập chặn mặn gây rối loạn hệ sinh thái và những cái giá phải trả

Hàng trăm cống ngăn mặn không đạt mục đích vì còn chằng chịt những cửa sông kinh rạch không có cống ngăn mặn đã tập hậu nước mặn vào bên sau hệ thống cống đập đã xây.

Mậu Thân 1968, về đây mà nghe Huế chửi!

Giải phóng giờ ni ai cũng rõ! Đạp dân xuống mồ, lưỡi lê xuyên sọ. Người người bị bây trói từng xâu, hàng chục thây chôn chung một hố!